Ελασσόνα: νερό απαγορευμένο, ουράνιο από τον Ιούνιο

Στα Καλύβια, την Ολυμπιάδα, τον Σπαρμό και το Πύθιο Ελασσόνας το νερό της βρύσης δεν πίνεται και δεν μπαίνει στην κατσαρόλα, λόγω ουρανίου πάνω από το όριο, και την Παρασκευή οι τέσσερις κοινότητες κηρύχθηκαν σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης (ΕΡΤ, To Brief). Το πρώτο δείγμα με υπέρβαση όμως είχε ληφθεί στις 22 Ιουνίου (ανακοίνωση ΔΕΥΑΕΛ). Πώς κύλησαν οι τρεις μήνες που μεσολάβησαν, ούτε ο Δήμος ούτε η δημοτική επιχείρηση ύδρευσης (ΔΕΥΑΕΛ) το έχουν εξηγήσει δημόσια.

Η γραπτή οδηγία είναι απλή: όχι πόση, όχι μαγείρεμα, έως νεότερη ενημέρωση (Ελευθερία). Σε συνάντηση με κατοίκους στα Καλύβια, παρουσία του δημάρχου Νίκου Γάτσα, η χημικός της ΔΕΥΑΕΛ Δώρα Γκατζιούρα φέρεται να διευκρίνισε ότι το μπάνιο επιτρέπεται, αλλά τα παιδιά δεν πρέπει να βουρτσίζουν τα δόντια τους με αυτό το νερό (OnLarissa). Η διευκρίνιση αυτή δεν έχει γίνει γραπτή οδηγία για όλα τα χωριά.

Ούτε έχει δημοσιοποιηθεί πρόγραμμα διανομής ασφαλούς νερού ανά κοινότητα, με σημεία, ώρες και ποσότητες, κάτι που δεν σημαίνει ότι διανομή δεν γίνεται.

Το όριο για το ουράνιο στο πόσιμο νερό είναι 30 μg/L, σύμφωνα με κοινή υπουργική απόφαση (ΚΥΑ) του 2023, όπως τροποποιήθηκε το 2025 (ΕΟΔΥ). Όταν ξεπερνιέται, το πλαίσιο ζητά διερεύνηση, διορθωτικά μέτρα, ενημέρωση των θιγόμενων και περιορισμό της χρήσης· για να αρθεί η απαγόρευση χρειάζονται νέα αποτελέσματα εντός ορίων και η κρίση της υγειονομικής αρχής (Οδηγία 2020/2184).

Από τις 22 Ιουνίου ως την έκτακτη ανάγκη

Κατά την ανακοίνωση Δήμου και ΔΕΥΑΕΛ, η δειγματοληψία της 22ας Ιουνίου έγινε σε οκτώ ζώνες υδροδότησης και έδωσε 130 μg/L στο δίκτυο των Καλυβίων, πάνω από τετραπλάσιο του ορίου (ΔΕΥΑΕΛ). Η επαναληπτική δειγματοληψία της 23ης Ιουλίου «επιβεβαίωσε εκ νέου την υπέρβαση», χωρίς να δίνεται η δεύτερη τιμή. Η ανακοίνωση δημοσιεύτηκε στις 3 Σεπτεμβρίου και είναι η παλαιότερη δημόσια ενημέρωση των κατοίκων που βρήκαμε.

Στις 15 Σεπτεμβρίου η απαγόρευση επεκτάθηκε σε Ολυμπιάδα, Σπαρμό και Πύθιο (Ελευθερία). Η ΔΕΥΑΕΛ ανακοίνωσε ελέγχους σε περισσότερους από 50 οικισμούς του δήμου (Athens Voice).

Η κήρυξη έκτακτης ανάγκης ήρθε στις 25 Σεπτεμβρίου, κατόπιν αιτήματος του Δήμου (in.gr). Ο Γάτσας τονίζει ότι ο Δήμος υπέβαλε τεκμηριωμένο αίτημα (Athens Voice), αλλά την ίδια μέρα προειδοποίησε ότι η μεταφορά νερού από άλλη πηγή θα θέλει χρόνο και υποδομές (OnLarissa). Η ίδια η πράξη, με τον αριθμό διαδικτυακής ανάρτησης (ΑΔΑ), τη διάρκεια και τους όρους της, δεν έχει δοθεί στη δημοσιότητα.

Δύο εκδοχές για τον Ιούνιο

Εδώ η δημοτική αντιπολίτευση ανοίγει μέτωπο. Η παράταξη «ΑλλάΖουμε» υποστηρίζει ότι στις 31 Αυγούστου κοινοποιήθηκε στον δημοτικό σύμβουλο Μπίζιο έγγραφη απάντηση της ΔΕΥΑΕΛ, κατά την οποία το νερό είχε κριθεί κατάλληλο τον Ιούνιο και ο έλεγχος του Ιουλίου έγινε «για λόγους καλύτερης διερεύνησης» (Paidis). Τρεις ημέρες αργότερα, η δημοσιευμένη ανακοίνωση απέδιδε στο ίδιο δείγμα του Ιουνίου τα 130 μg/L.

Η επιστολή, με αριθμό πρωτοκόλλου και υπογράφοντα, λείπει από τη δημόσια εικόνα, όπως και ειδική απάντηση του Δήμου στην ένσταση. Αν η περιγραφή της αντιπολίτευσης ευσταθεί, η επιχείρηση έδωσε δύο ασύμβατες εκδοχές για τον ίδιο έλεγχο μέσα σε λίγες μέρες· αν όχι, μπορεί να το αποδείξει δημοσιεύοντας το έγγραφο. Η παράταξη ζητά επίσης απαλλαγή των πληγέντων από τα τέλη ύδρευσης, χωρίς να έχει ληφθεί γνωστή απόφαση (ΕΡΤ).

Οι 22 Ιουνίου και 23 Ιουλίου είναι ημερομηνίες δειγματοληψίας, όχι ημερομηνίες κατά τις οποίες η ΔΕΥΑΕΛ αποδεδειγμένα γνώριζε την υπέρβαση. Από το πρώτο δείγμα ως την πρώτη γνωστή δημόσια ενημέρωση πέρασαν πάνω από δέκα εβδομάδες, από τον επανέλεγχο έξι. Για να κριθεί αν αυτό ήταν χρόνος εργαστηρίου ή χαμένος χρόνος, λείπουν δύο ημερομηνίες: πότε παρέλαβε η επιχείρηση τα αποτελέσματα και πότε ειδοποιήθηκε για πρώτη φορά κάθε χωριό. Τα εργαστηριακά δελτία βρίσκονται στη ΔΕΥΑΕΛ, της οποίας προεδρεύει ο Θανάσης Γεροφωκάς, και μαζί τους η απάντηση στο αν τα Καλύβια έμαθαν για το ουράνιο όταν το έμαθε και η επιχείρηση.