Η έκθεση που αλλάζει τη λέξη: από «παράπλευρες απώλειες» σε «πρόθεση γενοκτονίας»

Μια ανεξάρτητη επιτροπή του ΟΗΕ κατηγόρησε στις 23 Ιουνίου το Ισραήλ ότι στοχοποίησε σκόπιμα Παλαιστίνια παιδιά στη Γάζα, χαρακτηρίζοντας το μοτίβο γενοκτονία, εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας (Le Monde). Το Ισραήλ απέρριψε το πόρισμα ως «συκοφαντική φάρσα» (BBC). Πέρα όμως από το μακάβριο της είδησης, η σημασία είναι νομική: η έκθεση επιχειρεί να μεταφέρει την κουβέντα από το «σκοτώθηκαν πολλά παιδιά» στο «η καταστροφή της επόμενης γενιάς αποδεικνύει πρόθεση εξόντωσης μιας ομάδας».

Η διάκριση δεν είναι λεπτομέρεια ορολογίας. Σε κάθε αστικό πόλεμο ένας στρατός υποστηρίζει ότι οι άμαχοι νεκροί είναι τραγική, αλλά «παράπλευρη» συνέπεια ενός στρατιωτικού στόχου. Η γενοκτονία απαιτεί κάτι πολύ δυσκολότερο να αποδειχθεί: την ειδική πρόθεση (dolus specialis), δηλαδή ότι ο σκοπός δεν ήταν η νίκη επί ένοπλης οργάνωσης, αλλά η καταστροφή της ίδιας της προστατευόμενης ομάδας, συνολικά ή εν μέρει (Σύμβαση για τη Γενοκτονία, άρθρο ΙΙ). Αυτό ακριβώς το κατώφλι είναι το ισχυρότερο ισραηλινό αντεπιχείρημα: υψηλές απώλειες σε πυκνό αστικό περιβάλλον δεν ισοδυναμούν αυτομάτως με γενοκτονική πρόθεση.

Γιατί τα παιδιά γίνονται το νομικό τεκμήριο

Η Επιτροπή απαντά σε αυτό το επιχείρημα όχι με αριθμούς θυμάτων, αλλά με μοτίβα. Το conference room paper καλύπτει την περίοδο 7 Οκτωβρίου 2023 έως 31 Μαρτίου 2026 και επικαλείται πυρά ακριβείας, τραύματα σε ζωτικά όργανα, χρήση ελεύθερων σκοπευτών και τετρακοπτέρων, και τη συνέχιση θανατηφόρων χτυπημάτων ακόμη και μετά την εκεχειρία του Οκτωβρίου 2025, όταν το παιδικό κόστος ήταν ήδη γνωστό (OHCHR). Πάνω από αυτά, χτίζει το πραγματικό άλμα: η συστηματική βλάβη στα νεογνά, τη μαιευτική, τα σχολεία και τα ορφανοτροφεία δεν χτυπά άτομα, χτυπά τη βιολογική και κοινωνική συνέχεια μιας ομάδας (Reuters).

Εδώ μιλούν τα δεδομένα. Στους πρώτους έξι μήνες του 2025 η UNICEF κατέγραψε 4.700 ακρωτηριασμούς στη Γάζα, με τα παιδιά να είναι πάνω από το ένα τρίτο, ενώ από 15.087 ασθενείς που χρειάζονταν ιατρική εκκένωση εγκρίθηκαν μόνο 2.423 (UNICEF/ReliefWeb). Η WHO εκτίμησε ότι σχεδόν 42.000 άνθρωποι ζουν με τραύματα που αλλάζουν τη ζωή τους, το ένα τέταρτο των βαρύτερων αφορά παιδιά (WHO). Στα νεογνά, η UNFPA ανέφερε πτώση των γεννήσεων από 29.000 σε 17.000 στο πρώτο εξάμηνο του 2025 σε σχέση με το 2022, με τουλάχιστον 20 νεογνά νεκρά στις πρώτες 24 ώρες ζωής (UNFPA). Δεν είναι αριθμοί νεκρών, είναι δείκτες κατάρρευσης της δυνατότητας μιας κοινωνίας να αναπαραχθεί.

Βαρύς φάκελος, μπλοκαρισμένη επιβολή

Η έκθεση δεν είναι δικαστική απόφαση, ούτε εκδίδει καταδίκη. Είναι όμως επίσημο fact-finding υλικό που προστίθεται σε δύο ανοιχτά μέτωπα: την υπόθεση γενοκτονίας της Νότιας Αφρικής κατά του Ισραήλ στο Διεθνές Δικαστήριο (ICJ), που δικάζει κράτη και απέχει ακόμη χρόνια από κρίση επί της ουσίας (gov.za), και την έρευνα του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ICC), που δικάζει πρόσωπα και διατηρεί σε ισχύ τα εντάλματα κατά Νετανιάχου και Γκάλαντ (Japan Times). Κάνει τον φάκελο βαρύτερο, δεν αλλάζει το status quo.

Γιατί ανάμεσα στο νομικό βάρος και την επιβολή στέκεται ο αμερικανικός παράγοντας. Η Ουάσιγκτον έχει κυρώσει δικαστές του ICC και την εισηγήτρια του ΟΗΕ Φραντσέσκα Αλμπανέζε (State Department), ενώ στο Συμβούλιο Ασφαλείας ένα αμερικανικό βέτο μπλόκαρε ψήφισμα που είχε υπερψηφίσει 14 από τα 15 μέλη (press.un.org). Για την Ελλάδα, που κάθεται στο Συμβούλιο Ασφαλείας και επικαλείται το διεθνές δίκαιο ως ασπίδα μικρότερων κρατών, το διακύβευμα δεν είναι υλικό αλλά αξιοπιστίας: μπορεί να το χρησιμοποιεί επιλεκτικά, αυστηρά για τις δικές της διαφορές, επιφυλακτικά για έναν στρατηγικό εταίρο;

Το πιο σκληρό στοιχείο της έκθεσης δεν είναι αριθμός θανάτων. Είναι ότι, σύμφωνα με δορυφορική ανάλυση του ΟΗΕ, το 97% των σχολείων της Γάζας έχει υποστεί ζημιές και πάνω από το 91% χρειάζεται πλήρη ανακατασκευή (UNOSAT). Με 660.000 παιδιά εκτός σχολείου, η UNRWA μιλά για «χαμένη γενιά» (UNRWA). Το ερώτημα που θέτει πλέον επίσημα ο ΟΗΕ δεν είναι αν χάθηκαν πολλά παιδιά, αλλά αν χτυπήθηκε η ίδια η δυνατότητα μιας ομάδας να έχει μέλλον.