Ελεγκτές: το ευρωπαϊκό δίχτυ πυρόσβεσης πληρώθηκε, δεν είναι έτοιμο

Το rescEU, η κοινή ευρωπαϊκή εφεδρεία για καταστροφές, απορρόφησε 2,9 δισ. ευρώ, περίπου το 75% ολόκληρου του προϋπολογισμού πολιτικής προστασίας της ΕΕ για το 2021-2027. Και όμως, αυτά τα χρήματα δεν συνδέθηκαν αξιόπιστα με τις πραγματικές ανάγκες, την έγκαιρη διαθεσιμότητα ή τη βιωσιμότητα των μέσων. Αυτό είναι το συμπέρασμα της ειδικής έκθεσης 17/2026 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, που δημοσιεύθηκε στις 25 Ιουνίου 2026, δύο μέρες πριν μπει για τα καλά το ελληνικό καλοκαίρι (ECA, Europa Press). Για την Ελλάδα, που είναι ταυτόχρονα χώρα πρώτης γραμμής και βάση του νότιου ευρωπαϊκού στόλου, αυτό δεν είναι λογιστική λεπτομέρεια. Είναι η διαφορά ανάμεσα σε ένα αεροπλάνο που υπάρχει στο χαρτί και σε ένα αεροπλάνο που σηκώνεται τις πρώτες ώρες ενός μετώπου.

Το rescEU γεννήθηκε ως «τελευταίο δίχτυ». Ενεργοποιείται μόνο όταν οι εθνικές δυνάμεις και οι εθελοντικές προσφορές άλλων κρατών δεν φτάνουν. Η ζήτηση όμως εκτοξεύθηκε. Οι ελεγκτές μετρούν 657 ενεργοποιήσεις του Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας την περίοδο 2020-2024, τετραπλάσιες από την προηγούμενη πενταετία, κυρίως λόγω πολλαπλών ταυτόχρονων πυρκαγιών, πλημμυρών και άλλων κρίσεων (Presseportal). Μέσα σε λίγα χρόνια, μια εφεδρεία μετατράπηκε σε κεντρικό επιχειρησιακό στυλοβάτη, χωρίς ο σχεδιασμός να ακολουθήσει τον ρυθμό του χρήματος.

Και το πρόβλημα είναι σχεδιαστικό εξ αρχής, όχι απλή έλλειψη αεροπλάνων. Τα ίδια τα κράτη δεν δίνουν πλήρη στοιχεία για τα κενά τους, συχνά επικαλούμενα «εθνική ασφάλεια», οπότε η Επιτροπή σχεδιάζει στα τυφλά. Η έκθεση καταγράφει επίσης καθυστερήσεις στις προμήθειες, προσκλήσεις που δεν ενθάρρυναν την κοινή αγορά μέσων, και έναν λαβύρινθο αποζημιώσεων όπου κάθε κράτος υποβάλλει χωριστή αίτηση για κάθε επέμβαση, με αποτέλεσμα καθυστερήσεις στις επιστροφές δαπανών (Europa Press).

Στη χειρότερη εκδοχή της, η ιστορία αγγίζει και την ακεραιότητα. Η OLAF, η ευρωπαϊκή υπηρεσία καταπολέμησης της απάτης, διενήργησε διοικητική έρευνα για προμήθεια ηλεκτρογεννητριών προς την Ουκρανία και συνέστησε ανάκτηση άνω των 91 εκατ. ευρώ για παραβίαση των κανόνων ανταγωνισμού, με ενδείξεις υπερτιμολόγησης (eucrim, 20minutos). Προσοχή στη διατύπωση: πρόκειται για διοικητική σύσταση ανάκτησης, όχι για δικαστικά αποδεδειγμένη απάτη. Το διακύβευμα όμως είναι απτό. Κάθε ευρώ που χάνεται σε υπερτιμολογήσεις είναι ένα ευρώ λιγότερο για μέσα που φτάνουν όταν καίγεται η Αττική.

Πότε φτάνει το αεροπλάνο

Για το φετινό καλοκαίρι η Κομισιόν ανακοίνωσε τη μεγαλύτερη θερινή διάταξη μέχρι σήμερα: 777 προτοποθετημένους πυροσβέστες από 14 χώρες σε έξι κράτη υψηλού κινδύνου, μαζί με 22 πυροσβεστικά αεροσκάφη και 5 ελικόπτερα. Στην ελληνική επικράτεια αντιστοιχούν 4 μεσαία αμφίβια αεροσκάφη (European Commission). Ακούγεται ισχυρό. Όμως η μόνιμη ευρωπαϊκή αεροπορική δύναμη παραμένει ημιτελής. Τα 12 νέα αεροσκάφη που θα βασίζονται και στην Ελλάδα θα αρχίσουν να καταφτάνουν μόλις από την αντιπυρική περίοδο του 2028 (European Commission). Μέχρι τότε, η χώρα στηρίζεται σε προσωρινές, ετήσιες συνεισφορές που μπορεί να μην είναι εκεί όταν χρειαστούν.

Και δεν είναι αυτόματο ότι θα είναι εκεί. Πρώτα το κράτος ζητά βοήθεια, μετά το κέντρο συντονισμού στις Βρυξέλλες κατανέμει τις προσφορές, και το rescEU μπαίνει μόνο όταν τα υπόλοιπα έχουν στερέψει. Το πρόβλημα φάνηκε καθαρά το καλοκαίρι του 2025, όταν η Ισπανία ζήτησε ευρωπαϊκή συνδρομή την ίδια εβδομάδα με την Ελλάδα, τη Βουλγαρία, το Μαυροβούνιο και την Αλβανία (Euronews). Όταν φλέγονται ταυτόχρονα Αθήνα και Μαδρίτη, όλοι διεκδικούν τα ίδια λίγα αμφίβια πυροσβεστικά αεροσκάφη τύπου Canadair. Η Ελλάδα μπαίνει σε αυτή την ουρά ως λήπτρια, ενώ ταυτόχρονα είναι κόμβος που στέλνει μέσα σε γείτονες.

Το βαθύτερο εύρημα είναι ότι η ΕΕ μετρά εύκολα τα εισερχόμενα, πόσα αεροσκάφη, πόσοι πυροσβέστες, πόσες ενεργοποιήσεις, και δύσκολα τα αποτελέσματα: χρόνο πρώτης επέμβασης, στρέμματα που δεν κάηκαν, ζωές που σώθηκαν (Europarl). Η ορατή απόκριση είναι μετρήσιμη και πολιτικά εντυπωσιακή. Η αθόρυβη πρόληψη μένει σε πιο θολά κανάλια. Για τον κάτοικο της Εύβοιας που κοιτάζει τον καπνό στον λόφο απέναντι, το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει ευρωπαϊκή αλληλεγγύη. Είναι αν φτάνει στην ώρα της, ή αν μένει μια υπόσχεση που δεν κρατήθηκε.