Έμπολα: 1.000 κρούσματα σε 40 ημέρες στο Κονγκό

Μια επιδημία Έμπολα στα ανατολικά της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό, που ξεκίνησε τον Μάιο, έχει πλέον στοιχίσει πάνω από 1.000 ζωές. Ο τρόπος που έφτασε εκεί λέει περισσότερα από τον ίδιο τον αριθμό. Το κοντέρ έγραψε τα πρώτα 1.000 επιβεβαιωμένα κρούσματα μέσα σε περίπου 40 ημέρες από την ενεργοποίηση της απόκρισης. Η μεγάλη επιδημία του 2018 στη Βόρεια Κίβου είχε χρειαστεί περίπου 235 ημέρες για το ίδιο όριο (CDC). Σχεδόν εξαπλάσιος ρυθμός.

Οι επιβεβαιωμένοι θάνατοι έχουν φτάσει τους 1.001, από τους οποίους οι 999 στη ΛΔ Κονγκό και 2 στην Ουγκάντα (Adnkronos, επικαλούμενο WHO, BSS/AFP). Το όριο των «χιλίων» δεν αφορά μόνο το Κονγκό, είναι το άθροισμα δύο χωρών. Και το βάρος πέφτει σχεδόν ολόκληρο σε μία περιοχή: το Ituri μετρά μόνο του 2.202 κρούσματα και 838 θανάτους (ECDC).

Η εργαλειοθήκη που ξέραμε είναι άδεια

Το πρώτο κομμάτι του γρίφου είναι βιολογικό. Δεν υπάρχει ένα «Έμπολα», υπάρχουν στελέχη, και δεν αντιμετωπίζονται όλα με τα ίδια όπλα. Για το πιο γνωστό, το στέλεχος Ζαΐρ, οι γιατροί έχουν σήμερα εγκεκριμένο εμβόλιο και εγκεκριμένες θεραπείες. Είναι σαν να μπαίνουν στη μάχη με μια γεμάτη εργαλειοθήκη.

Αυτή η επιδημία όμως προκαλείται από άλλο στέλεχος, το Bundibugyo, και εδώ η εργαλειοθήκη είναι άδεια. Ο ΠΟΥ δηλώνει καθαρά ότι για το Bundibugyo δεν υπάρχει σήμερα ούτε αδειοδοτημένο εμβόλιο ούτε εγκεκριμένη ειδική θεραπεία (WHO Africa). Ό,τι θα μπορούσε να αλλάξει την έκβαση δοκιμάζεται ακόμη μέσα στην ίδια την επιδημία, χωρίς αποτέλεσμα προς το παρόν (PharmaVoice). Οι ομάδες πεδίου μένουν με τα κλασικά, επίπονα εργαλεία: έγκαιρη διάγνωση, απομόνωση, ασφαλείς ταφές, ιχνηλάτηση επαφών.

Ο ιός ξέφυγε από την επιτήρηση

Εδώ τα δεδομένα δείχνουν κάτι που η απουσία εμβολίου από μόνη της δεν εξηγεί. Πάνω από το 80% των νέων κρουσμάτων εντοπίζονται εκτός των γνωστών λιστών επαφών. Περίπου τα δύο τρίτα των θανάτων συμβαίνουν μέσα στην κοινότητα, δηλαδή πριν ο ασθενής μπει σε απομόνωση ή φροντίδα (BBC). Σε μια επιδημία Έμπολα, αυτό είναι ο ορισμός της αποτυχίας. Όταν δεν ξέρεις ποιος κόλλησε ποιον, κάθε αόρατη αλυσίδα μετάδοσης τρέχει ελεύθερη.

Και εδώ μπαίνει η βία. Μετά από ένοπλη επίθεση κοντά σε κέντρο θεραπείας, ο ΠΟΥ περιέγραψε ακριβώς πώς σπάει η άμυνα: η ιχνηλάτηση επαφών σταμάτησε, τα σήματα κινδύνου δεν μπορούσαν να διερευνηθούν, οι ασφαλείς ταφές δεν γίνονταν (Mongabay). Οι ίδιοι οι μηχανισμοί που «σβήνουν» ένα ξέσπασμα βγήκαν εκτός λειτουργίας. Είναι μια εικόνα που παρακολουθούμε εβδομάδες, με υγειονομικούς να απεργούν για μισθούς την ώρα που τους ζητείται να κρατήσουν όρθια την επιτήρηση (To Brief).

Η καλύτερη απόδειξη ότι δεν φταίει μόνο το στέλεχος βρίσκεται δίπλα, στα σύνορα. Η Ουγκάντα είχε το ίδιο στέλεχος Bundibugyo, αλλά όλα τα κρούσματα εκεί συνδέθηκαν με εισαγωγή από το Κονγκό και δεν καταγράφηκε κοινοτική διασπορά (CDC). Ίδιος ιός, δύο εντελώς διαφορετικές πορείες. Η μεταβλητή που άλλαξε δεν ήταν η βιολογία, ήταν αν το σύστημα υγείας μπορούσε να δουλέψει.

Η επιστήμη προχωρά πιο γρήγορα από ποτέ, με τη δοκιμή θεραπειών και το πρώτο εμβόλιο Bundibugyo της Οξφόρδης να μπαίνει σε δοκιμές σε ανθρώπους (Boursorama/Reuters). Το πρόβλημα είναι ότι κανένα φιαλίδιο δεν φτάνει εκεί όπου δεν μπορεί να πατήσει ιχνηλάτης. Και στο ανατολικό Κονγκό, αυτό το «εκεί» μεγαλώνει με κάθε πυροβολισμό.