Ελ Ομπέιντ: 500.000 άμαχοι εγκλωβισμένοι στην πολιορκία

Ένα δοχείο δέκα λίτρων νερού στο Ελ Ομπέιντ κοστίζει πλέον περίπου 15.000 σουδανικές λίρες, και οι τιμές των τροφίμων εκτοξεύθηκαν 60% έως 300% μέσα σε δύο μήνες (Ahram/AFP). Αυτός ο αριθμός εξηγεί γιατί περίπου 500.000 άνθρωποι παραμένουν παγιδευμένοι σε μια πόλη που πολιορκείται. Δεν μένουν επειδή τη θεωρούν ασφαλή, αλλά επειδή η φυγή έχει γίνει οικονομικά και πρακτικά αδύνατη. Ο πόλεμος του Σουδάν, η μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση στον κόσμο αυτή τη στιγμή, μπαίνει σε μια φάση που η Ευρώπη έχει κάθε λόγο να παρακολουθεί: κάθε πόλη που καταρρέει σπρώχνει νέα κύματα εκτόπισης προς τη Μεσόγειο.

Το Ελ Ομπέιντ, πρωτεύουσα της Βόρειας Κορντοφάν και κόμβος που ελέγχει τους δρόμους προς το Χαρτούμ και το Νταρφούρ, κρατείται ακόμη από τον τακτικό στρατό (SAF). Οι Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (RSF), η ισχυρή παραστρατιωτική δύναμη που πολεμά τον στρατό εδώ και δύο χρόνια, συγκεντρώνουν δυνάμεις για πιθανή χερσαία έφοδο (Al Jazeera). Πριν λίγες ημέρες, ο ΟΗΕ είχε ήδη περιγράψει «συνθήκες πολιορκίας» και είχε προειδοποιήσει για επικείμενες μαζικές θηριωδίες (To Brief). Το ερώτημα δεν είναι πια αν η πόλη κινδυνεύει, αλλά πόσες ημέρες μένουν.

Ο μηχανισμός της ασφυξίας

Το πραγματικά νέο δεν είναι η πολιορκία καθαυτή, αλλά ο στόχος της. Τα drones δεν χτυπούν μόνο στρατιωτικές θέσεις, πλήττουν το σύστημα επιβίωσης της πόλης. Η βάση δεδομένων συγκρούσεων ACLED, που καταγράφει ένοπλα επεισόδια παγκοσμίως, μέτρησε 27 χτυπήματα γύρω από το Ελ Ομπέιντ μόνο τον Ιούνιο, τα περισσότερα σε έναν μήνα από την αρχή του πολέμου. Στο ίδιο διάστημα, ο Guardian κατέγραψε 45 νεκρούς και 41 τραυματίες από 15 επιθέσεις μεταξύ 6 και 28 Ιουνίου (The Guardian).

Ηλεκτρικός υποσταθμός, αποθήκες καυσίμων, η κεντρική αγορά, το δίκτυο ύδρευσης. Όταν πέφτει το ρεύμα, σταματούν οι αντλίες νερού. Όταν τελειώνουν τα καύσιμα, σβήνουν τα νοσοκομεία και τα βυτιοφόρα (Africanews). Οι κάτοικοι στρέφονται σε πηγάδια και δεξαμενές εν μέσω περιόδου βροχών, με αυξημένο κίνδυνο χολέρας. Ο Ερυθρός Σταυρός βοήθησε 42.000 ανθρώπους με τρόφιμα και 7.000 παιδιά και εγκύους με συμπληρώματα διατροφής, αριθμοί που δείχνουν το μέγεθος του κενού, όχι τη λύση του (ICRC).

Στις 3 Ιουλίου, ο Ύπατος Αρμοστής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Volker Türk μίλησε για «καταστροφή που εκτυλίσσεται», προειδοποιώντας για συνοπτικές εκτελέσεις, απαγωγές, βασανιστήρια και σεξουαλική βία στις διαδρομές διαφυγής (DW). Ο φόβος είναι σαφής: να επαναληφθεί το μοτίβο του Ελ Φάσερ, όπου η αποκοπή νερού και ρεύματος προηγήθηκε της γενικευμένης σφαγής (Irish Times).

Γιατί αφορά την Αθήνα

Στο Συμβούλιο Ασφαλείας, όπου η Ελλάδα κάθεται σήμερα ως εκλεγμένο μέλος, η ελληνική αντιπροσωπεία μίλησε στις 26 Ιουνίου για «ανησυχητική κλιμάκωση» στο και γύρω από το Ελ Ομπέιντ. Καταδίκασε τις επιθέσεις σε αμάχους και ανθρωπιστικό προσωπικό και ζήτησε λογοδοσία για εγκλήματα πολέμου (UN transcript). Λίγες μέρες νωρίτερα, στη Γενεύη, η ελληνική αποστολή είχε ζητήσει από «όλους τους εξωτερικούς δρώντες» να σταματήσουν κάθε στήριξη που τροφοδοτεί τον πόλεμο, αποφεύγοντας όμως να κατονομάσει κράτος (MFA Greece).

Αυτή η προσοχή στη διατύπωση έχει εξήγηση. Η προσπάθεια για εκεχειρία περνά μέσα από το «Quad», το σχήμα των ΗΠΑ, της Σαουδικής Αραβίας, των ΗΑΕ και της Αιγύπτου (UN News). Μέσα στο ίδιο Συμβούλιο ακούστηκαν κατηγορίες ότι τα ΗΑΕ στηρίζουν στρατιωτικά τις RSF, κατηγορίες που το Αμπού Ντάμπι απέρριψε ως ψευδείς (Press UN).

Εδώ βρίσκεται το ελληνικό δίλημμα. Η Αίγυπτος και τα ΗΑΕ είναι μέρος της περιφερειακής εξίσωσης γύρω από το Σουδάν. Είναι όμως ταυτόχρονα δύο από τους πιο στενούς εταίρους της Αθήνας στην Ανατολική Μεσόγεια, στην ενέργεια και στην άμυνα. Μια ελληνική γραμμή που θα κατονόμαζε ευθέως τους περιφερειακούς χρηματοδότες του πολέμου θα ήταν πολύ πιο συγκρουσιακή απ' όσο αντέχει η σχέση. Αυτό εξηγεί γιατί η Αθήνα μένει στο ασφαλές τρίπτυχο «ανθρωπιστική πρόσβαση, προστασία αμάχων, πολιτική λύση».

Ότι η σουδανική εκτόπιση θα τροφοδοτήσει τον λιβυκό διάδρομο προς τη νότια Κρήτη είναι εύλογος κίνδυνος, όχι όμως τεκμηριωμένο σημερινό γεγονός. Δεν εντοπίστηκε δημόσια στοιχείο που να δένει τους εκτοπισμένους του Ελ Ομπέιντ με καταγεγραμμένες αφίξεις στα ελληνικά νησιά. Το διακύβευμα, πάντως, είναι ήδη ορατό. Η διεθνής κοινότητα ζητά «ανεπιφύλακτη ανθρωπιστική εκεχειρία» εδώ και εβδομάδες, αλλά λείπει ο μηχανισμός που θα την επιβάλει. Χωρίς αυτόν, οι 500.000 του Ελ Ομπέιντ δεν θα κριθούν από τις εκκλήσεις, αλλά από το αν οι δυνάμεις του «Quad» θα πιέσουν τους παραστρατιωτικούς που οι ίδιες στηρίζουν, πριν πέσει η πόλη.