Ελένη Αρβελέρ: Εθνικό πένθος στην Αθήνα, σιωπή στη Σορβόννη για την Ελληνίδα πρύτανη

Πρόεδρος Δημοκρατίας, Πρωθυπουργός, αρχηγοί κομμάτων, Ακαδημία — η Αθήνα αποχαιρέτησε την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ με μεσίστια σημαία και δηλώσεις εθνικού πένθους. Στο Παρίσι, μέχρι χθες, κανένα δημόσιο μήνυμα δεν είχε εμφανιστεί στους ιστοτόπους της Σορβόννης ή του Centre Pompidou — δύο θεσμών που η Αρβελέρ διηύθυνε. Ούτε το Ελιζέ αντέδρασε δημόσια. Η Le Monde και η Le Figaro δημοσίευσαν τυπικές νεκρολογίες — η αντίδραση ενός πανεπιστημίου για μια συνταξιούχο καθηγήτρια, όχι για τη γυναίκα που πρώτη σε 700 χρόνια κατέλαβε τα τρία ανώτατα αξιώματα της Σορβόννης: Διευθύντρια Τμήματος, Πρόεδρος, Πρύτανης.

Η εξήγηση είναι εν μέρει πεζή — η Αρβελέρ είχε αποχωρήσει από τη γαλλική ακαδημαϊκή ζωή εδώ και δεκαετίες, ήταν 99 ετών, η γενιά που τη θυμόταν ενεργή δεν κρατά πια τα πόστα. Αλλά στην Ελλάδα αυτό δεν μετράει. Ο Μητσοτάκης την αποκάλεσε «ξεχωριστή φίλη και πολύτιμη σύμβουλο» (CNN.gr). Ο Ανδρουλάκης έγραψε ότι η Ελλάδα «υποκλίνεται». Ακόμα και ο ΣΥΡΙΖΑ εξέφρασε θλίψη — παραλείποντας ότι στην τελευταία της δημόσια τοποθέτηση η Αρβελέρ δήλωνε «έξω φρενών με τον διχαστικό λόγο του Τσίπρα» και ρωτούσε τι αριστερό ακριβώς έκανε η κυβέρνησή του.

Ομόφωνη τιμή, με επιλεκτική μνήμη. Η Αρβελέρ δήλωνε αριστερή αλλά παραδεχόταν για τη γενιά της: «όλοι ήμασταν δεξιοί και το κρύβαμε» — αναφερόμενη στη στενή σχέση της με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Φίλη του Μιτεράν, σύμβουλος του Μητσοτάκη. Αντίθετη δημόσια στη Συμφωνία των Πρεσπών, πολέμια του Ερντογάν μετά τη μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί το 2020. Στους αποχαιρετισμούς, όλα αυτά εξαφανίστηκαν πίσω από ασφαλείς λέξεις περί «παρρησίας» — χωρίς κανείς να κατονομάσει τι ακριβώς είπε και σε ποιον.

Η ακαδημαϊκή της κληρονομιά ξεπερνούσε κατά πολύ τα αξιώματα: ανέδειξε τη βυζαντινή θαλάσσια στρατηγική ως πεδίο έρευνας και έδωσε στο Βυζάντιο ρόλο γέφυρας μεταξύ αρχαιότητας και νεώτερης Ευρώπης. Αλλά η βαθύτερη ειρωνεία δεν αφορά τη μνήμη της — αφορά τον κλάδο που αφήνει πίσω. Η Αρβελέρ έφυγε στο Παρίσι το 1953 γιατί η Ελλάδα δεν μπορούσε να τη χωρέσει. Εβδομήντα χρόνια μετά, η Σύνοδος Πρυτάνεων εξακολουθεί να ζητά «μετάβαση από το brain drain στο brain gain», και η τελευταία Συνάντηση Ελλήνων Βυζαντινολόγων αφιερώθηκε σε τρεις εκλιπόντες ερευνητές — γιατί η επόμενη γενιά που θα τους αντικαταστήσει δεν υπάρχει (To Brief).

Η Ελλάδα τιμά τους διανοούμενούς της μετά θάνατον με λέξεις. Εν ζωή, τους στέλνει στο Παρίσι.