Στον Άρειο Πάγο κρίνεται η τύχη 70.000 δανειοληπτών σε ελβετικό φράγκο

Σήμερα, στον Άρειο Πάγο, παίζεται κάτι πολύ συγκεκριμένο: αν η ρήτρα που δένει το δάνειο με την ισοτιμία ευρώ-ελβετικού φράγκου είναι διαφανής και δίκαιη ή αν μεταθέτει όλο τον κίνδυνο στον δανειολήπτη. Η απόφαση δεν θα γράψει μόνο νομική ιστορία. Θα κρίνει αν δεκάδες χιλιάδες οικογένειες θα συνεχίσουν να πληρώνουν αυξανόμενες δόσεις ή αν θα αποκτήσουν μια ρεαλιστική έξοδο. Και θα κρίνει επίσης πώς θα μοιραστεί το κόστος μεταξύ τραπεζών, επενδυτών, ίσως και φορολογουμένων. Το ερώτημα για «προδικαστικό» στο Δικαστήριο της Ε.Ε. (δηλαδή αν θα ζητηθεί από το ευρωπαϊκό δικαστήριο η ερμηνεία του σχετικού ενωσιακού δικαίου) βρίσκεται στο κέντρο. Σε άλλες χώρες, αυτή η διαδικασία άνοιξε τον δρόμο για ουσιαστική ανακούφιση δανειοληπτών με δάνεια σε φράγκο (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A62018CJ0260&utm_source=openai).

Πώς φτάσαμε εδώ: το φράγκο έγινε «βράχος», οι δόσεις εκτοξεύτηκαν

Την περίοδο 2006–2009, χιλιάδες νοικοκυριά πήραν στεγαστικά σε ελβετικό φράγκο. Γιατί; Τα επιτόκια του φράγκου ήταν χαμηλότερα από του ευρώ και το ευρώ τότε ήταν ισχυρό. Το 2007, 1 ευρώ αγόραζε περίπου 1,64 φράγκα, άρα το «φράγκο» φαινόταν ασφαλής επιλογή με φθηνότερη δόση (https://app.macrotrends.net/2552/euro-swiss-franc-exchange-rate-historical-chart?utm_source=openai). Μετά τη μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση, το φράγκο πήρε ρόλο καταφυγίου. Η Ελβετική Κεντρική Τράπεζα, για να σταματήσει την υπερτίμηση, έβαλε κατώτατο όριο 1,20 φράγκα ανά ευρώ τον Σεπτέμβριο του 2011, υποσχόμενη απεριόριστες παρεμβάσεις. Το 2015, σήκωσε το «πάτωμα» αιφνιδιαστικά και το φράγκο εκτινάχθηκε. Από τότε το ζεύγος EUR/CHF κινείται κάτω από την ισοτιμία 1 προς 1 για μεγάλες περιόδους (https://www.snb.ch/en/publications/communication/press-releases/2011/pre_20110906?utm_source=openai) (https://www.snb.ch/en/publications/communication/speeches/2015/ref_20150424_tjn?utm_source=openai) (https://data.ecb.europa.eu/main-figures/ecb-interest-rates-and-exchange-rates/exchange-rates?utm_source=openai).

Τι σημαίνει αυτό για έναν δανειολήπτη με εισόδημα σε ευρώ και δάνειο σε φράγκο; Ονομάζεται συναλλαγματικός κίνδυνος: όταν το φράγκο ακριβαίνει, κάθε δόση σε CHF μετατρέπεται σε περισσότερα ευρώ. Αν ένα δάνειο «έτρεξε» επί χρόνια με ισχυρό φράγκο, ο δανειολήπτης είδε τη μηνιαία επιβάρυνση να ανεβαίνει, και το υπόλοιπο σε ευρώ να «φουσκώνει» παρά τις πληρωμές. Ποιοι το προκάλεσαν; Όχι οι δανειολήπτες. Είναι συνδυασμός ασφαλιστικών ροών προς το φράγκο, πολιτικής της SNB, και διαφορών επιτοκίων που ενίσχυσαν το CHF σε σχέση με το ευρώ (https://www.bis.org/publ/qtrpdf/r_qt1612e.htm?utm_source=openai) (https://www.snb.ch/en/publications/communication/press-releases/2011/pre_20110906?utm_source=openai).

Τι κρίνει ο Άρειος Πάγος και γιατί το Δικαστήριο της Ε.Ε. μετράει

Ο Άρειος Πάγος καλείται να απαντήσει αν ο όρος «ρήτρα ισοτιμίας» είναι τόσο κεντρικός ώστε να μένει εκτός ελέγχου καταχρηστικότητας ή αν είναι ελέγξιμος ως αδιαφανής και δυσανάλογος για τον καταναλωτή. Το νομικό εργαλείο είναι η Οδηγία 93/13/ΕΟΚ για τους καταχρηστικούς όρους σε συμβάσεις καταναλωτών. Το Δικαστήριο της Ε.Ε. έχει μιλήσει καθαρά σε δύο σημεία-κλειδιά:

• Στην υπόθεση Kásler, έκρινε ότι όροι που καθορίζουν μηχανισμούς συναλλαγματικών μετατροπών πρέπει να είναι «σαφείς και κατανοητοί» σε έναν μέσο, προσεκτικό καταναλωτή. Διαφορετικά, μπορούν να κριθούν καταχρηστικοί (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=planjo%3A20140606-102).
• Στην υπόθεση Dziubak για τα δάνεια σε CHF στην Πολωνία, έκρινε ότι όταν ένας όρος κηρυχθεί καταχρηστικός, θεωρείται σαν να μην υπήρξε ποτέ. Το εθνικό δικαστήριο δεν μπορεί απλά να τον αντικαταστήσει με κάτι άλλο που αλλάζει τη φύση της σύμβασης, εκτός αν επιτρέπεται από κανόνα δικαίου και δεν βλάπτει τον καταναλωτή (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A62018CJ0260).

Το «προδικαστικό ερώτημα» είναι η διαδικασία όπου ένα εθνικό δικαστήριο ρωτά το Δικαστήριο της Ε.Ε. πώς εφαρμόζεται η ευρωπαϊκή διάταξη σε ένα ζήτημα. Η απάντηση δεσμεύει το εθνικό δικαστήριο ως προς την ερμηνεία του ενωσιακού δικαίου. Σε αντίστοιχες υποθέσεις, οι απαντήσεις του ΔΕΕ καθοδήγησαν προς αυστηρή προστασία διαφάνειας και ισορροπίας των ρητρών (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A62018CJ0260&utm_source=openai).

Πόσοι και πόσο: το μέγεθος στην Ελλάδα με νούμερα

Εδώ χρειάζεται ψυχραιμία με τα δεδομένα. Οι εκτιμήσεις για το πόσα δάνεια απομένουν και πού βρίσκονται έχουν εύρος διότι άλλοι μετρούν αρχική ονομαστική αξία και άλλοι σημερινά υπόλοιπα. Σύμφωνα με ενημέρωση που επικαλείται η κυβέρνηση, σήμερα παραμένουν περίπου 37.000 δάνεια, με συνολικό υπόλοιπο κοντά στα 5 δισ. ευρώ. Από αυτά, γύρω στα 20.000 δάνεια (περίπου 2,3–2,8 δισ. ευρώ) είναι ακόμη στους ισολογισμούς των τραπεζών, ενώ άλλα 17.000 (γύρω στα 2–2,7 δισ. ευρώ) έχουν περάσει σε εταιρείες διαχείρισης και τιτλοποιήσεις (https://www.reuters.com/business/finance/greece-present-plan-settle-swiss-franc-mortgage-dispute-sources-say-2025-07-01/?utm_source=openai).

Αναλύσεις της αγοράς δίνουν μια πιο «στενή» εικόνα για το κομμάτι που παραμένει εντός τραπεζών: περίπου 2,5 δισ. ευρώ on-balance, με τη Eurobank να έχει το μεγαλύτερο μέρος (γύρω στα 1,5 δισ.), και την Πειραιώς, την Alpha και την Εθνική να μοιράζονται το υπόλοιπο. Σε ένα σενάριο οριζόντιου «κουρέματος» 25–30%, το κόστος για το σύστημα εκτιμάται στα 600–750 εκατ. ευρώ, με βάση αυτά τα υπόλοιπα (https://eurocapital.gr/permalink/164827.html?utm_source=openai). Η απόκλιση μεταξύ 5 δισ. και 2,5 δισ. δεν είναι αντίφαση. Το πρώτο μετρά όλο το «οικοσύστημα» (και εκτός τραπεζικών βιβλίων), το δεύτερο μετρά τι «κάθεται» σήμερα στις τράπεζες. Είναι δύο διαφορετικές ερωτήσεις.

Πλαίσιο 1: Νομισματική πολιτική και ισοτιμίες, ο κρυφός «σκηνοθέτης»

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (η ΕΚΤ, αυτή που ορίζει τα επιτόκια του ευρώ) και η SNB (η κεντρική τράπεζα της Ελβετίας) καθόρισαν σε μεγάλο βαθμό το σκηνικό. Η SNB προσπάθησε να φρενάρει την υπεραξία του φράγκου με το «πάτωμα» 1,20 και μετά το άφησε ελεύθερο το 2015, όταν η ευρωζώνη έκανε ποσοτική χαλάρωση, δηλαδή τύπωνε χρήμα αγοράζοντας ομόλογα. Οι ροές ασφάλειας προς το φράγκο, η χαμηλή ελβετική πληθωριστική δυναμική και τα επιτοκιακά περιβάλλοντα εξήγησαν γιατί από το 1,64 του 2007 φτάσαμε σε ισοτιμίες κάτω από 1 και σήμερα γύρω στο 0,94 (https://www.snb.ch/en/publications/communication/press-releases/2011/pre_20110906?utm_source=openai) (https://www.snb.ch/en/publications/communication/speeches/2015/ref_20150424_tjn?utm_source=openai) (https://data.ecb.europa.eu/main-figures/ecb-interest-rates-and-exchange-rates/exchange-rates?utm_source=openai). Σε πραγματικούς όρους, δηλαδή αφαιρώντας τις διαφορετικές αυξήσεις τιμών σε Ευρωζώνη και Ελβετία, η ενίσχυση του φράγκου ήταν τουλάχιστον τόσο «σκληρή» όσο δείχνουν τα ονομαστικά νούμερα (https://fred.stlouisfed.org/series/CP0000EZCCM086NEST?utm_source=openai).

Πλαίσιο 7: Το νόμισμα είναι το μήνυμα, και ο λογαριασμός

Ας το κάνουμε απλό με αριθμούς. Ένα δάνειο 100.000 CHF.

• Το 2007, με 1 ευρώ = 1,64 CHF, αυτό ήταν περίπου 61.000 ευρώ.
• Στο τέλος του 2025, με 1 ευρώ ≈ 0,94 CHF, τα ίδια 100.000 CHF «ζυγίζουν» περίπου 106.000 ευρώ.
• Μόνο από τη μεταβολή ισοτιμίας, μιλάμε για διαφορά γύρω στα 45.000 ευρώ στην «ευρω-αποτίμηση» του ίδιου ποσού σε φράγκα (https://app.macrotrends.net/2552/euro-swiss-franc-exchange-rate-historical-chart?utm_source=openai) (https://data.ecb.europa.eu/main-figures/ecb-interest-rates-and-exchange-rates/exchange-rates?utm_source=openai).

Τα επιτόκια του φράγκου πράγματι ήταν χαμηλότερα από τα ευρωπαϊκά για μεγάλο μέρος της περιόδου. Όμως, για τους περισσότερους δανειολήπτες, αυτό το «επιτοκιακό όφελος» δεν έφτασε να ισοφαρίσει την συναλλαγματική ζημιά. Το αποτέλεσμα είναι καθαρό: οι συνολικές πληρωμές σε ευρώ, στη διάρκεια της ζωής του δανείου, είναι κατά κανόνα υψηλότερες απ’ όσο θα ήταν αν το δάνειο είχε συναφθεί εξαρχής σε ευρώ, εκτός από ειδικές περιπτώσεις (π.χ. πολύ χαμηλό περιθώριο επιτοκίου ή εξαιρετικά ευνοϊκή χρονική συγκυρία) (https://www.readkong.com/page/unfair-terms-in-swiss-franc-loans-european-parliament-3455575?utm_source=openai).

Πλαίσιο 4: Τράπεζες, κεφάλαια και ο δείκτης CET1 με απλά λόγια

Οι τράπεζες κρατούν ένα «μαξιλάρι» ιδίων κεφαλαίων για τις ζημιές. Αυτό μετριέται ως CET1, δηλαδή το κύριο κεφάλαιο κοινών μετοχών, ως ποσοστό των σταθμισμένων για κίνδυνο στοιχείων ενεργητικού. Αν μια τράπεζα γράψει ζημιά 300 εκατ. ευρώ, το απόθεμα CET1 μειώνεται κατά 300 εκατ. ευρώ και ο δείκτης CET1 πέφτει. Οι ελληνικές τράπεζες δηλώνουν δείκτες CET1 διψήφιους, αρκετά πάνω από τα ελάχιστα. Ένα κλαδικό πλήγμα της τάξης 0,6–0,8 δισ. ευρώ, αν επιμεριστεί, ρίχνει τον δείκτη κάποιες μονάδες αλλά δεν τον «σβήνει», ιδίως αν απορροφηθεί σε κέρδη και προβλέψεις μιας χρονιάς (https://www.smartkarma.com/home/newswire/earnings-alerts/eurobank-ergasias-sa-eurob-1q-earnings-net-income-rises-by-9-4-to-eu314m-outpacing-last-year/?utm_source=openai) (https://www.marketscreener.com/news/national-bank-of-greece-s-a-2q25-results-press-release-ce7c5fdcde8fff22?utm_source=openai).

Για να έχουμε τάξη μεγέθους: βάσει εκτιμήσεων αγοράς για on-balance χαρτοφυλάκιο περίπου 2,5 δισ. ευρώ, ένα «κούρεμα» 25% αντιστοιχεί σε 625 εκατ. ευρώ ζημιές. Η Eurobank, με το μεγαλύτερο κομμάτι, θα «σηκώσει» αναλογικά μεγαλύτερο μέρος, και πίσω της η Πειραιώς, ενώ η Alpha και η Εθνική μικρότερο. Σε αυτό το βαθμό, η επίπτωση είναι διαχειρίσιμη αλλά πραγματική, σημαίνει λιγότερα μερίσματα και περισσότερες προβλέψεις για ένα διάστημα (https://eurocapital.gr/permalink/164827.html?utm_source=openai) (https://www.mikrometoxos.gr/apo-ta-grafeia-ton-chrimatiston-01-08-2025/?utm_source=openai).

Πλαίσιο 2: Δημοσιονομικά, «Ηρακλής» και το ρίσκο για τον φορολογούμενο

Πού κρύβεται ο δημόσιος κίνδυνος; Στις τιτλοποιήσεις με κρατική εγγύηση στο ανώτερο ομόλογο. Τι είναι τιτλοποίηση; Η τράπεζα βγάζει ένα πακέτο δανείων σε ένα ειδικό όχημα (SPV), που εκδίδει τρεις βαθμίδες ομολόγων. Οι πληρωμές πάνε πρώτα στα «senior», μετά στα «mezzanine», και ό,τι περισσέψει στα «junior» (αυτό λέγεται κατανομή ροών ή waterfall). Οι πρώτες ζημιές τρώνε οι επενδυτές των junior, μετά οι mezzanine. Στον «Ηρακλή», το κράτος εγγυάται μόνο το senior, αφού όμως έχουν πουληθεί σε ιδιώτες τα ριψοκίνδυνα κομμάτια και υπό αυστηρούς όρους. Άρα, για να «γράψει» ζημιά ο προϋπολογισμός, θα πρέπει οι ανακτήσεις να είναι τόσο χαμηλές ώστε να χάσει και το senior. Πιθανό; Όχι το πιθανότερο, αλλά είναι ένας ενδεχόμενος, υπό όρους, δημοσιονομικός κίνδυνος εάν μεγάλο μέρος του κινδύνου CHF έχει συμπεριληφθεί σε τιτλοποιήσεις HAPS και οι εισπράξεις τους καταρρεύσουν (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX%3A52019SC0930&utm_source=openai) (https://bsic.it/npl-securitisations-how-gacs-and-haps-reshaped-italy-and-greeces-post-crisis-banking-landscape/?utm_source=openai).

Σύμφωνα με τις διαθέσιμες ενημερώσεις, σημαντικό μέρος των «δύσκολων» συμβάσεων έχει ήδη πάει σε servicers μέσω τιτλοποιήσεων. Η κλίμακα, όπως είπαμε, είναι 17.000 δάνεια, περίπου 2–2,7 δισ. ευρώ. Αν υπάρξει νομική λύση που επιβάλλει γενικευμένες απομειώσεις, ο αντίκτυπος σε αυτές τις δομές θα περάσει πρώτα στους ιδιώτες επενδυτές των junior και mezzanine, πριν φτάσει στο senior και την κρατική εγγύηση (https://www.reuters.com/business/finance/greece-present-plan-settle-swiss-franc-mortgage-dispute-sources-say-2025-07-01/?utm_source=openai) (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX%3A52019SC0930&utm_source=openai).

Πλαίσιο 5: Ανισότητα και κατανομή – ποιος πληρώνει, ποιος κερδίζει

Ας ακολουθήσουμε το χρήμα.

• Αν ο Άρειος Πάγος κρίνει ότι η ρήτρα είναι αδιαφανής και ακυρωτέα, ή αν παραπέμψει στο ΔΕΕ και αυτό επιβεβαιώσει την καταναλωτική προστασία, οι δανειολήπτες θα δουν ουσιαστική ελάφρυνση. Μετατροπή σε ευρώ σε ευνοϊκή ισοτιμία ή «κούρεμα» 20–30% μειώνουν την κεφαλαιακή τους οφειλή και τη δόση κατά αντίστοιχα ποσοστά. Αυτή η ανακούφιση επιστρέφει ρευστότητα στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς και μειώνει τον κίνδυνο εκπλειστηριασμού.
• Τι χάνουν οι άλλοι; Οι τράπεζες και οι ιδιώτες επενδυτές σε τιτλοποιήσεις θα αναγνωρίσουν ζημιές. Οι μέτοχοι θα δουν λιγότερα μερίσματα. Σε ένα ακραίο σενάριο που θίγεται το senior, θα μπορούσε να υπάρξει δημόσιο κόστος. Αλλά ο σχεδιασμός του «Ηρακλή» έχει σκοπό να το αποτρέψει, μεταθέτοντας πρώτα τις απώλειες στους ιδιώτες (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX%3A52019SC0930&utm_source=openai) (https://eurocapital.gr/permalink/164827.html?utm_source=openai).
• Αν, αντίθετα, παραμείνει η ρήτρα ως έχει, κερδίζουν βραχυπρόθεσμα οι ισολογισμοί των τραπεζών (δεν γράφουν άμεση ζημιά). Χάνουν όμως οι πιο ευάλωτοι δανειολήπτες, που θα συνεχίσουν να επιβαρύνονται από ένα ισχυρό φράγκο και θα χρειαστούν νέες ρυθμίσεις. Μεσοπρόθεσμα, αυτό αυξάνει τον κίνδυνο να γίνουν ξανά «κόκκινα» δάνεια, πράγμα που επιστρέφει σαν μπούμερανγκ στις ίδιες τράπεζες.

Το δίκαιο της Ε.Ε. επιμένει στη διαφάνεια και την ουσιαστική προστασία του καταναλωτή. Αυτό είναι το φως που, κατά πάσα πιθανότητα, θα ακολουθήσει και η ελληνική νομολογία όταν σταθμίσει τη συνολική εικόνα (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A62018CJ0260&utm_source=openai) (https://www.readkong.com/page/unfair-terms-in-swiss-franc-loans-european-parliament-3455575?utm_source=openai).

Πλαίσιο 6: Αγορές και πραγματικότητα – δύο παράλληλοι κόσμοι

Η αγορά μπορεί να υποδεχτεί μια λύση με ελεγχόμενες ζημιές ως «διαχειρίσιμη». Οι μετοχές των τραπεζών συχνά αντιδρούν περισσότερο σε μεγάλες μακροοικονομικές ειδήσεις (επιτόκια, ανάπτυξη) παρά σε «μονοθεματικές» νομικές εκκρεμότητες, αν το κόστος έχει ήδη προεξοφληθεί. Στην πραγματικότητα όμως, για ένα νοικοκυριό, 200–300 ευρώ παραπάνω τον μήνα στη δόση είναι η διαφορά μεταξύ ισορροπίας και τρύπας στον προϋπολογισμό. Η υπόθεση αυτή αφορά ανθρώπινες ροές χρήματος, όχι μόνο νομικές αρχές. Σε αυτή την έννοια, το pro-consumer αποτέλεσμα ενισχύει την κοινωνική συνοχή και την κατανάλωση, χωρίς να αποτελεί συστημικό σοκ για το τραπεζικό σύστημα αν μείνει εντός των εκτιμήσεων (https://www.smartkarma.com/home/newswire/earnings-alerts/eurobank-ergasias-sa-eurob-1q-earnings-net-income-rises-by-9-4-to-eu314m-outpacing-last-year/?utm_source=openai) (https://eurocapital.gr/permalink/164827.html?utm_source=openai).

Πλαίσιο 8: Το ελληνικό μοντέλο και γιατί το θέμα ξεπερνά τους δανειολήπτες

Η Ελλάδα έχει δύο μεγάλες «εξαγωγές» υπηρεσιών, τουρισμό και ναυτιλία. Αυτές επηρεάζονται από την ισοτιμία ευρώ-δολάριο πιο πολύ από το ευρώ-φράγκο. Όμως, η σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος είναι προϋπόθεση για την πίστη προς την οικονομία. Η επίλυση του «αγκάθι» CHF μειώνει νομική αβεβαιότητα, καθαρίζει ισολογισμούς και βοηθά την πιστωτική επέκταση. Κοντολογίς, λύνει μια παλιά εκκρεμότητα που καταναλώνει κοινωνικό κεφάλαιο.

Πλαίσιο 3: Διεθνές περιβάλλον και πρακτικές – τι έκαναν αλλού

Η Πολωνία είδε μαζικές αγωγές και τις τράπεζες της Βαρσοβίας να σχηματίζουν προβλέψεις δισεκατομμυρίων ζλότι μετά την Dziubak. Κροατία και άλλες χώρες πήγαν σε νομοθετικές μετατροπές, με σημαντικό κόστος για το τραπεζικό σύστημα και δικαστικές διαμάχες. Το κοινό σημείο, είτε οι λύσεις ήταν δικαστικές είτε πολιτικές, είναι η επιμονή στο να καταλαβαίνει ο καταναλωτής τι ρισκάρει όταν δανείζεται σε ξένο νόμισμα (https://www.readkong.com/page/unfair-terms-in-swiss-franc-loans-european-parliament-3455575?utm_source=openai).

Πλαίσιο 9: Ποιοτικός έλεγχος δεδομένων – τι μετράμε και πώς

Τρία σημεία για να μην μπερδευόμαστε:

• Ονομαστικό έναντι πραγματικού. Όταν συγκρίνουμε ισοτιμίες 2007–2025, η πραγματική σύγκριση (αφαιρώντας πληθωρισμό) μεγεθύνει το πρόβλημα για τον δανειολήπτη, γιατί η Ελβετία είχε χαμηλότερο πληθωρισμό από την Ευρωζώνη (https://fred.stlouisfed.org/series/CP0000EZCCM086NEST?utm_source=openai).
• Μέσος όρος έναντι διάμεσου. Το «μέσο» δάνειο μπορεί να κρύβει ότι αρκετά νοικοκυριά είναι πολύ πιο επιβαρυμένα από τον μέσο όρο. Γι’ αυτό, πολιτικές λύσεις συνήθως κλιμακώνονται με βάση την εισοδηματική αντοχή.
• Ποιο «σύνολο» μετράμε. Άλλο «συνολικό απόθεμα σε όλο το οικοσύστημα», άλλο «πόσα βρίσκονται στους ισολογισμούς των τραπεζών». Και άλλο «αρχική ονομαστική αξία τότε», άλλο «σημερινό υπόλοιπο». Μην συγκρίνετε ανόμοια σύνολα. Οι αποκλίσεις 2,5 δισ. έναντι 5 δισ. εξηγούνται ακριβώς από αυτό (https://www.reuters.com/business/finance/greece-present-plan-settle-swiss-franc-mortgage-dispute-sources-say-2025-07-01/?utm_source=openai) (https://eurocapital.gr/permalink/164827.html?utm_source=openai).

Τρία ρεαλιστικά σενάρια: από το πιο «βαρύ» στο πιο ήπιο

Ας δούμε, πρακτικά, τι σημαίνει κάθε διαδρομή.

1. Μετατροπή στην αρχική ισοτιμία (πλήρης αναδρομική αποκατάσταση)
   Αυτό ισοδυναμεί με μεγάλο κεφαλαιακό «κούρεμα» στις τράπεζες στο κομμάτι on-balance και αντίστοιχες απώλειες σε τιτλοποιήσεις. Για on-balance 2,5 δισ. ευρώ, η ισοτιμιακή διόρθωση μπορεί να «γράψει» κοντά στο 40% του ποσού, ή περίπου 1 δισ. ευρώ, επιβαρύνοντας ιδιαίτερα τους μεγαλύτερους κατόχους. Είναι το πιο ακριβό για τους εκδότες πιστώσεων και επενδυτές, το πιο ανάλαφρο για τους δανειολήπτες (https://eurocapital.gr/permalink/164827.html?utm_source=openai) (https://www.smartkarma.com/home/newswire/earnings-alerts/eurobank-ergasias-sa-eurob-1q-earnings-net-income-rises-by-9-4-to-eu314m-outpacing-last-year/?utm_source=openai).

2. Μετατροπή με «κούρεμα» 20–30% (σενάριο πολιτικής)
   Εδώ το κόστος μένει στη ζώνη 500–750 εκατ. ευρώ για το τραπεζικό σκέλος on-balance, με ανάλογες επιδράσεις στο κομμάτι που βρίσκεται σε servicers. Είναι η λύση που φαντάζει πιο ρεαλιστική: δίνει ουσιαστική, αλλά όχι απόλυτη, ανακούφιση στον δανειολήπτη, και κοστίζει διαχειρίσιμα στο σύστημα, ιδίως αν επιμεριστεί μέσα σε χρήσεις με κέρδη και προβλέψεις (https://www.reuters.com/business/finance/greece-present-plan-settle-swiss-franc-mortgage-dispute-sources-say-2025-07-01/?utm_source=openai) (https://eurocapital.gr/permalink/164827.html?utm_source=openai).

3. Status quo (διατήρηση ρήτρας)
   Μηδενικό άμεσο λογιστικό κόστος σήμερα, αλλά αυξάνει ο κίνδυνος καθυστερήσεων και νομικών απωλειών αύριο. Οι τράπεζες καταλήγουν να πληρώνουν με αβεβαιότητα και διαχειριστικό κόστος. Οι δανειολήπτες συνεχίζουν να σηκώνουν ένα βάρος που δεν ελέγχουν: την ισοτιμία ενός νομίσματος που λειτουργεί ως «καταφύγιο» στις παγκόσμιες αναταράξεις (https://www.bis.org/publ/qtrpdf/r_qt1612e.htm?utm_source=openai).

Πλαίσιο 1 και 7 ξανά: γιατί η ισοτιμία δεν είναι «τεχνικότητα»

Συχνά γίνεται σύγκριση με τα επιτόκια. «Μα το CHF είχε χαμηλότερο επιτόκιο». Σωστό, ιδίως στις εποχές αρνητικών επιτοκίων στην Ελβετία μετά το 2015. Όμως η ισοτιμία ήταν ο μεγάλος παίκτης. Για να το πούμε καθαρά: το μικρότερο επιτόκιο μείωσε κάπως τη δόση, αλλά η ανατίμηση του φράγκου εκτόξευσε το ποσό σε ευρώ. Σε καταναλωτικούς όρους, το «νόμισμα» αποδείχθηκε πιο δυνατό από το «επιτόκιο» (https://data.ecb.europa.eu/main-figures/ecb-interest-rates-and-exchange-rates/exchange-rates?utm_source=openai) (https://www.snb.ch/en/publications/communication/speeches/2015/ref_20150424_tjn?utm_source=openai).

Πλαίσιο 4 και FINMA: πώς οι τράπεζες καλύπτουν το ρίσκο και πού «έσπασε»

Θεωρητικά, μια τράπεζα μπορεί να αντισταθμίσει (hedge) το ισοτιμιακό ρίσκο με παράγωγα, όπως συμβόλαια συναλλάγματος, swaps και options. Στην πράξη, σε πολλές χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, αλλά και στην Ελλάδα, ο κίνδυνος μεταφέρθηκε στον τελικό δανειολήπτη μέσω της ρήτρας ισοτιμίας. Η FINMA (η ελβετική εποπτική αρχή) ρυθμίζει το εσωτερικό πλαίσιο για στεγαστικά και τον συστημικό κίνδυνο, όμως δεν υπήρχε ειδική «γραμμή» για το πώς θα χορηγούνται CHF στεγαστικά σε μη ελβετόφωνες αγορές. Η ευθύνη έμεινε στα τοπικά τραπεζικά και ρυθμιστικά συστήματα (https://www.finma.ch/en/news/2014/07/mm-selbstregulierung-hypothekarbereich-20140702/?utm_source=openai) (https://www.bis.org/publ/qtrpdf/r_qt1612e.htm?utm_source=openai).

Τι σημαίνει αυτό για την ελληνική οικονομία, πρακτικά

• Πιστωτική επέκταση: μια επίλυση με διαχειρίσιμο κόστος καθαρίζει εκκρεμότητα και βοηθά τη σταθερότητα, άρα και τη μελλοντική διάθεση των τραπεζών να δανείσουν. Αυτό είναι θετικό για επενδύσεις και ανάπτυξη.
• Δημόσια οικονομικά: ο «Ηρακλής» είναι σχεδιασμένος για να μην πληρώνει ο φορολογούμενος πρώτος. Αν όμως γίνουν λάθος επιλογές ή αν το κόστος ξεφύγει και χτυπήσει τα senior, τότε υπάρχει δημοσιονομικός κίνδυνος. Καλό σενάριο είναι ένα κλιμακωτό, στοχευμένο πακέτο που κρατά τα πράγματα μακριά από τις κρατικές εγγυήσεις (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX%3A52019SC0930&utm_source=openai) (https://bsic.it/npl-securitisations-how-gacs-and-haps-reshaped-italy-and-greeces-post-crisis-banking-landscape/?utm_source=openai).
• Αγορές: μια ξεκάθαρη λύση μειώνει την νομική αβεβαιότητα και μπορεί να βελτιώσει την αποτίμηση κινδύνου των ελληνικών συστημικών τραπεζών. Το «πόσο» εξαρτάται από τον λογαριασμό, αλλά το μήνυμα σίγουρα μετρά (https://www.marketscreener.com/news/national-bank-of-greece-s-a-2q25-results-press-release-ce7c5fdcde8fff22?utm_source=openai).

Τι ακολουθεί: ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα και ορόσημα

Αν ο Άρειος Πάγος στείλει προδικαστικό στο ΔΕΕ, η εμπειρία δείχνει 12–24 μήνες μέχρι την απόφαση. Αν δεν στείλει, μπορεί να αποφανθεί ακολουθώντας την υπάρχουσα ευρωπαϊκή νομολογία. Σε κάθε περίπτωση, το «πού» θα κάτσει η πλάστιγγα για τη διαφάνεια και την ισορροπία της ρήτρας είναι το κρίσιμο. Παράλληλα, έχει τεθεί στο τραπέζι ένα σχέδιο εξωδικαστικής ρύθμισης με μετατροπή σε ευρώ και έκπτωση 10–25% ανά εισοδηματική κατηγορία. Αν αυτό συμπλεύσει με τη δικαστική κατεύθυνση, η λύση μπορεί να είναι γρήγορη και πρακτική (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A62018CJ0260&utm_source=openai) (https://www.reuters.com/business/finance/greece-present-plan-settle-swiss-franc-mortgage-dispute-sources-say-2025-07-01/?utm_source=openai).

Μικρός οδηγός για τον δανειολήπτη (χωρίς νομικές συμβουλές)

• Ζητήστε σαφή αναλυτική κατάσταση: πόσο είναι το υπόλοιπό σας σε CHF και σε ευρώ, με ποια ισοτιμία υπολογίζεται κάθε μήνα.
• Κατανοήστε τον όρο: η «ρήτρα ισοτιμίας» σημαίνει ότι η οφειλή σας σε ευρώ ανεβοκατεβαίνει με την τιμή του φράγκου. Η διαφάνεια αυτού του όρου είναι η καρδιά της υπόθεσης (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=planjo%3A20140606-102).
• Προετοιμαστείτε για επιλογές: αν προχωρήσει ρύθμιση, μπορεί να σας ζητηθεί να επιλέξετε μετατροπή με έκπτωση. Μην ξεχνάτε τη φοροτεχνική και ασφαλιστική διάσταση.

Ποια δεδομένα πρέπει να δημοσιοποιηθούν άμεσα

Για να ξέρουμε ακριβώς τι συζητάμε, η Τράπεζα της Ελλάδος και οι τράπεζες πρέπει να δημοσιεύσουν έναν ενιαίο πίνακα με:

• πόσα δάνεια σε CHF είναι στους ισολογισμούς ανά τράπεζα (σήμερα, σε ευρώ),
• πόσα είναι σε servicers και σε ποιες τιτλοποιήσεις, με αναφορά στα ποσά senior, mezzanine και junior,
• τι προβλέψεις έχουν ήδη σχηματιστεί,
• ποια είναι τα τρέχοντα RWAs και τα αποθέματα CET1 ανά τράπεζα (https://www.marketscreener.com/news/national-bank-of-greece-s-a-2q25-results-press-release-ce7c5fdcde8fff22?utm_source=openai) (https://eurocapital.gr/permalink/164827.html?utm_source=openai).

Η διαφάνεια στα δεδομένα είναι προϋπόθεση για καλή πολιτική. Χωρίς αυτήν, οι συζητήσεις μένουν θεωρητικές.

Συμπέρασμα: να μοιραστεί δίκαια ο συναλλαγματικός κίνδυνος

Κάποιοι δανείστηκαν σε φράγκο διότι τους προσφέρθηκε μια φθηνότερη δόση, σε ένα περιβάλλον ισχυρού ευρώ. Η πραγματικότητα είναι ότι το φράγκο έγινε «βράχος» και το βάρος μεταφέρθηκε μονομερώς στον καταναλωτή. Το ευρωπαϊκό δίκαιο ζητά διαφάνεια και δίκαιη ισορροπία. Μπορεί να μη μας αρέσει, αλλά το σωστό είναι το ρίσκο που ο καταναλωτής δεν μπορεί να ελέγξει να μην τον συντρίβει όταν η αγορά στραβώνει.

Στην πράξη, η λύση που ισορροπεί συμφέροντα είναι μια μετατροπή σε ευρώ με σημαντική, κλιμακωτή έκπτωση, που να προστατεύει περισσότερο τους πιο ευάλωτους και να κρατά τον κίνδυνο μακριά από τις κρατικές εγγυήσεις. Αυτό κοστίζει στις τράπεζες και στους επενδυτές, αλλά είναι διαχειρίσιμο με τα σημερινά μεγέθη. Και αποδίδει ένα σαφές κοινωνικό όφελος: χιλιάδες οικογένειες ξαναπατούν σε σταθερό έδαφος, και οι τράπεζες κλείνουν ένα κεφάλαιο αβεβαιότητας. Αν ο Άρειος Πάγος ζητήσει τη γνώμη του ΔΕΕ, η απόφαση θα αργήσει αλλά θα έχει ενωσιακό κύρος. Αν κρίνει απευθείας, η ευρωπαϊκή νομολογία είναι ήδη ένας σταθερός οδηγός. Σε κάθε περίπτωση, το νόμισμα ήταν ο καθοριστικός παράγοντας. Ώρα να μοιραστεί δίκαια ο λογαριασμός (https://data.ecb.europa.eu/main-figures/ecb-interest-rates-and-exchange-rates/exchange-rates?utm_source=openai) (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A62018CJ0260&utm_source=openai).

---

Αναφορές

• SNB: πολιτική ελάχιστης ισοτιμίας 1,20 και κατάργηση του floor (https://www.snb.ch/en/publications/communication/press-releases/2011/pre_20110906?utm_source=openai) (https://www.snb.ch/en/publications/communication/speeches/2015/ref_20150424_tjn?utm_source=openai)
• ECB: ισοτιμία EUR/CHF, ημερήσιες σειρές (https://data.ecb.europa.eu/main-figures/ecb-interest-rates-and-exchange-rates/exchange-rates?utm_source=openai)
• Macrotrends: ιστορική μέση ισοτιμία 2007 (https://app.macrotrends.net/2552/euro-swiss-franc-exchange-rate-historical-chart?utm_source=openai)
• BIS: ανάλυση «ασφαλούς καταφυγίου» και δονήσεις 2015 (https://www.bis.org/publ/qtrpdf/r_qt1612e.htm?utm_source=openai)
• EUR-Lex: Kásler, Dziubak, οδηγία 93/13 και προδικαστικά (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=planjo%3A20140606-102) (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A62018CJ0260) (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A62018CJ0260&utm_source=openai)
• Reuters: μέγεθος προβλήματος στην Ελλάδα, αριθμός δανείων και σχέδιο ρύθμισης (https://www.reuters.com/business/finance/greece-present-plan-settle-swiss-franc-mortgage-dispute-sources-say-2025-07-01/?utm_source=openai)
• EuroCapital: εκτίμηση on-balance εκθέσεων και κόστους 25–30% (https://eurocapital.gr/permalink/164827.html?utm_source=openai)
• Smartkarma: έννοια και λειτουργία CET1, επίδραση ζημιών (https://www.smartkarma.com/home/newswire/earnings-alerts/eurobank-ergasias-sa-eurob-1q-earnings-net-income-rises-by-9-4-to-eu314m-outpacing-last-year/?utm_source=openai)
• MarketScreener: δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας τραπεζών (https://www.marketscreener.com/news/national-bank-of-greece-s-a-2q25-results-press-release-ce7c5fdcde8fff22?utm_source=openai)
• FRED/Eurostat: πραγματική ισοτιμία, πληθωριστικές διαφορές (https://fred.stlouisfed.org/series/CP0000EZCCM086NEST?utm_source=openai)
• FINMA: εποπτικές αρχές και στεγαστικά standards (https://www.finma.ch/en/news/2014/07/mm-selbstregulierung-hypothekarbereich-20140702/?utm_source=openai)
• HAPS/Ηρακλής: νομικό πλαίσιο εγγυήσεων senior και waterfall (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX%3A52019SC0930&utm_source=openai)
• BSIC: ανάλυση κινδύνου τιτλοποιήσεων και εγγυήσεων (https://bsic.it/npl-securitisations-how-gacs-and-haps-reshaped-italy-and-greeces-post-crisis-banking-landscape/?utm_source=openai)
• EPRS summary: δίκαιο Ε.Ε. για «Swiss franc loans» (https://www.readkong.com/page/unfair-terms-in-swiss-franc-loans-european-parliament-3455575?utm_source=openai)