Ελλάδα και Ισραήλ υπογράφουν τη Δευτέρα αεράμυνα 3,1 δισ.

Η Ελλάδα ανασυγκροτεί από την αρχή την αντιαεροπορική της άμυνα, και το κάνει με ισραηλινά όπλα. Τη Δευτέρα 31 Αυγούστου, στο Τελ Αβίβ, η ελληνική υπηρεσία εξοπλισμών (ΓΔΑΕΕ) και ο κρατικός βραχίονας αμυντικών εξαγωγών του Ισραήλ (SIBAT) προγραμματίζουν να υπογράψουν τις συμβάσεις για ένα νέο, πολυστρωματικό σύστημα αεράμυνας, την «Ασπίδα του Αχιλλέα». Το πακέτο αγγίζει τα 3,1 δισ. ευρώ (ERT, Calcalist Tech), και με την υπογραφή μια πολιτική απόφαση του καλοκαιριού μετατρέπεται σε πολυετή εξάρτηση της ελληνικής αεράμυνας από ισραηλινά συστήματα, τεχνική υποστήριξη και λογισμικό.

Πριν από πέντε εβδομάδες, στις 23 Ιουλίου, το ΚΥΣΕΑ (το ανώτατο κυβερνητικό όργανο άμυνας) είχε δώσει την πολιτική έγκριση για ένα ευρύτερο εξοπλιστικό πακέτο περίπου 4,2 δισ. ευρώ, με την «Ασπίδα» στον πυρήνα του (To Brief). Η έγκριση όμως δεν είναι η αγορά. Οι υπογραφές της Δευτέρας μοιάζουν να μετατρέπουν εκείνο το «ναι» σε δεσμευτική πράξη υλοποίησης και βάζουν μπροστά το χρονόμετρο: ο υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας τοποθετεί την πλήρη επιχειρησιακή ετοιμότητα στους 35 μήνες από την υπογραφή (ERT).

Τι αγοράζουν τα 3,1 δισ.

Τέσσερα στρώματα που μοιράζονται έναν αισθητήρα και ένα κέντρο διοίκησης. Στο πάνω σκαλί βρίσκεται το David's Sling της Rafael (με αμερικανική συμμετοχή της RTX/Raytheon), για τους δύσκολους στόχους: τακτικούς βαλλιστικούς πυραύλους, πυραύλους πλεύσης (cruise) και μεγάλες ρουκέτες (Ynet). Το BARAK-MX της IAI καλύπτει τη μεσαία και εκτεταμένη ζώνη γύρω από κρίσιμες εγκαταστάσεις, με αναχαιτιστές έως περίπου 150 χιλιόμετρα (IAI), ενώ το κινητό SPYDER-AiO, πάλι της Rafael, αναλαμβάνει την εγγύς άμυνα απέναντι σε αεροσκάφη και drones (μη επανδρωμένα αεροσκάφη). Πάνω απ' όλα «βλέπει» το ραντάρ EL/M-2084 της ELTA/IAI, που εντοπίζει και παρακολουθεί την απειλή ώστε το κέντρο διοίκησης να αποφασίσει με ποιο βλήμα θα τη χτυπήσει (IAI). Η λογική είναι να μη σπαταλιούνται ακριβοί αναχαιτιστές Patriot, σύστημα που ήδη διαθέτει η χώρα δίπλα σε παλαιότερα S-300 και HAWK, πάνω σε φθηνά drones, αλλά να επιλέγεται διαφορετικό βλήμα ανά απειλή.

Οι λεπτομέρειες, όμως, παραμένουν δημοσιογραφικές πληροφορίες. Τα ρεπορτάζ μιλούν για δύο πυροβολαρχίες David's Sling, δέκα SPYDER-AiO, έξι εκτοξευτές BARAK-MX και ένα ραντάρ EL/M-2084 (Εφ.Συν.), αλλά η ακριβής σύνθεση των συμβάσεων, οι ποσότητες και τα πρόσωπα που θα υπογράψουν δεν έχουν επιβεβαιωθεί από πρωτογενή ανακοίνωση της ΓΔΑΕΕ ή της SIBAT. Ασαφές μένει και το τίμημα: οι περισσότερες πηγές μιλούν για 3 ως 3,1 δισ., ενώ ανώνυμη πηγή του ΥΠΕΘΑ το κατέβασε στα 2,8 δισ. (Euronews).

Ο αθέατος λογαριασμός

Το κρίσιμο δεν είναι το ποσό του τίτλου, αλλά τι δεν χωράει μέσα του. Στα μεγάλα ελληνικά εξοπλιστικά, η βασική προμήθεια και η μακροχρόνια υποστήριξη υπογράφονται συχνά με χωριστές συμβάσεις, όπως στις νέες γαλλικές φρεγάτες. Έτσι τα 3,1 δισ. πιθανότατα αφορούν τον κορμό του συστήματος, όχι το βάθος των αποθεμάτων σε αναχαιτιστές, τις μελλοντικές αναβαθμίσεις λογισμικού ή το κόστος συντήρησης, αναβαθμίσεων και λειτουργίας για τα επόμενα 10 ως 20 χρόνια. Και εδώ κρύβεται η ουσία της συμφωνίας: η Αθήνα πίεσε και φέρεται να πέτυχε πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα του λογισμικού, ώστε να μην εξαρτάται πλήρως από τον προμηθευτή (Calcalist Tech). Απέκτησε δηλαδή τη δυνατότητα να συντηρεί και να διασυνδέει, όχι όμως την κυριότητα σχεδιασμού (design authority): το δικαίωμα να αλλάζει τον πυρήνα, τους αλγορίθμους και τις βιβλιοθήκες απειλών μένει στον Ισραηλινό κατασκευαστή. Σε έναν πόλεμο που κρίνεται στο λογισμικό, όποιος ελέγχει τις αναβαθμίσεις ελέγχει και τον ρυθμό.

Δύο ακόμη μέτωπα κρίνουν αν η «Ασπίδα» θα είναι επιτυχία ή ακριβό ρίσκο. Το πρώτο είναι βιομηχανικό: περίπου το 25% του έργου, άνω των 700 εκατ. ευρώ, προορίζεται για ελληνικές εταιρείες, με τη Metlen και τη Scytalys ανάμεσα σε όσες αναμένεται να συμμετάσχουν (Janes, Globes). Πόσο βαθιά θα φτάσει αυτή η εγχώρια προστιθέμενη αξία και πόσο θα μείνει απλή υπεργολαβία, θα φανεί μόνο όταν δημοσιοποιηθεί η κατανομή του έργου.

Το δεύτερο μέτωπο είναι η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Η Αθήνα ελπίζει να ρίξει μέρος του λογαριασμού στο SAFE, το νέο ευρωπαϊκό δάνειο έως 150 δισ. ευρώ για κοινές αμυντικές αγορές (Consilium). Το εμπόδιο: η αεράμυνα εντάσσεται στην αυστηρή κατηγορία του SAFE, με όριο 35% για μη ευρωπαϊκά εξαρτήματα και απαίτηση ο έλεγχος σχεδίασης να μη μπλοκάρεται από τρίτη χώρα (CMS). Ένα σύστημα με ισραηλινό πυρήνα και ισραηλινό λογισμικό δύσκολα περνά αυτά τα φίλτρα με απλή ελληνική συναρμολόγηση. Και αν το κέντρο διοίκησης δεν «μιλά» πραγματικά με τους Patriot και τα δίκτυα του ΝΑΤΟ, η «Ασπίδα» κινδυνεύει να γίνει ισραηλινό νησί δίπλα στα υπόλοιπα, αντί για ενιαίο δίκτυο (Defense News).

Η αντίθεση με την απέναντι όχθη του Αιγαίου φωτίζει το στοίχημα. Ενώ η Αθήνα μετατρέπει μια ελληνική πολιτική απόφαση σε ισραηλινά συστήματα, η Άγκυρα χτίζει το δικό της αντίβαρο με εγχώρια ολοκλήρωση: το «Çelik Kubbe» (Ατσάλινος Θόλος), με τον Ερντογάν να ανακοινώνει επιπλέον 24 δισ. δολάρια (DonanımHaber) και την τουρκική ASELSAN να υπογράφει συμβάσεις 1,47 δισ. ευρώ για επιμέρους στοιχεία (SavunmaSanayiST). Ο ανταγωνισμός μετακινείται από τις μεμονωμένες πλατφόρμες στα ολοκληρωμένα δίκτυα αεράμυνας.

Στις 31 Αυγούστου υπογράφονται συμφωνίες, όχι ακόμη δημόσια ελεγμένες συμβάσεις. Το πραγματικό στοίχημα των επόμενων 35 μηνών δεν είναι αν θα σηκωθεί ο θόλος, αλλά αν η Ελλάδα αγοράζει ικανότητα ή απλώς καλύτερη πρόσβαση σε ένα σύστημα που σχεδιάζεται, αναβαθμίζεται και εγκρίνεται αλλού.