Email 2019: ΔΗΣΥ στην πύλη των spyware εξαγωγών

Το πειστήριο είναι ένα ηλεκτρονικό μήνυμα. Το 2019, ένας συνεργάτης του κύκλου του Ισραηλινού Ταλ Ντίλιαν και του Abraham Avni στέλνει email στο γραφείο του τότε προέδρου του κυβερνώντος κυπριακού ΔΗΣΥ, Αβέρωφ Νεοφύτου, ζητώντας βοήθεια για την εξαγωγή λογισμικού παρακολούθησης στην ολλανδική υπηρεσία πληροφοριών. Το αίτημα δεν σταματά εκεί: το μήνυμα διαβιβάζεται στο κυπριακό Υπουργείο Εμπορίου και φτάνει αργότερα στα χέρια του ανεξάρτητου ποινικού ανακριτή Ηλία Στεφάνου (Philenews). Αυτή είναι η νέα αποκάλυψη του βιβλίου του Κύπριου ερευνητικού δημοσιογράφου Φάνη Μακρίδη, «Κύπρος, ο ομφαλός των παρακολουθήσεων».

Γιατί έχει σημασία ένα email επτά ετών; Επειδή δείχνει ένα κομματικό γραφείο να λειτουργεί ως σημείο εισόδου σε μια υπόθεση που, θεσμικά, δεν θα έπρεπε να το αγγίζει καθόλου.

Η διαδρομή που παρακάμπτει τον μηχανισμό

Το 2019 η εξαγωγή ενός συστήματος παρακολούθησης διπλής χρήσης δεν ξεκινούσε από κανένα κόμμα. Ξεκινούσε από την εθνική αδειοδοτική αρχή, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού Κανονισμού 428/2009, που έδινε την τελική απόφαση για τις άδειες στις αρμόδιες αρχές του κράτους όπου έδρευε ο εξαγωγέας (EUR-Lex). Στην Κύπρο, η διαδρομή περνούσε από το Υπουργείο Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας, και συγκεκριμένα από το τμήμα αδειοδότησης στρατηγικών αγαθών, τον μηχανισμό που εκδίδει «όλες αυτές τις άδειες» (MECI).

Το email αλλάζει αυτή τη σειρά. Πρώτα το κόμμα, μετά το υπουργείο. Από μόνη της η διαβίβαση δεν αποδεικνύει παρανομία, είναι όμως ένα σοβαρό κόκκινο φως πρόσβασης. Ένα ευαίσθητο αίτημα αδειοδότησης βρίσκει δίαυλο μέσα από την κορυφή του κυβερνώντος κόμματος, την ώρα που το ευρωπαϊκό πλαίσιο για την κυβερνο-επιτήρηση ήταν ακόμη ασθενές, χωρίς τη ρητή ρήτρα ανθρωπίνων δικαιωμάτων που μπήκε μόλις το 2021 (HRW). Με άλλα λόγια, μια άδεια μπορούσε να είναι τυπικά νόμιμη και ο ουσιαστικός έλεγχος να είναι σχεδόν ανύπαρκτος.

Το κυπριακό αποτύπωμα δεν είναι καινούργιο

Το email δεν στέκεται μόνο του. Η κυπριακή ποινική διαδρομή είχε ήδη ανοίξει το ίδιο διάστημα: η εταιρεία WS Wispear Systems του Ντίλιαν παραδέχθηκε παραβάσεις προσωπικών δεδομένων και τιμωρήθηκε το 2021 με πρόστιμο 76.000 ευρώ μετά την υπόθεση του «μαύρου βαν» στη Λάρνακα (Cyprus Mail). Η ίδια η Κύπρος, σύμφωνα με το ICIJ, λειτούργησε ως κόμβος της Intellexa. Κεντρικό ρόλο στο στήσιμο αυτής της εταιρικής βάσης είχε ένα πρόσωπο-κλειδί του δικτύου, η Σάρα Χαμού, ενώ η εταιρεία στελεχωνόταν από πρώην Ισραηλινούς αξιωματικούς πληροφοριών (ICIJ).

Στο ίδιο σκέλος, το ΑΚΕΛ καταγγέλλει εδώ και καιρό ότι οι κυπριακές αρχές γνώριζαν για παράνομες παρακολουθήσεις ήδη από το 2014. Μιλά επίσης για τιμολόγια του δικτύου προς την αστυνομία. Και υποστηρίζει ότι η Νομική Υπηρεσία ανέστειλε τη δίωξη επικαλούμενη το «δημόσιο συμφέρον» (AKEL). Πρόκειται για πολιτικές αιτιάσεις, όχι δικαστικά αποδεδειγμένα γεγονότα, και έτσι τις παρουσιάζει και το ίδιο το κυπριακό ρεπορτάζ (Politis).

Η σύνδεση με την Ελλάδα γίνεται ορατή λίγο αργότερα. Στελέχη και τεχνικοί ακολούθησαν τον Ντίλιαν από την Κύπρο, ενώ εξοπλισμός της Intellexa αφαιρέθηκε εσπευσμένα από data center τον Δεκέμβριο του 2021, καθώς ξεκινούσαν οι πρώτες αποκαλύψεις (Politis). Τον Μάρτιο του 2021 εμφανίζονται και έγγραφα που συνδέουν την Intellexa με ελληνικούς κρατικούς φορείς, πριν σκάσει το σκάνδαλο (Dnews).

Τι δεν δείχνει ακόμη το υλικό; Το πλήρες πρωτογενές email με τους ακριβείς παραλήπτες και τα συνημμένα δεν έχει δημοσιοποιηθεί, ούτε έχει επιβεβαιωθεί αν ο ίδιος ο Νεοφύτου το χειρίστηκε προσωπικά ή στελέχη του γραφείου του. Δεν έχει αποδειχθεί δικαστικά ότι στην Κύπρο λειτούργησε επιχειρησιακή αλυσίδα Predator όπως στην Ελλάδα, όπου τον Φεβρουάριο του 2026 καταδικάστηκαν τέσσερα πρόσωπα (Amnesty).

Μένει το έγγραφο που λείπει: ο πλήρης αδειοδοτικός φάκελος. Ποιο προϊόν, ποιος τελικός χρήστης, ποια εισήγηση, ποια υπογραφή. Όσο αυτός ο φάκελος παραμένει σφραγισμένος, το email του 2019 δείχνει μόνο πού χτύπησε πρώτα την πόρτα το δίκτυο Ντίλιαν, και ποιος του την άνοιξε.