Reports Highlight Persistent Structural Weaknesses in Greek Economy and Public Administration

Η Ελλάδα μπορεί να εμφανίζει «καλούς τίτλους» στα μακροοικονομικά (ανάπτυξη, επενδυτική βαθμίδα, τουριστικά ρεκόρ), αλλά δύο διαφορετικές «μετρήσεις της πραγματικότητας» έρχονται να θυμίσουν κάτι που οι επιχειρήσεις και οι πολίτες ζουν καθημερινά: η χώρα συνεχίζει να χάνει χρόνο και χρήμα από θεσμικές δυσλειτουργίες. Η μία μέτρηση είναι η κατάταξη ανταγωνιστικότητας του IMD (Διεθνές Ινστιτούτο Ανάπτυξης Μάνατζμεντ, που συγκρίνει οικονομίες σε οικονομική επίδοση, αποτελεσματικότητα κράτους, επιχειρήσεων και υποδομών). Η άλλη είναι η ετήσια θεσμική «ακτινογραφία» του Ελεγκτικού Συνεδρίου (το ανώτατο δημοσιονομικό δικαστήριο της χώρας, με ρόλο ελέγχου της δημόσιας διαχείρισης). (https://www.imd.org/research-knowledge/competitiveness/articles/institutions-and-social-openness-unlock-competitiveness/?utm_source=openai) (https://www.elsyn.gr/sites/default/files/book_files/%CE%95%CE%A4%CE%97%CE%A3%CE%99%CE%91%20%CE%95%CE%9A%CE%98%CE%95%CE%A3%CE%97%202024.pdf)

Αν χρειάζεται μία φράση για το «γιατί να νοιαστώ», είναι αυτή: μια οικονομία δεν γίνεται ανταγωνιστική επειδή το λένε οι δείκτες, γίνεται επειδή το κράτος μπορεί να εκτελέσει τα βασικά του καθήκοντα γρήγορα, προβλέψιμα και δίκαια. Όταν αυτό δεν συμβαίνει, το κόστος δεν το πληρώνει μια αφηρημένη έννοια που λέγεται «αγορά». Το πληρώνει ο φορολογούμενος, ο εργαζόμενος και ο μικρομεσαίος που περιμένει μια άδεια, μια απόφαση δικαστηρίου ή μια πληρωμή από το Δημόσιο.

Δύο «καθρέφτες» του ίδιου προβλήματος

Στην κατάταξη ανταγωνιστικότητας IMD 2025 η Ελλάδα υποχώρησε στην 50ή θέση μεταξύ 69 οικονομιών, χάνοντας τρεις θέσεις. Η ουσία αυτών των κατατάξεων δεν είναι το «νούμερο», αλλά το τι υποδηλώνει: αδυναμίες στην αποτελεσματικότητα του κράτους (government efficiency), στην ταχύτητα εφαρμογής κανόνων και στην προβλεψιμότητα για επενδύσεις. (https://www.imd.org/research-knowledge/competitiveness/articles/institutions-and-social-openness-unlock-competitiveness/?utm_source=openai)

Παράλληλα, το Ελεγκτικό Συνέδριο, εγκρίνοντας και καταθέτοντας την ετήσια έκθεσή του για το 2024, επισημαίνει επαναλαμβανόμενα κενά στη δημόσια οικονομική διαχείριση, με πιο «βαριά» διατύπωση εκείνη που αφορά την κρατική περιουσία: το κράτος δεν διαθέτει πλήρες, ενιαίο και αξιόπιστο μητρώο περιουσιακών στοιχείων. Με απλά λόγια, η δημόσια διοίκηση δεν μπορεί να απαντήσει με ακρίβεια στο «τι κατέχει το Δημόσιο, πού βρίσκεται, σε ποια κατάσταση είναι και ποια είναι η αξία του». (https://www.elsyn.gr/sites/default/files/book_files/%CE%95%CE%A4%CE%97%CE%A3%CE%99%CE%91%20%CE%95%CE%9A%CE%98%CE%95%CE%A3%CE%97%202024.pdf) (https://www.elsyn.gr/sites/default/files/book_files/%CE%94%CE%99%CE%91%CE%94%CE%97%CE%9B%CE%A9%CE%A3%CE%97%202024.pdf)

Το πρόβλημα εδώ δεν είναι λογιστικό. Είναι πολιτικό-οικονομικό: χωρίς καθαρή εικόνα για το ενεργητικό (τι έχεις) και το παθητικό (τι οφείλεις ή τι σου οφείλουν), ο στρατηγικός σχεδιασμός μετατρέπεται σε ευχολόγιο και ο έλεγχος σε άσκηση επί χάρτου.

Η ΕΚΤ, τα επιτόκια και γιατί οι θεσμοί μεταφράζονται σε ευρώ

Η Ελλάδα βρίσκεται στην ευρωζώνη, άρα τα βασικά επιτόκια τα καθορίζει η ΕΚΤ (Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, δηλαδή ο θεσμός που ρυθμίζει το «κόστος χρήματος» για όλες τις χώρες με ευρώ). Αυτό έχει μια πρακτική συνέπεια: όταν τα επιτόκια ανεβαίνουν, ακριβαίνει η χρηματοδότηση για επιχειρήσεις και κράτος. Όταν τα επιτόκια πέφτουν, το κόστος δανεισμού μειώνεται, αλλά μόνο για όσους μπορούν να δανειστούν με αξιοπιστία.

Εδώ μπαίνει η θεσμική διάσταση. Μια χώρα με αργή Δικαιοσύνη, ασταθείς κανόνες αδειοδοτήσεων και αναποτελεσματικό κράτος θεωρείται πιο ριψοκίνδυνη (country risk). Αυτό δεν σημαίνει ότι «τιμωρείται» κάθε μέρα. Σημαίνει ότι σε περιόδους διεθνούς πίεσης μπορεί να δει τα spreads (τη διαφορά απόδοσης των ελληνικών ομολόγων έναντι του γερμανικού, που λειτουργεί ως σημείο αναφοράς) να ανοίγουν πιο γρήγορα από άλλες χώρες.

Και επειδή το ρίσκο δεν είναι θεωρία, οι αγορές το ενσωματώνουν έμμεσα στις αξιολογήσεις και στις εκθέσεις τους. Οι αναβαθμίσεις της Ελλάδας τα τελευταία χρόνια στηρίζονται σε δημοσιονομική βελτίωση και σταθεροποίηση, αλλά συνοδεύονται από «υποσημειώσεις» για την ικανότητα του κράτους να εκτελεί μεταρρυθμίσεις και να κρατά τον μηχανισμό λειτουργικό σε βάθος χρόνου. (https://www.reuters.com/markets/europe/dbrs-upgrades-greece-debt-reduction-2025-03-07/?utm_source=openai)

Τα δημοσιονομικά: άλλο «δεν πληρώνω», άλλο «δεν εισπράττω»

Στη δημόσια συζήτηση συχνά μπερδεύονται δύο διαφορετικά σύμπαντα:

1. Οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προς την ΑΑΔΕ (Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων, δηλαδή φόροι και πρόστιμα που χρωστάνε πολίτες και επιχειρήσεις στο κράτος).
2. Οι ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις του Δημοσίου προς τρίτους (προμηθευτές, επιστροφές φόρων, νοσοκομεία κ.λπ., δηλαδή τα χρέη του κράτους προς την αγορά).

Η ιστορία εδώ «πατάει» κυρίως στο πρώτο. Στα στοιχεία που μεταφέρονται από την ετήσια έκθεση, το απόθεμα (stock) των ληξιπρόθεσμων οφειλών προς τη Φορολογική Διοίκηση εμφανίζεται στα 109,70 δισ. ευρώ στο τέλος του 2024, με 26,35 δισ. ευρώ να έχουν χαρακτηριστεί «ανεπίδεκτα είσπραξης». Ο όρος σημαίνει ότι, με βάση τα κριτήρια της διοίκησης, αυτά τα ποσά θεωρούνται πρακτικά μη ρεαλιστικά να εισπραχθούν (π.χ. πτωχευμένες εταιρείες χωρίς περιουσία, πολύ παλιές οφειλές, ανενεργοί οφειλέτες). (https://www.businessdaily.gr/oikonomia/172865_80-ton-hreon-pros-tin-eforia-i-8743-dis-eyro-einai-ilikias-ano-ton-7-eton) (https://www.aade.gr/)

Για να αποκτήσει νόημα το νούμερο, χρειάζεται κλίμακα. Με βάση αναφορά για ονομαστικό ΑΕΠ 2024 περίπου 237,6 δισ. ευρώ, τα 109,7 δισ. αντιστοιχούν περίπου στο 46% του ΑΕΠ και τα «ανεπίδεκτα» στο 11% του ΑΕΠ. (https://fliphtml5.com/kygwf/phnx/552_7DE_31_10_25/?utm_source=openai) (https://www.businessdaily.gr/oikonomia/172865_80-ton-hreon-pros-tin-eforia-i-8743-dis-eyro-einai-ilikias-ano-ton-7-eton)

Αυτό το μέγεθος δεν σημαίνει ότι «το κράτος θα τα εισπράξει» και θα πλουτίσει. Σημαίνει ότι η οικονομία κουβαλά ένα τεράστιο βάρος παλαιών οφειλών, με προσαυξήσεις, ρυθμίσεις και ανακυκλούμενη αδυναμία πληρωμής. Και εδώ ξεκινά το καθαρό «ποιος πληρώνει».

Από τις άδειες στις προμήθειες: το κράτος ως “bottleneck”

Η ανταγωνιστικότητα μιας χώρας δεν κρίνεται μόνο από το κόστος εργασίας ή το φορολογικό συντελεστή. Κρίνεται από το χρόνο. Πόσο χρόνο χρειάζεσαι για να βγάλεις άδεια, να κάνεις σύνδεση στο δίκτυο, να κλείσεις μια δικαστική εκκρεμότητα, να πάρεις μια δημόσια πληρωμή, να ολοκληρώσεις έναν διαγωνισμό.

Στο πεδίο των δημοσίων συμβάσεων, η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσω του Single Market & Competitiveness Scoreboard χρησιμοποιεί δείκτες όπως το “decision speed” (ο χρόνος από τη δημοσίευση μέχρι την απόφαση ανάθεσης). Για την Ελλάδα αναφέρεται 212 ημέρες το 2023, έναντι 84 ημερών κατά μέσο όρο στην ΕΕ. Αυτό δεν είναι μια «τεχνική λεπτομέρεια». Είναι μισός χρόνος που μετατρέπεται σε κόστος έργων, αναβολή επενδύσεων, δικαστικές προσφυγές και τελικά λιγότερες υπηρεσίες για τον πολίτη. (https://single-market-scoreboard.ec.europa.eu/countries/greece_en)

Σε επίπεδο Δικαιοσύνης, το EU Justice Scoreboard (ο πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ για τα δικαστικά συστήματα) δείχνει πολύ μεγάλους χρόνους εκδίκασης σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αυτό έχει άμεση συνέπεια: η επιβολή συμβάσεων γίνεται ακριβή και αργή, άρα ο επενδυτής προσθέτει «ασφάλιστρο κινδύνου» ή απλώς επιλέγει άλλη χώρα. (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX%3A52024SC0808&utm_source=openai)

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στις αξιολογήσεις της για την οικονομία και τους θεσμούς, συνδέει συστηματικά αυτά τα σημεία (δικαιοσύνη, προμήθειες, διοικητική ικανότητα) με το αν μια χώρα μπορεί να εκτελέσει έργα, ειδικά τώρα που μεγάλο μέρος της επενδυτικής ώθησης περνά μέσα από το Ταμείο Ανάκαμψης. (https://economy-finance.ec.europa.eu/document/download/a1f9c5fd-e785-4284-a727-1ff83e0d52cd_en?filename=SWD_2024_608_1_EN_Greece.pdf)

Το Ταμείο Ανάκαμψης ως «τεστ εκτέλεσης», όχι ως δώρο

Το RRF (Recovery and Resilience Facility, το Ταμείο Ανάκαμψης της ΕΕ) λειτουργεί με milestones και targets, δηλαδή ορόσημα και στόχους που πρέπει να ολοκληρώσει η χώρα για να εκταμιευθούν οι δόσεις. Αυτό δίνει στην ΕΕ ένα πρακτικό εργαλείο πίεσης: η χρηματοδότηση συνδέεται με εφαρμογή, όχι με εξαγγελίες. (https://greece20.gov.gr/en/commission-disburses-the-4th-payment-in-grants-to-greece-under-the-rrf/?utm_source=openai)

Η κρίσιμη λεπτομέρεια είναι ότι το RRF δεν «διορθώνει» από μόνο του τις αδυναμίες. Μπορεί να τις καλύψει προσωρινά με χρήμα και να τις πιέσει με προθεσμίες, αλλά αν η δημόσια διοίκηση δεν αποκτήσει ικανότητα υλοποίησης, η χώρα κινδυνεύει να μείνει με ημιτελή έργα και χαμηλή απόδοση επένδυσης. Και τότε το κόστος γυρίζει στα δημοσιονομικά: λιγότερη ανάπτυξη άρα δυσκολότερη διαχείριση χρέους.

Τράπεζες και πραγματική οικονομία: γιατί η γραφειοκρατία γίνεται πιστωτικός κίνδυνος

Οι ελληνικές τράπεζες έχουν βελτιωθεί σημαντικά σε σχέση με την περίοδο των «κόκκινων δανείων», αλλά ο νέος μεγάλος περιορισμός για την πίστωση δεν είναι μόνο ο ισολογισμός τους. Είναι το αν ένα επιχειρηματικό σχέδιο μπορεί να «τρέξει» με προβλέψιμο χρονοδιάγραμμα.

Όταν μια επένδυση κολλάει σε αδειοδοτήσεις ή σε δικαστικές εκκρεμότητες, η τράπεζα βλέπει μεγαλύτερο κίνδυνο καθυστέρησης εσόδων, άρα χειρότερη ικανότητα αποπληρωμής. Αυτό μεταφράζεται σε ακριβότερο δανεισμό, αυστηρότερους όρους, μεγαλύτερες εξασφαλίσεις. Έτσι η θεσμική αδυναμία γίνεται χρηματοπιστωτικό πρόβλημα, ακόμα κι αν οι τράπεζες είναι «κεφαλαιακά καλά».

Εδώ ο κρίκος είναι συγκεκριμένος: χαμηλή κρατική αποτελεσματικότητα, αργή δικαιοσύνη, ακριβότερη χρηματοδότηση, λιγότερες επενδύσεις, χαμηλότερη παραγωγικότητα.

Τουρισμός, ναυτιλία και εφοδιαστικές αλυσίδες: το εξωτερικό «μαξιλάρι» δεν αρκεί

Η ελληνική οικονομία στηρίζεται έντονα σε εξαγωγές υπηρεσιών, κυρίως τουρισμό και ναυτιλία. Αυτό δημιουργεί δύο ειδών εξάρτηση:

• Από τον διεθνή κύκλο (αν η Ευρώπη επιβραδύνει ή αν υπάρξει γεωπολιτικό σοκ, πέφτει η ζήτηση για ταξίδια).
• Από τις διεθνείς ροές εμπορίου (αν μειωθεί το παγκόσμιο εμπόριο, πιέζονται τα ναύλα και η ναυτιλιακή δραστηριότητα).

Αυτές οι «εξωτερικές μηχανές» δίνουν εισόδημα και φορολογικά έσοδα, αλλά δεν αντικαθιστούν την ανάγκη για ένα κράτος που λειτουργεί. Το αντίθετο: όταν η οικονομία βασίζεται σε λίγους μεγάλους τομείς, η χώρα χρειάζεται ακόμα περισσότερο θεσμική αξιοπιστία για να προσελκύσει διαφοροποίηση (τεχνολογία, μεταποίηση, logistics, κέντρα δεδομένων).

Και εδώ ξαναμπαίνει η ανταγωνιστικότητα: δεν αρκεί να έχεις γεωγραφία και ήλιο. Χρειάζεσαι διαδικασίες που δεν «τρώγονται» σε ενστάσεις, καθυστερήσεις και αβεβαιότητα.

Ισοτιμίες και κόστος ζωής: το ευρώ ως δίκοπο εργαλείο

Η Ελλάδα δεν έχει δικό της νόμισμα, άρα δεν μπορεί να υποτιμήσει για να γίνει «φθηνότερη». Το ευρώ λειτουργεί ως σταθερότητα, αλλά και ως περιορισμός. Αν το ευρώ ενισχύεται έναντι του δολαρίου, οι Αμερικανοί τουρίστες βρίσκουν ακριβότερη την Ελλάδα. Αν το ευρώ αποδυναμώνεται, η Ελλάδα πληρώνει ακριβότερα εισαγόμενη ενέργεια και πρώτες ύλες (που τιμολογούνται συχνά σε δολάρια), άρα πιέζεται ο πληθωρισμός.

Σε αυτό το περιβάλλον, τα θεσμικά προβλήματα γίνονται πιο ακριβά: όταν το εξωτερικό κόστος ανεβαίνει, η οικονομία χρειάζεται εσωτερική αποτελεσματικότητα για να μην περνά όλο το βάρος στις τιμές και στα εισοδήματα.

Πού «σπάει» το εισόδημα: ποιος κερδίζει, ποιος χάνει

Η κατανομή του κόστους από τη δυσλειτουργία του κράτους δεν είναι ουδέτερη. Είναι ταξική, κλαδική και γεωγραφική.

Ποιοι χάνουν συνήθως:

1. Μικρομεσαίες επιχειρήσεις που περιμένουν πληρωμές, επιστροφές, αποφάσεις, άδειες. Η καθυστέρηση δημιουργεί πρόβλημα ρευστότητας. Η διεθνής βιβλιογραφία δείχνει ότι οι καθυστερήσεις πληρωμών αυξάνουν τον κίνδυνο χρηματοδοτικής ασφυξίας και περιορίζουν επενδύσεις, ειδικά στις μικρότερες επιχειρήσεις που δεν έχουν φθηνή πρόσβαση σε τραπεζικό δανεισμό. (https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0164070415001457?utm_source=openai)

2. Εργαζόμενοι και νέοι που πληρώνουν την «τιμή» της χαμηλής παραγωγικότητας. Όταν μια οικονομία δεν βελτιώνει παραγωγικότητα (παραγωγή ανά ώρα εργασίας), οι μισθοί πιέζονται, ιδίως σε κλάδους χαμηλής προστιθέμενης αξίας.

3. Συνεπείς φορολογούμενοι. Όταν το κράτος δεν εισπράττει αποτελεσματικά από το απόθεμα των ληξιπρόθεσμων και όταν μεγάλο μέρος χαρακτηρίζεται ανεπίδεκτο, η δημοσιονομική προσαρμογή μεταφέρεται σε όσους πληρώνουν κανονικά ή σε περικοπές υπηρεσιών.

Ποιοι κερδίζουν ή προστατεύονται:

1. Οι «ισχυροί παίκτες» με αντοχές στη καθυστέρηση, είτε επειδή έχουν νομικά εργαλεία, είτε επειδή μπορούν να χρηματοδοτούνται μέχρι να «ξεμπλοκάρει» μια διαδικασία. Στην πράξη, το διοικητικό βάρος λειτουργεί ως φίλτρο: όποιος έχει κεφάλαιο και χρόνο, αντέχει.

2. Οικοσυστήματα γύρω από την πολυπλοκότητα, όπως υπηρεσίες που ανθίζουν σε περιβάλλον υψηλής γραφειοκρατίας (νομικές, συμβουλευτικές, τεχνικές μελέτες επαναληπτικών αδειοδοτήσεων). Δεν είναι «συνωμοσία», είναι κίνητρο: όταν το σύστημα παράγει τριβές, δημιουργεί αγορά για διαχείριση τριβών.

3. Βραχυπρόθεσμα, η πολιτική εικόνα μπορεί να ωφελείται όταν προβλήματα παραμένουν θολά, ειδικά όταν λείπει ενιαία αποτύπωση περιουσίας και όταν τα δημοσιονομικά δεδομένα είναι δύσκολα στη διασταύρωση. Εδώ το κλειδί είναι ο θεσμικός έλεγχος: όσο καλύτερα λειτουργεί, τόσο μικραίνει ο χώρος για «ωραιοποιήσεις».

Το δύσκολο κομμάτι των δεδομένων: τι ξέρουμε, τι νομίζουμε ότι ξέρουμε

Σε αυτή την ιστορία υπάρχει ένα σημείο που θέλει προσοχή, γιατί συχνά γίνεται πεδίο παρανόησης: τα 109,7 δισ. είναι «στοκ» οφειλών προς τη φορολογική διοίκηση, όχι ένα ποσό που θα εμφανιστεί αύριο στον προϋπολογισμό ως ταμειακό έλλειμμα. Είναι μέτρο της φοροεισπρακτικής δυσκολίας και της αντοχής της οικονομίας σε βάρη του παρελθόντος. (https://www.aade.gr/) (https://www.businessdaily.gr/oikonomia/172865_80-ton-hreon-pros-tin-eforia-i-8743-dis-eyro-einai-ilikias-ano-ton-7-eton)

Ταυτόχρονα, το εύρημα του Ελεγκτικού Συνεδρίου για το μητρώο περιουσίας αφορά την «ικανότητα του κράτους να γνωρίζει τον ίδιο του τον ισολογισμό». Για αυτό το θέμα συνδέεται και με διεθνείς αξιολογήσεις που βλέπουν τη διαφάνεια του κράτους ως παράγοντα δημοσιονομικού κινδύνου (contingent liabilities, δηλαδή ενδεχόμενες υποχρεώσεις που μπορεί να εμφανιστούν αργότερα, όπως εγγυήσεις, δικαστικές αποφάσεις, ζημίες φορέων). (https://www.elsyn.gr/sites/default/files/book_files/%CE%94%CE%99%CE%91%CE%94%CE%97%CE%9B%CE%A9%CE%A3%CE%97%202024.pdf) (https://www.imf.org/en/Publications/CR/Issues/2025/04/04/Greece-2025-Article-IV-Consultation-Press-Release-Staff-Report-and-Statement-by-the-565906?utm_source=openai)

Επειδή οι δείκτες διακυβέρνησης συχνά είναι «αντιληπτικοί» (perception-based), χρειάζεται διασταύρωση: η πτώση σε μια κατάταξη ανταγωνιστικότητας αποκτά βάρος όταν επιβεβαιώνεται από σκληρές μετρήσεις (χρόνοι ανάθεσης, χρόνοι δικαιοσύνης, εκθέσεις ελέγχου). (https://www.imd.org/research-knowledge/competitiveness/articles/institutions-and-social-openness-unlock-competitiveness/?utm_source=openai) (https://single-market-scoreboard.ec.europa.eu/countries/greece_en)

Και εδώ μπαίνουν και τα διεθνή governance indicators, όπως τα World Bank WGI (Government Effectiveness, Rule of Law, Control of Corruption), που χρησιμοποιούνται από επενδυτές και θεσμούς ως «θερμόμετρο» θεσμικής ποιότητας. Δεν είναι τέλεια, αλλά στέλνουν σήμα. (https://www.theglobaleconomy.com/Greece/wb_corruption/?utm_source=openai)

Τι σημαίνει αυτό για το 2026: τα ορόσημα που θα ξεχωρίσουν «θόρυβο» από πρόοδο

Η Ελλάδα τυπικά βγήκε από τα μνημόνια το 2018, αλλά η συζήτηση εδώ δείχνει ότι η μεταμνημονιακή πρόκληση έχει μετακινηθεί: από το «πόσο κόβεις δαπάνες» στο «πόσο γρήγορα εκτελείς». (https://www.euronews.com/2018/08/20/greece-formally-ends-bailout-plan-with-eu)

Το 2026 τα κρίσιμα τεστ θα είναι πρακτικά:

1. Αν προχωρά η ενοποίηση και αξιοπιστία των μητρώων δημόσιας περιουσίας, ώστε το κράτος να έχει καθαρή εικόνα του ενεργητικού του, κάτι που το ίδιο το Ελεγκτικό θεωρεί κομβικό. (https://www.elsyn.gr/sites/default/files/book_files/%CE%95%CE%A4%CE%97%CE%A3%CE%99%CE%91%20%CE%95%CE%9A%CE%98%CE%95%CE%A3%CE%97%202024.pdf) (https://www.elsyn.gr/sites/default/files/book_files/%CE%94%CE%99%CE%91%CE%94%CE%97%CE%9B%CE%A9%CE%A3%CE%97%202024.pdf)

2. Αν μειώνονται οι χρόνοι των δημοσίων συμβάσεων, όχι μόνο ως διακηρύξεις αλλά ως μετρήσιμα αποτελέσματα στους δείκτες (decision speed, ανταγωνισμός, λιγότερες ακυρώσεις). (https://single-market-scoreboard.ec.europa.eu/countries/greece_en)

3. Αν προχωρούν οι μεταρρυθμίσεις που συνδέονται με τα ορόσημα του Ταμείου Ανάκαμψης, διότι εκεί υπάρχει και κίνητρο και έλεγχος. (https://greece20.gov.gr/en/commission-disburses-the-4th-payment-in-grants-to-greece-under-the-rrf/?utm_source=openai)

4. Αν οι χρόνοι απονομής δικαιοσύνης μειώνονται σε συγκεκριμένες κατηγορίες που «μπλοκάρουν» οικονομική δραστηριότητα, ειδικά στις εμπορικές διαφορές και στις προσφυγές για δημόσια έργα. (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX%3A52024SC0808&utm_source=openai)

Το συμπέρασμα που βγαίνει από τα στοιχεία

Η συνολική εικόνα που προκύπτει από τις διαθέσιμες μετρήσεις και εκθέσεις είναι συνεπής: η Ελλάδα βελτιώθηκε σε μακροοικονομική σταθεροποίηση, αλλά παραμένει ευάλωτη σε ένα κράτος που συχνά λειτουργεί αργά και κατακερματισμένα. Αυτή η αδυναμία «γράφει» σε τρεις ισολογισμούς ταυτόχρονα:

• Στον ισολογισμό των επιχειρήσεων (κόστος καθυστέρησης, αβεβαιότητα, ακριβότερη χρηματοδότηση).
• Στον ισολογισμό των νοικοκυριών (μισθοί, ποιότητα υπηρεσιών, φόροι).
• Στον ισολογισμό του κράτους (αξιοπιστία στοιχείων, εισπραξιμότητα, αξιοποίηση περιουσίας).

Το πολιτικό ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξουν μεταρρυθμίσεις σε επίπεδο «νόμων». Είναι αν θα υπάρξει εφαρμογή σε επίπεδο «χρόνου». Διότι στο τέλος, ανταγωνιστικότητα σημαίνει να μπορείς να κάνεις γρήγορα, προβλέψιμα και δίκαια αυτά που σε άλλες χώρες θεωρούνται αυτονόητα.

Και αυτό είναι το σημείο όπου οι τίτλοι ανάπτυξης συναντούν την καθημερινότητα: η οικονομία μπορεί να τρέχει, αλλά αν το κράτος περπατά, η χώρα θα συνεχίσει να χάνει ευκαιρίες, ειδικά τώρα που το διεθνές περιβάλλον (επιτόκια, γεωπολιτική, αβεβαιότητα εμπορίου) κάνει κάθε καθυστέρηση ακριβότερη από πριν. (https://economy-finance.ec.europa.eu/document/download/a1f9c5fd-e785-4284-a727-1ff83e0d52cd_en?filename=SWD_2024_608_1_EN_Greece.pdf) (https://www.reuters.com/markets/europe/dbrs-upgrades-greece-debt-reduction-2025-03-07/?utm_source=openai)