Η Ελλάδα τρίτη στην Ευρώπη στις καθυστερήσεις πτήσεων

Δύο αριθμοί περιγράφουν το ίδιο καλοκαίρι και μοιάζουν ασυμβίβαστοι. Η Eurocontrol, ο ευρωπαϊκός οργανισμός που συντονίζει την εναέρια κυκλοφορία, κατατάσσει την Ελλάδα τρίτη πηγή καθυστερήσεων στην Ευρώπη, με 14% όλων των en-route καθυστερήσεων του δικτύου, πίσω μόνο από Γαλλία και Ισπανία (Eurocontrol). Η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας απαντά ότι η μέση καθυστέρηση στο FIR Αθηνών ήταν 2,26 λεπτά και ότι στο «Ελευθέριος Βενιζέλος» οι καθυστερήσεις μειώθηκαν 31,77% τον Ιούνιο. Ποιος έχει δίκιο; Και οι δύο, και ακριβώς εκεί κρύβεται το πρόβλημα.

Ξεκινά από το τι μετράει ο καθένας. Το FIR Αθηνών δεν είναι το αεροδρόμιο της Αθήνας. Είναι μια τεράστια περιοχή εναέριου χώρου που περιλαμβάνει και τις υπερπτήσεις, τα αεροπλάνα που περνούν από πάνω μας χωρίς να προσγειώνονται. Η Eurocontrol μετράει κυρίως τη λεγόμενη ATFM καθυστέρηση: τα λεπτά που επιβάλλονται σε ένα αεροσκάφος πριν καν απογειωθεί, επειδή ο εναέριος χώρος του προορισμού δεν χωράει άλλη κίνηση με ασφάλεια. Η ΥΠΑ, αντίθετα, προβάλλει έναν μέσο όρο για δικό της δείγμα πτήσεων και για συγκεκριμένο μήνα.

Όταν ο μέσος όρος δεν λέει αρκετά

Ο μέσος όρος είναι ο πιο εύκολος τρόπος να χαμηλώσει η εικόνα μιας συμφόρησης. Αν 95 πτήσεις φύγουν στην ώρα τους και 5 καθυστερήσουν μία ώρα, ο μέσος όρος βγαίνει τρία λεπτά. Ο επιβάτης της λάθος πτήσης, όμως, δεν έζησε τρία λεπτά, έζησε μία ώρα. Αυτό ακριβώς συνέβη τον Ιούνιο: σε προγραμματισμένους ελέγχους στα συστήματα προσέγγισης, ορισμένα δρομολόγια κατέγραψαν καθυστερήσεις 45 έως 60 λεπτά (Capital), ενώ σε βλάβη ραντάρ η ικανότητα αφίξεων έπεσε από 28 σε 24 ανά ώρα, με ουρές έως και δύο ώρες (Enikos). Ένας χαμηλός μηνιαίος μέσος όρος και ώρες αιχμής που «σπάνε» δεν αλληλοαναιρούνται. Συνυπάρχουν.

Σε αυτό το σημείο τοποθετείται η καταγγελία των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας. Το επίσημο όριο ασφαλούς χωρητικότητας για το «Ελ. Βενιζέλος» ορίστηκε, σύμφωνα με ρεπορτάζ που επικαλούνται Κοινή Υπουργική Απόφαση της 10ης Ιουνίου, στις 35 αναχωρήσεις ανά ώρα στις ώρες αιχμής, με το 98% του θερινού προγράμματος να έχει τοποθετηθεί εντός των ορίων (ProtoThema). Οι ελεγκτές υποστηρίζουν ότι στην πράξη προγραμματίζονται 40 έως 50 πτήσεις την ώρα. Αυτός ο αριθμός δεν έχει επιβεβαιωθεί από πρωτογενή στοιχεία και πρέπει να διαβαστεί ως δικός τους ισχυρισμός. Το μηχανικό όμως στέκει: όταν η ζήτηση ξεπερνά τη χωρητικότητα, το σύστημα προστατεύει την ασφάλεια μειώνοντας τη ροή, βάζοντας αναμονές και καθυστερώντας το pushback. Δεν γίνεται πιο επικίνδυνο, γίνεται πιο αργό, και η καθυστέρηση μιας ώρας μετακυλίεται στην επόμενη πτήση του ίδιου αεροσκάφους.

Ένα μέρος της πίεσης έρχεται πράγματι απ' έξω. Η κρίση στη Μέση Ανατολή έσπρωξε κίνηση προς τη νοτιοανατολική Ευρώπη, και η ίδια η Eurocontrol αποδίδει τα ελληνικά νούμερα σε «capacity, staffing και demand» (Eurocontrol). Δηλαδή στην ίδια πρόταση βάζει ζήτηση, χωρητικότητα και στελέχωση. Στα ίδια στοιχεία, το Athens ACC κατέγραψε 2,05 λεπτά καθυστέρησης ανά πτήση, από τα υψηλότερα της Ευρώπης (Eurocontrol). Οι νέες προσλήψεις ελεγκτών, λένε τα σωματεία, δεν έχουν ολοκληρώσει την εκπαίδευση, άρα δεν ανοίγουν επιπλέον τομείς ελέγχου.

Γιατί ένα λεπτό καθυστέρηση αφορά την οικονομία

Επειδή η αεροπορική συνδεσιμότητα δεν είναι λεπτομέρεια του ελληνικού μοντέλου ανάπτυξης, είναι ο μηχανισμός του. Ο τουρισμός συνεισέφερε €32,4 δισ., το 13% του ΑΕΠ, το 2025, με το 85% των εισπράξεων να προέρχεται από εισερχόμενο τουρισμό (Euro2day/INSETE), ενώ οι καθαρές ταξιδιωτικές εισπράξεις κάλυψαν το 59,9% του ελλείμματος αγαθών (Τράπεζα της Ελλάδος). Η Αθήνα πέρασε τα 34 εκατ. επιβάτες το 2025, με το 73% διεθνή κίνηση (Routes/AIA).

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πόσοι θέλουν να έρθουν, αλλά πόσους μπορεί να περάσει αξιόπιστα το σύστημα σε λίγες εβδομάδες αιχμής. Η ΥΠΑ κρατά έναν μέσο όρο· οι ελεγκτές περιγράφουν ένα σύστημα στο κόκκινο. Και οι δύο δείκτες μετρούν το ίδιο: ένα μοντέλο πιο εύθραυστο απ' όσο δείχνουν τα ρεκόρ. Η ΥΠΑ οφείλει να δημοσιοποιήσει τα ωριαία, κωδικοποιημένα κατά αιτία στοιχεία, όχι νέες δηλώσεις, αλλιώς η αντιπαράθεση θα μείνει εκεί που τη θέλουν όλοι: στους μέσους όρους.