Οι Έλληνες έφηβοι πίνουν λιγότερο, αλλά μεθούν περισσότερο

Ακούγεται αντιφατικό, κι όμως συμβαίνουν και τα δύο μαζί: λιγότεροι Έλληνες 16χρονοι πίνουν αλκοόλ, αλλά όσοι πίνουν το παρακάνουν πιο συχνά. Η πανευρωπαϊκή σχολική έρευνα ESPAD, που κάθε λίγα χρόνια ρωτά χιλιάδες 16χρονους πόσο και πώς πίνουν, δείχνει ότι στην Ελλάδα το ποσοστό των εφήβων που άγγιξαν αλκοόλ τον τελευταίο μήνα υποχώρησε από 62% το 2019 σε 59% το 2024. Την ίδια πενταετία, όμως, το ποσοστό των 16χρονων που ήπιαν πέντε ή περισσότερα ποτά σε μία βραδιά ανέβηκε από 32% σε 37%, και όσοι δήλωσαν πρόσφατη μέθη από 10% σε 13% (ESPAD Greece 2024, Documentonews). Το θέμα ξανάνοιξε φέτος τον Αύγουστο, όταν σε λίγες μέρες αρκετά παιδιά κατέληξαν σε νοσοκομεία της Κρήτης σε κατάσταση μέθης — μια συζήτηση που παρακολουθούμε από την περσινή ψήφιση του νόμου για την προστασία των ανηλίκων (To Brief).

Το «παράδοξο» λύνεται μόλις καταλάβεις ότι οι δύο αριθμοί δεν μετρούν το ίδιο πράγμα. Ο πρώτος απαντά στο «πόσοι πίνουν;». Ο δεύτερος στο «πόσο επικίνδυνα πίνουν όσοι πίνουν;». Σκέψου το σαν μια πισίνα: άλλο να μετράς πόσα παιδιά μπαίνουν ποτέ στο νερό, κι άλλο πόσα από αυτά κάνουν βουτιά από τον ψηλό βατήρα. Οι συνολικοί δείκτες —δοκίμασε κανείς αλκοόλ, ήπιε τον τελευταίο μήνα— πέφτουν σταθερά εδώ και μια δεκαετία· η δοκιμή έστω μία φορά στη ζωή τους έπεσε από 89% το 2019 σε 86% το 2024, χαμηλό εικοσιπενταετίας. Αλλά ο πυρήνας εκείνων που πίνουν κάνει πλέον πιο επικίνδυνες βουτιές (EUDA/ESPAD 2024). Το σωστό συμπέρασμα: λιγότεροι πίνουν, αλλά μέσα στην έξοδο το μοτίβο γίνεται πιο ακραίο.

Γιατί μετράει η διάκριση; Γιατί αυτό ακριβώς το επεισόδιο υπερκατανάλωσης είναι που στέλνει παιδιά στα επείγοντα. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δεν το αντιμετωπίζει ως ηθικό ζήτημα αλλά ως άμεσο κίνδυνο: η γρήγορη, βαριά κατανάλωση ανεβάζει απότομα την πιθανότητα τροχαίου, πτώσης, πνιγμού και βίας, τη στιγμή που ο έφηβος χρειάζεται τον περισσότερο έλεγχο (WHO Europe). Μία μόνο μέθη δεν ισοδυναμεί με μόνιμη βλάβη. Το πρόβλημα είναι οξύ και άμεσο: το μεθύσι ρίχνει προσωρινά τα φρένα της κρίσης ακριβώς όταν το ρίσκο εκτοξεύεται.

Το πιο βαρύ ελληνικό εύρημα, όμως, δεν είναι η μέθη — εκεί η Ελλάδα κινείται γύρω στον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 13%. Είναι η πρόσβαση: περίπου 92% των Ελλήνων 16χρονων λένε ότι βρίσκουν αλκοόλ εύκολα, έναντι 75% κατά μέσο όρο στην Ευρώπη, με μόνο τη Δανία και τη Γερμανία ψηλότερα (data.espad.org, Athens24). Αυτό δεν περιγράφει «μερικά παιδιά που βρίσκουν τρόπο»· περιγράφει μια αγορά όπου ο ηλικιακός φραγμός ουσιαστικά δεν κρατάει.

Και εδώ σπάει η εφαρμογή του νόμου 5216/2025. Στο χαρτί το πλαίσιο είναι αυστηρό: απαγορεύεται όχι μόνο η πώληση αλλά και η προσφορά αλκοόλ σε ανηλίκους, με ψηφιακά εργαλεία ελέγχου ηλικίας μέσω QR και υποχρέωση διακοπής της συναλλαγής όταν η ηλικία δεν αποδεικνύεται (Υπουργείο Υγείας). Η αστυνομία όντως ελέγχει: στα τέλη Οκτωβρίου 2025, στη Θεσσαλονίκη ανακοινώθηκαν 159 έλεγχοι καταστημάτων και 7 συλλήψεις σε λίγες μέρες (ΕΛ.ΑΣ.). Αλλά το κενό φαίνεται στα πανηγύρια, τις κοινωνικές εκδηλώσεις και τις παρέες: στα περιστατικά του Αυγούστου, η παρέμβαση ήρθε σχεδόν πάντα αφού το παιδί είχε ήδη μεταφερθεί στο νοσοκομείο και οι συλλήψεις κηδεμόνων και διοργανωτών έγιναν εκ των υστέρων (ΕΛ.ΑΣ. Χανιά).

Κι εδώ έρχεται ο αριθμός που κυκλοφόρησε τις τελευταίες μέρες. Η ΠΟΕΔΗΝ, μέσω του προέδρου της Μιχάλη Γιαννάκου, εκτιμά περίπου 1.000 ανηλίκους έως 16 ετών σε νοσοκομεία λόγω αλκοόλ το 2025 και 650 στο πρώτο εξάμηνο του 2026 — «περίπου 100 τον μήνα» (in.gr). Είναι, όμως, συνδικαλιστική εκτίμηση: δεν εντοπίστηκε δημόσιο εθνικό νοσοκομειακό μητρώο που να επιτρέπει ανεξάρτητη επαλήθευση, ούτε καν ξεκάθαρος ορισμός για το αν μετρώνται μοναδικά παιδιά ή επισκέψεις (Newsit).

Ό,τι κι αν δείχνει ο ακριβής αριθμός, τα στοιχεία δείχνουν ξεκάθαρη κατεύθυνση. Ο ΠΟΥ και ο ΟΟΣΑ κατατάσσουν στην κορυφή των μέτρων που πραγματικά μειώνουν τη βλάβη όχι τις καμπάνιες ενημέρωσης, αλλά τα δομικά: τιμή, περιορισμό διαθεσιμότητας και έλεγχο ηλικίας που λειτουργεί πριν το ποτό αλλάξει χέρια (WHO SAFER, OECD). Το κρίσιμο νούμερο είναι το 92% της εύκολης πρόσβασης, όχι το 13% της μέθης — γιατί όσο ένα παιδί βρίσκει ποτό σε κάθε γωνία, η επιβολή θα φτάνει πάντα δεύτερη, μετά το ασθενοφόρο.