Η ΕΚΤ ξανασφίγγει τα επιτόκια μέσα σε ενεργειακή κρίση: στην Ελλάδα τα νέα δάνεια κοστίζουν 4,76%, οι καταθέσεις πληρώνουν 0,31%

Δύο νούμερα εξηγούν πού βρισκόμαστε. Τον Απρίλιο, το μέσο επιτόκιο στα νέα δάνεια στην Ελλάδα ανέβηκε στο 4,76%, ενώ το μέσο επιτόκιο στις νέες καταθέσεις έμεινε καρφωμένο στο 0,31%. Η διαφορά, 4,45 ποσοστιαίες μονάδες, είναι το πραγματικό περιεχόμενο της απόφασης που πήρε η ΕΚΤ στις 11 Ιουνίου (Bank of Greece). Όσο τα επιτόκια ανεβαίνουν, αυτό το χάσμα δουλεύει υπέρ μίας πλευράς.

Στις 11 Ιουνίου, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αύξησε και τα τρία βασικά της επιτόκια κατά 25 μονάδες βάσης, με ισχύ από τις 17 Ιουνίου: το επιτόκιο καταθέσεων (αυτό που παίρνουν οι τράπεζες όταν παρκάρουν χρήμα στην ΕΚΤ) πάει στο 2,25% (ECB). Είναι η πρώτη φορά εδώ και τρία χρόνια που η ΕΚΤ ανεβάζει αντί να κατεβάζει. Το επιτόκιο καταθέσεων είχε κορυφωθεί στο 4% το 2023 και έκτοτε υποχωρούσε σταδιακά μέχρι το 2,00%, ώσπου ήρθε η στροφή. Η Κριστίν Λαγκάρντ δεν έκλεισε την πόρτα σε νέα κίνηση: meeting-by-meeting, data-dependent, χωρίς προδέσμευση. Οι αγορές διαβάζουν την απόφαση ως πιθανή αρχή νέου κύκλου, με επόμενο σταθμό μάλλον τον Σεπτέμβριο παρά τον Ιούλιο (RTÉ/Reuters).

Το παράδοξο: φάρμακο για λάθος αρρώστια

Εδώ είναι η αντίφαση που οργανώνει όλη την εικόνα. Η πηγή του πληθωρισμού δεν είναι μια οικονομία που υπερθερμαίνεται. Είναι ένα εξωτερικό σοκ προσφοράς: ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και η επικίνδυνη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ κρατούν το Brent γύρω στα 84 δολάρια, πάνω από τα περίπου 70 πριν την κλιμάκωση, ενώ το ευρωπαϊκό αέριο TTF κινείται κοντά στα 44 ευρώ/MWh (Trading Economics). Η ενέργεια τρέχει στο +10,9% και σπρώχνει τον πληθωρισμό της Ευρωζώνης στο 3,2% τον Μάιο (Eurostat).

Τα επιτόκια όμως δεν ανοίγουν το Ορμούζ και δεν ρίχνουν την τιμή του πετρελαίου. Αυτό που μπορεί να κάνει η ΕΚΤ είναι να συμπιέσει τη ζήτηση: ακριβότερο δανεισμό, λιγότερες επενδύσεις, λιγότερη κατανάλωση, ώστε το σοκ της ενέργειας να μην περάσει σε μισθούς, υπηρεσίες και προσδοκίες. Η ισχυρότερη υπεράσπιση είναι ότι η ΕΚΤ αγοράζει αξιοπιστία, θυμούμενη το 2021-2023 όταν ο πληθωρισμός εκτοξεύτηκε στο 10,6%. Η ισχυρότερη κατηγορία, που διατυπώνει ανοιχτά ο Holger Schmieding της Berenberg, είναι ότι πρόκειται για policy mistake: η ΕΚΤ στραγγαλίζει μια ήδη αδύναμη οικονομία για μια τιμή που δεν ελέγχει (CNBC).

Και η οικονομία είναι όντως αδύναμη. Το ΑΕΠ της Ευρωζώνης έπεσε -0,2% στο α' τρίμηνο, ο σύνθετος δείκτης δραστηριότητας PMI υποχώρησε στο 47,5 (κάτω από το όριο του 50 σημαίνει συρρίκνωση), και η ΕΚΤ υποβάθμισε την ανάπτυξη του 2026 στο 0,8% (S&P Global). Δεν είμαστε ακόμη σε πλήρη στασιμοπληθωρισμό (η ανεργία κρατά στο 6,3%), αλλά έχουμε μπει καθαρά στη ζώνη κινδύνου του: ακριβός πληθωρισμός, μηδενική ανάπτυξη και πραγματικοί μισθοί που η ΕΚΤ βλέπει να γυρίζουν αρνητικοί στο β' εξάμηνο (ECB projections).

Τι σημαίνει πρακτικά για την Ελλάδα

Αυτή η σύσφιξη, που γεννιέται στο Ορμούζ, φτάνει στην ελληνική οικονομία μέσω του Euribor (του διατραπεζικού επιτοκίου πάνω στο οποίο τιμολογούνται τα κυμαινόμενα δάνεια). Στις αρχές Ιουνίου το 3μηνο Euribor ήταν 2,351%, και όποιος έχει στεγαστικό συνδεδεμένο με αυτό θα δει την αναπροσαρμογή στο επόμενο reset της σύμβασής του (ECB Data Portal). Αν η αύξηση των 25 μονάδων περάσει ολόκληρη, μιλάμε για περίπου +250 ευρώ τον χρόνο ανά 100.000 ευρώ ανεξόφλητου κεφαλαίου. Και επειδή περίπου το 85% των ελληνικών στεγαστικών είναι κυμαινόμενου επιτοκίου, η κίνηση της Φρανκφούρτης αγγίζει τη συντριπτική πλειονότητα των δανειοληπτών (To Brief). Το κράτος, αντίθετα, δανείστηκε τον Μάιο στο 3,470% με spread 60,9 μονάδων έναντι Γερμανίας, ένα μαξιλάρι που το προστατεύει προσωρινά (PDMA).

Ποιος μένει στο τέλος; Ο Έλληνας καταθέτης με κατάθεση όψεως παίρνει 0,03%, σχεδόν τίποτα. Ο δανειολήπτης πληρώνει αμέσως. Και ανάμεσά τους κάθονται οι τράπεζες, που η ΕΚΤ και η ΤτΕ περιγράφουν ως ανθεκτικές με αυξημένη κερδοφορία, ακριβώς επειδή το πέρασμα της αύξησης στις καταθέσεις παραμένει χαμηλό (Bank of Greece). Όσο η κρίση στο Ορμούζ κρατά τα επιτόκια ψηλά, ο ένας λογαριασμός που μεγαλώνει με σιγουριά είναι το περιθώριο των τραπεζών.