Ελληνικά πλοία στις νάρκες ενός ακέφαλου Ιράν

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί ανταλλάσσει μηνύματα με την Ουάσιγκτον για να τερματιστεί ο πόλεμος. Πίσω του, στην Τεχεράνη, ο άνθρωπος που υποτίθεται ότι έχει τον τελικό λόγο, ο νέος ανώτατος ηγέτης Μοτζταμπά Χαμενεΐ, δεν έχει εμφανιστεί δημόσια ούτε μία φορά από τότε που η Συνέλευση των Ειδικών τον διόρισε στις 8 Μαρτίου 2026, μετά τη δολοφονία του πατέρα του. Αυτή η απόσταση, ανάμεσα στον ορατό διπλωμάτη και τον αόρατο εντολέα, είναι το πραγματικό διακύβευμα της συμφωνίας που δοκιμάζεται αυτές τις μέρες. Και αφορά άμεσα την Ελλάδα, καθώς η ΕΕ εξετάζει να βάλει ελληνικά πλοία να καθαρίσουν τις νάρκες στον Ορμούζ.

Ποιος υπογράφει, τελικά;

Το πρόβλημα δεν είναι το κείμενο της συμφωνίας, αλλά ποιος θα την επιβάλει στο εσωτερικό. Στο Ιράν, το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας χαράζει την πολιτική, όμως οι αποφάσεις του γίνονται δεσμευτικές μόνο μετά την επικύρωση του ανώτατου ηγέτη (UANI). Με άλλα λόγια, η υπογραφή του Αραγτσί δεν αρκεί. Χρειάζεται ένα «ναι» από τον Μοτζταμπά, και αυτό το «ναι» έρχεται μόνο ως γραπτό μήνυμα, χωρίς πρόσωπο, χωρίς φωνή, με την εξουσία να ασκείται μέσω πορτρέτων και μιας άδειας καρέκλας στις επίσημες συναντήσεις (Al-Monitor, Moneycontrol).

Η ίδια η ιρανική πλευρά εκπέμπει δύο αντιφατικά σήματα. Το ΥΠΕΞ και το πρακτορείο Mehr λένε ότι η ανταλλαγή μηνυμάτων συνεχίζεται (Mehr). Το φιλικό προς τους Φρουρούς της Επανάστασης Tasnim λέει το αντίθετο, ότι δεν δόθηκε καμία πρόσφατη απάντηση στις ΗΠΑ, ενώ ο βετεράνος Μοχσέν Ρεζαεΐ κρατά τον Ορμούζ και τον Λίβανο ως μοχλούς πίεσης (Tasnim). Δεν πρόκειται για σύγχυση. Είναι η εικόνα ενός κράτους όπου διαφορετικά κέντρα ισχύος μιλούν με διαφορετικές φωνές, επειδή λείπει η κορυφή που θα τις συντόνιζε.

Γιατί η Ουάσιγκτον συνεχίζει να μιλά

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο το ομολόγησε ωμά: βλέπει ενδείξεις ότι το ανώτατο επίπεδο εμπλέκεται μέσω μεσολαβητών, αλλά χαρακτήρισε το καθεστώς θεσμικά ρηγματωμένο, με καθυστερημένες απαντήσεις (ABC/AP). Η Ουάσιγκτον δεν διαπραγματεύεται επειδή εμπιστεύεται την ιρανική αλυσίδα εντολής. Τη δοκιμάζει.

Το επιχείρημα της Ουάσιγκτον υπέρ των συνομιλιών είναι αυστηρά πραγματιστικό: χωρίς συμφωνία, το κενό ελέγχου χειροτερεύει. Η IAEA, ο πυρηνικός ελεγκτής του ΟΗΕ, δηλώνει ευθέως ότι αδυνατεί να επιβεβαιώσει το μέγεθος, τη σύνθεση ή την τοποθεσία του εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν (Reuters, AP). Κάθε μέρα χωρίς επαλήθευση είναι μια μέρα στα τυφλά. Το αντεπιχείρημα, που έρχεται κυρίως από το Ισραήλ, είναι ότι μια συμφωνία η οποία αφήνει τον εμπλουτισμό και τους Φρουρούς για «δεύτερη φάση» ίσως να μη φτάσει ποτέ στη δεύτερη φάση (Critical Threats). Πιέζοντας μάλιστα ένα ακέφαλο καθεστώς, ίσως πάρεις λιγότερο έλεγχο, όχι περισσότερη συμμόρφωση.

Η ιστορία δείχνει πότε η διπλωματία αγοράζει χρόνο και πότε απλώς κρύβει το κενό. Το 1989, όταν πέθανε ο Χομεϊνί, υπήρχε συνταγματικός μηχανισμός που παρήγαγε διάδοχο (Britannica). Στο Ιράκ μετά το 2003, η διάλυση των δομών ασφαλείας αφαίρεσε τον ίδιο τον φορέα που θα εφάρμοζε οποιαδήποτε συμφωνία (CPA Order 2). Το ερώτημα για το σημερινό Ιράν είναι σε ποια από τις δύο κατηγορίες ανήκει.

Γιατί μας αφορά

Αυτό το θεσμικό κενό στην Τεχεράνη μεταφράζεται σε επιχειρησιακό ρίσκο για τα ελληνικά πληρώματα. Η βάση της Σούδας, μέσω της MDCA (Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας με τις ΗΠΑ), κάνει την Ελλάδα κόμβο αμερικανικής πρόσβασης σε μια κρίση της οποίας τον ρυθμό δεν ελέγχει (U.S. State Department). Και τώρα προστίθεται κάτι πιο συγκεκριμένο: η ΕΕ ζυγίζει να δώσει στην ευρωπαϊκή ναυτική επιχείρηση ASPIDES πρωτεύοντα ρόλο στην αποναρκοθέτηση του Ορμούζ (gCaptain/Reuters, Europa Press). Μια ναρκοθετημένη ζώνη όπου οι Φρουροί προσπαθούν να επιβάλουν δικούς τους κανόνες διέλευσης (Tasnim) θα φιλοξενούσε ελληνικά πληρώματα.

Το πολιτικό ερώτημα είναι αν μια τέτοια εμπλοκή θα περάσει από ουσιαστική ενημέρωση της Βουλής, βάσει του Άρθρου 36 του Συντάγματος (Hellenic Parliament), ή θα παρουσιαστεί ως τεχνική συνέχεια. Γιατί το βαθύτερο πρόβλημα παραμένει άλυτο: η Δύση καλείται να εγγυηθεί την ασφάλεια ενός θαλάσσιου περάσματος βασιζόμενη σε μια συμφωνία που θα υπογράψει ένα κράτος του οποίου ο ίδιος ο ηγέτης δεν έχει αποδείξει ότι μπορεί ακόμη να την επιβάλει στους δικούς του.