Στα ελληνικά νοσοκομεία, ένας στους οκτώ νοσηλευόμενους έχει λοίμωξη

Ένα ελληνικό δημοσίευμα ανακήρυξε πρόσφατα τη χώρα «παγκόσμια πρωταθλήτρια» στις νοσοκομειακές λοιμώξεις, με ένα εντυπωσιακό 98,4% (Dnews). Το θέμα είναι πραγματικό και σοβαρό: μικρόβια που κολλάει κανείς μέσα στο ίδιο το νοσοκομείο και που όλο και λιγότερο υποχωρούν στα αντιβιοτικά. Ο τίτλος όμως στηρίζεται σε παρανόηση δύο αριθμών που δεν μετρούν το ίδιο πράγμα, και αξίζει να ξεδιαλυθεί, γιατί η σύγχυση κρύβει το πού πραγματικά κινδυνεύει ο ασθενής.

Ας πάρουμε πρώτα τα πιο αξιόπιστα εθνικά δεδομένα. Η καλύτερη μέτρηση είναι το point prevalence survey του 2022, μια στιγμιαία αποτύπωση σε συγκεκριμένη ημέρα, σε 50 νοσοκομεία με πρωτόκολλο ECDC. Από 9.707 νοσηλευόμενους, οι 1.175, δηλαδή 12,1%, είχαν τουλάχιστον μία νοσοκομειακή λοίμωξη, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος στον ίδιο γύρο ήταν γύρω στο 8% (PubMed, ECDC). Στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας η εικόνα ήταν πολλαπλάσια: επιπολασμός 45,7% και χρήση αντιβιοτικών στο 71,3% των ασθενών (PubMed). Αν κοιτούσες έναν ελληνικό θάλαμο μια συγκεκριμένη μέρα, περίπου ένας στους οκτώ είχε λοίμωξη. Στη ΜΕΘ, σχεδόν ένας στους δύο.

Ασθενείς ή μικρόβια;

Εδώ κρύβεται το κλειδί. Το 12,1% μετρά ασθενείς: πόσοι έχουν λοίμωξη. Το περίφημο 98,4%, αντίθετα, μετρά μικρόβια: το ποσοστό των στελεχών ενός συγκεκριμένου βακτηρίου, του Acinetobacter, που δεν υποχωρούν πια στις καρβαπενέμες, μια από τις ισχυρότερες κατηγορίες αντιβιοτικών. Η αναλογία που βοηθά: ο πρώτος αριθμός λέει σε πόσα σπίτια έπιασε φωτιά· ο δεύτερος, σε πόσες από αυτές τις φωτιές δεν δουλεύει ο βασικός πυροσβεστήρας. Δύο εντελώς διαφορετικά μεγέθη, και κανένα «παγκόσμιο ταμπλό» δεν τα βάζει στην ίδια κατάταξη. Γι' αυτό ο τίτλος «πρωταθλήτρια» δεν τεκμηριώνεται δημόσια (ECDC). Το πιο ασφαλές που στέκει: η Ελλάδα ανήκει στις ευρωπαϊκές χώρες με το βαρύτερο φορτίο αντοχής και κινείται πάνω από τον μέσο όρο στις λοιμώξεις (WHO).

Αυτό που είναι σίγουρο, ωστόσο, είναι ακόμα πιο ανησυχητικό. Δημόσιες αναφορές που αποδίδονται σε ΕΟΔΥ για το 2025 δίνουν αντοχή του Acinetobacter στη μεροπενέμη γύρω στο 91% στα παθολογικά, 93% στις ΜΕΘ και 94% στα χειρουργικά τμήματα (Iatropedia, Ygeiamou). Η αντοχή είναι σχεδόν οριζόντια, όχι μόνο στην εντατική. Παλαιότερα στοιχεία του ΕΟΔΥ έδειχναν αντοχή στις καρβαπενέμες έως 98,9% στις ΜΕΘ (ΕΟΔΥ).

Ποιον αφορά, όμως, στην πράξη; Όχι τον υγιή άνθρωπο στην καθημερινότητα. Το Acinetobacter γίνεται φονικό κυρίως σε βαριά νοσηλευόμενους: ασθενείς σε αναπνευστήρα, με κεντρικές γραμμές, ουροκαθετήρες, μετά από χειρουργείο, σε χημειοθεραπεία ή αιμοκάθαρση. Το βακτήριο επιμένει για βδομάδες σε επιφάνειες και εξοπλισμό και μεταφέρεται με χέρια και συσκευές (CDC). Στην ευρωπαϊκή επιτήρηση ΜΕΘ, το 83% των πνευμονιών συνδεόταν με διασωλήνωση και το 95% των ουρολοιμώξεων με καθετήρα. Οι συσκευές, δηλαδή, είναι οι «πύλες εισόδου» (ECDC).

Αυτό εξηγεί και γιατί η κοινότητα δεν φταίει από μόνη της. Η υπερκατανάλωση αντιβιοτικών εκτός νοσοκομείου, που ήδη ξέρουμε ότι αφορά περίπου τον μισό πληθυσμό (To Brief), πιέζει το σύστημα. Μέσα στο νοσοκομείο όμως μετράνε εξίσου η πληρότητα κλινών, η ευρεία χρήση ισχυρών αντιβιοτικών, η επιτήρηση και ο έλεγχος λοιμώξεων (PubMed).

Υπάρχουν ενθαρρυντικά στοιχεία: τα μέτρα δουλεύουν όταν εφαρμόζονται με συνέπεια. Στο πρόγραμμα GRIPP-SNF σε 10 νοσοκομεία, η συμμόρφωση στην υγιεινή χεριών ανέβηκε από περίπου 45% σε 61-64% και οι λοιμώξεις αίματος από κεντρική γραμμή έπεσαν κατά 45% (in.gr). Στη θεραπεία, το νέο sulbactam-durlobactam (Xacduro, εγκεκριμένο από τον FDA το 2023) έδωσε σαφώς λιγότερη νεφροτοξικότητα από την παλιά κολιστίνη, χωρίς όμως να είναι «μαγικό αντιβιοτικό» (DailyMed, IDSA).

Το GRIPP-SNF απέδειξε το απλό: όταν μετράς και δημοσιοποιείς, οι λοιμώξεις μειώνονται. Το επόμενο βήμα δεν είναι ένας ακόμη εντυπωσιακός τίτλος, αλλά η επέκταση αυτής της λογοδοσίας σε όλα τα νοσοκομεία, με δημοσιευμένα δεδομένα ανά ίδρυμα για λοιμώξεις, αντοχή και υγιεινή χεριών, ώστε ο ασθενής να ξέρει πού μπαίνει.