Η εκτέλεση που απέτυχε και πάγωσε το Τενεσί

Στις 30 Σεπτεμβρίου η πολιτεία του Τενεσί επιχείρησε να εκτελέσει με θανατηφόρα ένεση την Κρίστα Πάικ. Στην ίδια διαδικασία της χορηγήθηκαν δύο δόσεις πεντοβαρβιτάλης. Σήμερα είναι ζωντανή, αναίσθητη και διασωληνωμένη, σύμφωνα με τον δικηγόρο της (AP). Είναι η πρώτη γνωστή περίπτωση στη σύγχρονη αμερικανική ιστορία όπου κάποιος επιβίωσε αφού του χορηγήθηκε το φάρμακο (CBS News). Ο κυβερνήτης πάγωσε τις εκτελέσεις για το υπόλοιπο του έτους και διέταξε ανεξάρτητο έλεγχο (Tennessee Lookout).

Η Πάικ καταδικάστηκε το 1996 για τη δολοφονία της 19χρονης Κόλιν Σλέμερ, που είχε γίνει ένα χρόνο νωρίτερα. Η ίδια ήταν τότε 18 ετών (NPR). Η ποινή της παραμένει σε ισχύ. Όσα έγιναν την ημέρα της εκτέλεσης όμως έκαναν την υπόθεσή της δοκιμασία για κάτι ευρύτερο: αν μια πολιτεία ξέρει τι ακριβώς συμβαίνει όταν εκτελεί.

Μία διαδικασία, δύο δόσεις

Η ημέρα ξεκίνησε στα δικαστήρια. Το πρωί το 6ο Εφετείο ανέστειλε την εκτέλεση, και αργότερα το Ανώτατο Δικαστήριο ήρε την αναστολή (αίτηση της πολιτείας). Το βράδυ, δεμένη στο φορείο, η Πάικ είπε ότι το χέρι της πονούσε και ήταν «έτοιμο να σκάσει» (CNN).

Οι κουρτίνες έκλεισαν και ξανάνοιξαν. Στο μεταξύ είχε δοθεί δεύτερη δόση, χωρίς να τη δουν οι μάρτυρες. Όταν αποχώρησαν στις 8:53 μ.μ., την άκουγαν ακόμη να ροχαλίζει (WSMV). Η υπηρεσία φυλακών δήλωσε ότι τήρησε το εγκεκριμένο πρωτόκολλο, που δεν επέτρεπε περαιτέρω χορήγηση. Ανέφερε επίσης ότι η Πάικ μεταφέρθηκε σε εξωτερική ιατρική μονάδα (CNN).

Το αδύναμο σημείο είναι η διαδρομή

Η πεντοβαρβιτάλη καταστέλλει το κεντρικό νευρικό σύστημα. Στην πράξη, κλείνει σταδιακά τις λειτουργίες με τις οποίες ο εγκέφαλος κρατά τον άνθρωπο ζωντανό, και γι' αυτό την επέλεξε η πολιτεία (PBS NewsHour). Για να δράσει όμως πρέπει να μπει στη φλέβα, ώστε το αίμα να τη μεταφέρει γρήγορα στον εγκέφαλο.

Όποιος έχει κάνει ορό σε νοσοκομείο ίσως έχει δει τι γίνεται όταν ο καθετήρας μετακινηθεί. Το υγρό σταματά να ρέει στη φλέβα, απλώνεται στους γύρω ιστούς και το σημείο πονά και πρήζεται. Ένα φάρμακο που καταλήγει εκεί αντί για την κυκλοφορία του αίματος μπορεί να εξηγήσει δύο πράγματα: δράση που καθυστερεί και τραυματισμένο χέρι.

Αυτό ακριβώς υποστηρίζει η υπεράσπιση. Κατά το δικόγραφό της, οι γραμμές αστόχησαν και το φάρμακο διέρρευσε (δικόγραφο). Οι δικηγόροι περιγράφουν τα χέρια της ως πρησμένα, με εγκαύματα και φουσκάλες (NBC News). Το πρωτόκολλο του Τενεσί προβλέπει κύρια και εφεδρική φλεβική γραμμή, καθώς και δεύτερο σετ φαρμάκου αν ο κρατούμενος παραμένει ζωντανός. Η αιτία της αποτυχίας δεν έχει διαπιστωθεί, και δεν έχει δημοσιευθεί νοσοκομειακό ανακοινωθέν για την υγεία της Πάικ.

Η φλέβα έχει προδώσει τη μέθοδο και στο παρελθόν. Η Robin Maher του Death Penalty Information Center μέτρησε επτά προηγούμενες αποτυχημένες εκτελέσεις όπου η ομάδα δεν βρήκε καν φλέβα. Σε καμία γνωστή σύγχρονη περίπτωση όμως κρατούμενος δεν δέχτηκε το φάρμακο και επέζησε (CBS News). Η μέθοδος είχε αποτύχει επτά φορές πριν φτάσει το φάρμακο στο σώμα. Αυτή είναι η πρώτη φορά που απέτυχε αφού έφτασε, και αυτό κάνει την περίπτωση της Πάικ πρωτοφανή.

Γιατί ο κυβερνήτης πήγε πιο μακριά

Η Πάικ δεν ήταν η πρώτη αστοχία της χρονιάς. Στις 21 Μαΐου η εκτέλεση του Tony Von Carruthers σταμάτησε πριν δοθεί φάρμακο, επειδή η ομάδα δεν κατάφερε να εξασφαλίσει τη δεύτερη απαιτούμενη φλεβική γραμμή. Ο κυβερνήτης Bill Lee έδωσε τότε αναστολή ενός έτους μόνο σε εκείνον (κυβερνήτης).

Υπήρχε και παλαιότερο προηγούμενο. Το 2022 ξεκίνησε έλεγχος όταν διαπιστώθηκε ότι τα φάρμακα για την εκτέλεση του Oscar Smith δεν είχαν ελεγχθεί για ενδοτοξίνες, δηλαδή για το αν ήταν μολυσμένα με βακτηριακές τοξίνες (κυβερνήτης, 2022). Σύμφωνα με την AP, το υποχρεωτικό τεστ δεν είχε γίνει σε καμία από τις επτά εκτελέσεις από το 2018. Επτά άνθρωποι δηλαδή εκτελέστηκαν χωρίς να έχει ελεγχθεί αν το φάρμακο ήταν καθαρό (AP). Μετά τον έλεγχο, η πολιτεία υιοθέτησε στα τέλη του 2024 πρωτόκολλο με μία μόνο ουσία (υπηρεσία φυλακών).

Αυτή τη φορά η αντίδραση είναι ευρύτερη. Η μόνη άλλη προγραμματισμένη εκτέλεση του 2026, του Gary Wayne Sutton στις 3 Δεκεμβρίου, δεν θα γίνει φέτος. Τον έλεγχο ανέλαβε ο πρώην ομοσπονδιακός εισαγγελέας Ed Stanton, χωρίς να έχει δημοσιευθεί προθεσμία για το πόρισμα (WSMV/Gray). Ο επικεφαλής των φυλακών Frank Strada αποχωρεί στα τέλη Οκτωβρίου και δήλωσε ότι έτσι εξυπηρετεί την πολιτεία όσο προχωρά η έρευνα (ABC News). Ο κυβερνήτης δεν έχει πει ότι τον επηρέασαν ο Μάιος ή το 2022, ούτε έχει αποδειχθεί κοινή τεχνική αιτία. Οι αστοχίες όμως, η μία μετά την άλλη, μετατοπίζουν το ερώτημα από ένα περιστατικό στην αξιοπιστία ολόκληρης της διαδικασίας.

Η αποτυχία έπληξε και την άλλη πλευρά. Η May Martinez, μητέρα της Σλέμερ, είπε ότι η κόρη της δεν δικαιώθηκε και ζήτησε συγγνώμη από την πολιτεία (ABC News). Η εντολή εκτέλεσης έληξε την ίδια ημέρα, και νέα ημερομηνία δεν έχει οριστεί. Οι δικηγόροι της Πάικ ζητούν από τον Lee να μετατρέψει την ποινή σε ισόβια (NPR).

Το Τενεσί επιμένει ότι ακολούθησε το πρωτόκολλο. Αν αυτό αποδειχθεί αληθές, το πρόβλημα δεν είναι ένας υπάλληλος που έκανε λάθος. Είναι ένα πρωτόκολλο που, εφαρμοσμένο κατά γράμμα, μπορεί να αφήσει έναν άνθρωπο ζωντανό σε κρεβάτι εντατικής.