Η ΕΚΤ αυξάνει επιτόκια που δεν φθηναίνουν την ενέργεια

Από τις 16 Σεπτεμβρίου, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (η κεντρική τράπεζα που ορίζει το κόστος του χρήματος σε όλη την Ευρωζώνη) κάνει τον δανεισμό ακριβότερο για δεύτερη φορά μέσα στο 2026, ανεβάζοντας το βασικό της επιτόκιο στο 2,50%. Για ένα νοικοκυριό με στεγαστικό 150.000 ευρώ, υπόλοιπη διάρκεια 25 έτη και κυμαινόμενο επιτόκιο, αυτό μεταφράζεται ενδεικτικά σε περίπου 20,85 ευρώ επιπλέον στη μηνιαία δόση. Το παράδοξο κρύβεται ακριβώς εκεί: η ακρίβεια που θέλει να χτυπήσει η ΕΚΤ ξεκίνησε από το πετρέλαιο και το αέριο, και κανένα επιτόκιο δεν προσθέτει ούτε ένα βαρέλι στην παγκόσμια προσφορά.

Η δεύτερη φετινή αύξηση, στις 10 Σεπτεμβρίου, ανέβασε το επιτόκιο καταθέσεων κατά 25 μονάδες βάσης (0,25 της ποσοστιαίας μονάδας) στο 2,50%, με τα άλλα δύο βασικά επιτόκια στο 2,65% και 2,90% (ΕΚΤ). Η ΕΚΤ είχε ήδη σηματοδοτήσει αυτή τη στροφή απέναντι στον ενεργειακό πληθωρισμό (To Brief). Μένει να εξηγηθεί το δυσκολότερο: γιατί μια κεντρική τράπεζα ακριβαίνει τα δάνεια σε μια ακρίβεια που δεν προκάλεσε και δεν μπορεί να θεραπεύσει άμεσα.

Τι φοβάται πραγματικά η ΕΚΤ

Αυτό που ανησυχεί την Κριστίν Λαγκάρντ και το Διοικητικό Συμβούλιο είναι το επόμενο βήμα: η λεγόμενη δευτερογενής διάχυση. Όταν ακριβαίνει το καύσιμο, ανεβαίνει το κόστος μεταφοράς ενός προϊόντος και περνά στην τιμή του ραφιού. Αυτή η έμμεση επίδραση υποχωρεί μόλις υποχωρήσει η ενέργεια. Το επικίνδυνο είναι το επόμενο σκαλί, όταν μισθοί κυνηγούν τιμές, τιμές κυνηγούν μισθούς, και οι προσδοκίες κάνουν τον κύκλο να αυτοτροφοδοτείται. Τα υψηλότερα επιτόκια δεν φθηναίνουν την ενέργεια, φρενάρουν όμως τη ζήτηση και κρατούν αγκυρωμένες τις προσδοκίες πριν παγιωθεί αυτός ο κύκλος.

Προς το παρόν, η ακρίβεια παραμένει κατά βάση ενεργειακή. Ο γενικός δείκτης επιταχύνθηκε τον Αύγουστο στο 3,3%, με ώθηση από την ενέργεια που ακρίβυνε 14,3% σε έναν χρόνο. Ο υποκείμενος πληθωρισμός (χωρίς ενέργεια και τρόφιμα, το πιο σταθερό κομμάτι των τιμών) υποχώρησε στο 2,4% (Eurostat). Μία μόνο ένδειξη γυρίζει ανάποδα: τα βιομηχανικά αγαθά χωρίς ενέργεια επιταχύνθηκαν από 0,9% σε 1,2%, το πρώτο σημάδι ότι το κόστος αρχίζει να τρυπώνει στα προϊόντα. Η ΕΚΤ κινείται πάνω σε αυτή τη ρωγμή, όχι σε μια βεβαιωμένη σπείρα.

Το ίδιο φαίνεται και στις προβολές της ίδιας της ΕΚΤ: φέτος οι αμοιβές αναμένεται να ανέβουν 3,3% ονομαστικά, αλλά μόλις 0,4% σε πραγματικούς όρους, δηλαδή αφού αφαιρεθεί ο πληθωρισμός (Προβολές ΕΚΤ). Η κεντρική τράπεζα σφίγγει δηλαδή την πολιτική της τη στιγμή που η αγοραστική δύναμη των μισθών σχεδόν δεν κινείται. Αυτό είναι και το ισχυρότερο επιχείρημα όσων φοβούνται υπερβολική επιβράδυνση: η ενέργεια ήδη τρώει τα εισοδήματα, και το ακριβότερο χρήμα προσθέτει δεύτερο φρένο.

Γιατί δεν είναι προαναγγελία νέου κύκλου

Μια αύξηση δεν σημαίνει αυτόματα σειρά αυξήσεων. Η Λαγκάρντ χαρακτήρισε την απόφαση ομόφωνη, αλλά διευκρίνισε ότι το Συμβούλιο δεν συζήτησε καθόλου τη μελλοντική πορεία («we have not actually debated at all any kind of future path») και θα αποφασίζει συνεδρίαση προς συνεδρίαση (Reuters). Η ομοφωνία αφορούσε το βήμα του Σεπτεμβρίου, όχι το επόμενο. Οι αγορές είχαν άλλωστε προεξοφλήσει σχεδόν πλήρως αυτή την κίνηση (CNBC), και η προσωπική ανησυχία μεμονωμένων διοικητών, ακόμη και με το πετρέλαιο κοντά στα 105 δολάρια (MUFG), δεν αποτελεί συλλογική δέσμευση. Δεν υπάρχει τιμή-κατώφλι που ενεργοποιεί από μόνη της νέα αύξηση.

Το κόστος, στο μεταξύ, δεν κατανέμεται ισομερώς. Τον Ιούλιο τα νέα επιχειρηματικά δάνεια έως 250.000 ευρώ είχαν μέσο επιτόκιο 5,07%, ενώ εκείνα άνω του ενός εκατομμυρίου μόλις 4,14% (Τράπεζα της Ελλάδος). Η μικρή επιχείρηση δανείζεται δηλαδή σχεδόν μία μονάδα ακριβότερα από τη μεγάλη. Στην άλλη άκρη, οι καταθέσεις μιας ημέρας των νοικοκυριών απέδιδαν 0,03%: το επιτόκιο ανεβαίνει γρήγορα στα δάνεια και σχεδόν καθόλου στους λογαριασμούς. Το αν ένας δανειολήπτης θα δει τη δόση του να αλλάζει εξαρτάται από τη σύμβασή του (ποιον δείκτη έχει, πότε τον ανανεώνει, αν υπάρχει ανώτατο όριο), ενώ τραπεζικές εκτιμήσεις τοποθετούν το 60%–70% από τα υπάρχοντα στεγαστικά δάνεια σε κυμαινόμενο επιτόκιο (Newmoney). Το γενικό πάγωμα που προστάτευε παλιότερα τις ενήμερες δόσεις δεν ισχύει πλέον (Newsit).

Η ΕΚΤ πληρώνει σήμερα πρόληψη απέναντι σε μια ακρίβεια που κινδυνεύει να γίνει μόνιμη. Τον λογαριασμό τον βλέπουν πρώτοι οι δανειολήπτες με κυμαινόμενο επιτόκιο και οι μικρές επιχειρήσεις, όχι οι καταθέτες. Δύο πράγματα μένουν ανοιχτά: τι προβλέπει η δική σας σύμβαση, και αν η Λαγκάρντ θα κρίνει τον επόμενο μήνα ότι το ίδιο στοίχημα χρειάζεται δεύτερη κίνηση.