Εκτιμήσεις για de facto τέλος του πολέμου στην Ουκρανία

Στο μέτωπο της Ουκρανίας, η ρωσική προέλαση σέρνεται. Τους πρώτους τέσσερις μήνες του 2026, ο μέσος ημερήσιος ρυθμός κατάκτησης εδαφών έπεσε στα 2,9 τετραγωνικά χιλιόμετρα από 9,76 το 2025, ενώ τον Απρίλιο οι ρωσικές δυνάμεις είχαν για πρώτη φορά από τον Αύγουστο 2024 καθαρή απώλεια 116 τ.χλμ. (ISW). Ταυτόχρονα, σε δύο μόνο ημέρες, αναλυτές κατέγραψαν 1.567 drones και 56 πυραύλους πάνω από ουκρανικό έδαφος (Business Insider). Στάσιμο χερσαίο μέτωπο, κλιμακούμενος αέριος πόλεμος. Αυτή η αντίφαση είναι η εικόνα που πολλοί διπλωμάτες αρχίζουν, με προσοχή, να ονομάζουν «de facto τέλος».

Ο όρος είναι παραπλανητικός. «De facto τέλος» δεν σημαίνει ειρήνη. Σημαίνει παύση μεγάλων εδαφικών ανατροπών χωρίς συνθήκη, χωρίς αναγνώριση κυριαρχίας, χωρίς λύση για τα κατεχόμενα. Ο ΟΗΕ και η ΕΕ συνεχίζουν να μιλούν για εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας (UN, EEAS), όμως κανείς δεν φαίνεται διατεθειμένος να την επιβάλει. Η τριήμερη εκεχειρία 9-11 Μαΐου, που ο Τραμπ παρουσίασε ως πιθανή «αρχή του τέλους», έδειξε ακριβώς το αντίθετο: το ουκρανικό επιτελείο κατέγραψε 180 συγκρούσεις σε 24 ώρες (ISW).

Τι ζητά η Μόσχα, τι δέχεται το Κίεβο

Η ρωσική γραμμή είναι ωμή. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ επανέλαβε στις 13 Μαΐου ότι κάθε διαπραγμάτευση προϋποθέτει ουκρανική αποχώρηση από Ντονέτσκ, Λουχάνσκ, Ζαπορίζια και Χερσώνα, ακόμη και από περιοχές που η Ρωσία δεν ελέγχει πλήρως, μαζί με εγκατάλειψη της προοπτικής ΝΑΤΟ (ABC News, Euromaidan Press). Πρόκειται για συνθηκολόγηση με τη μορφή ανακωχής. Ρωσικές φιλοκυβερνητικές πηγές ντύνουν την ίδια απαίτηση ως «επίλυση των root causes»: ουδετερότητα, αποστρατιωτικοποίηση, νομιμοποίηση προσαρτήσεων (Pravda.ru).

Το Κίεβο δεν λέει «όχι σε κάθε εκεχειρία». Λέει όχι σε εκεχειρία με όρους Μόσχας. Ο ΥΠΕΞ Αντρίι Σιμπίχα διευκρίνισε ότι η Ουκρανία δέχεται πλήρη και άνευ όρων παύση πυρός με επιτήρηση, αλλά όχι αναγνώριση κατοχής ούτε εξαναγκασμένη ουδετερότητα (Pravda). Ο Ζελένσκι προειδοποίησε ότι η Μόσχα δεν δείχνει πρόθεση να τερματίσει τον πόλεμο και ότι το Κίεβο προετοιμάζεται για νέες επιθέσεις (President of Ukraine).

Ανάμεσα στις δύο γραμμές, η Ουάσιγκτον πιέζει για έξοδο. Η κυβέρνηση Τραμπ ζητά κατάπαυση χωρίς να ανακοινώνει νέο πακέτο όπλων, ενώ ακόμη και εγκεκριμένα κονδύλια προχωρούν αργά (RFE/RL). Η Ευρώπη και το ΝΑΤΟ μιλούν για εγγυήσεις ασφαλείας (NATO), αλλά η Ουάσιγκτον μεταφέρει το βάρος. Σύμφωνα με ανάλυση του Kyiv Independent, η πίεση οδηγεί σε deal «που δίνει πολλά στη Ρωσία και τίποτα στην Ουκρανία» (Kyiv Independent).

Η Άγκυρα κερδίζει, η Αθήνα παρακολουθεί

Για την Ελλάδα, το διακύβευμα δεν είναι άμεσα οικονομικό. Είναι ποιος αναβαθμίζεται στρατηγικά γύρω μας. Η Σούδα, η Λάρισα και το πλαίσιο MDCA παραμένουν χρήσιμοι κόμβοι του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Μεσόγειο (cnn.gr), αλλά η MDCA είναι πλαίσιο πρόσβασης, όχι αυτόματη εγγύηση συνδρομής. Η ευρωπαϊκή ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής (Άρθρο 42.7) παραμένει πιο ασαφής από το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ (EUR-Lex).

Ο σχετικός κερδισμένος είναι η Άγκυρα. Ο Ερντογάν αναβαθμίζεται ως μεσολαβητής και νατοϊκός κόμβος· ο ίδιος ο Ζελένσκι έχει καταγράψει τουρκική ετοιμότητα για «σημαντικό ρόλο» σε αξιόπιστη ειρήνη (President of Ukraine). Δεν δημιουργείται νομικό προηγούμενο για το Αιγαίο ή την Κύπρο. Δημιουργείται όμως πολιτικό: η Δύση δείχνει ότι μπορεί να συμβιώσει με παγωμένη κατοχή χωρίς λύση, αρκεί να μην ακούγονται πυροβολισμοί.

Η απουσία συνθήκης δεν είναι ειρήνη. Είναι αναμονή με νεκρούς, με χιλιάδες αγνοούμενους και εκατομμύρια εκτοπισμένους έξω από κάθε διπλωματικό τραπέζι (UNHCR, OHCHR). Ο πόλεμος δεν τελειώνει — μεταμορφώνεται σε φθορά χαμηλότερης εδαφικής κινητικότητας και υψηλότερης αεροπορικής έντασης. Αν αυτό γίνει το νέο status quo, δεν έχουμε ειρηνεύσει την Ευρώπη. Έχουμε απλώς συμφωνήσει να την περιμένουμε να ξανανάψει.