Η ΕΚΤ ανέβασε τα επιτόκια κατά 0,25% με την ευρωζώνη ήδη σε συρρίκνωση

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έκανε στις 11 Ιουνίου κάτι που είχε να κάνει από το 2023: ανέβασε τα επιτόκια. Και τα τρία βασικά της επιτόκια αυξήθηκαν κατά 25 μονάδες βάσης, δηλαδή 0,25 της ποσοστιαίας μονάδας, με το επιτόκιο καταθέσεων να πηγαίνει στο 2,25%, το βασικό επιτόκιο αναχρηματοδότησης στο 2,40% και το επιτόκιο οριακής χρηματοδότησης στο 2,65%, με ισχύ από τις 17 Ιουνίου (ECB, ECB key rates). Για όποιον πληρώνει κυμαινόμενο δάνειο, αυτό σημαίνει μια δόση που σε λίγες εβδομάδες θα γράψει λίγο μεγαλύτερο νούμερο.

Η κίνηση δεν ξεχωρίζει για το μέγεθός της. Αυξήσεις 25 μονάδων βάσης έχουμε ξαναδεί. Αυτό που ξενίζει είναι το τοπίο: η ευρωζώνη δεν «τρέχει». Το ΑΕΠ της στο πρώτο τρίμηνο του 2026 ήταν -0,2% σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο και μόλις +0,3% σε ετήσια βάση (Eurostat). Κανονικά, μια κεντρική τράπεζα σφίγγει όταν η οικονομία υπερθερμαίνεται. Εδώ συμβαίνει το αντίθετο: η ΕΚΤ ανεβάζει το κόστος του χρήματος σε μια οικονομία που ήδη φρενάρει.

Γιατί φοβάται η Λαγκάρντ

Η εξήγηση της Κριστίν Λαγκάρντ ήταν ευθεία. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και η ενέργεια δημιουργούν πληθωριστικές πιέσεις, και ο κίνδυνος είναι αυτές να περάσουν από τη βενζίνη και το φυσικό αέριο σε τρόφιμα, αγαθά, υπηρεσίες, μισθούς και προσδοκίες (ECB press conference). Τα στοιχεία της Eurostat δίνουν βάση στον φόβο: ο γενικός πληθωρισμός ανέβηκε στο 3,2% τον Μάιο, η ενέργεια έτρεξε με 10,9%, αλλά κρίσιμα ανέβηκε και ο πυρήνας, ο δείκτης χωρίς ενέργεια και τρόφιμα, στο 2,5% (Eurostat HICP). Όταν κινείται ο πυρήνας, το σοκ έχει αρχίσει να απλώνεται.

Εδώ είναι η αντίφαση που σέρνει την ΕΚΤ. Η αιτία του πληθωρισμού βρίσκεται στα Στενά του Ορμούζ, όχι στη Φρανκφούρτη. Η νομισματική πολιτική δεν παράγει πετρέλαιο ούτε ανοίγει ναυτιλιακούς διαδρόμους. Ο CEO της Frontline περιέγραψε μόλις 5 έως 10 διελεύσεις την ημέρα έναντι 130 με 140 πριν τον πόλεμο (CNBC). Και η τιμή του πετρελαίου κινείται με τις διπλωματικές ειδήσεις: το Brent ανέβηκε κοντά στα 94 δολάρια στις 8 Ιουνίου και υποχώρησε προς τα 84 στις 12, μόλις η αγορά τιμολόγησε πιθανότητα συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν (Trading Economics). Η ΕΚΤ αυξάνει επιτόκια λοιπόν όχι για να ρίξει την τιμή, αλλά για να αγοράσει αξιοπιστία: να πείσει ότι δεν θα αφήσει το σοκ να γίνει μόνιμος πληθωρισμός. Το τίμημα είναι πιο ακριβό χρήμα σε μια ήδη εύθραυστη οικονομία.

Πού πέφτει ο λογαριασμός

Στην Ελλάδα ο πληθωρισμός σταθεροποιήθηκε στο 5,2% τον Μάιο, με τις πιέσεις να εστιάζονται σε τρόφιμα, καύσιμα και ενοίκια (To Brief). Πάνω σε αυτή την εικόνα, η αύξηση της ΕΚΤ ρίχνει τον λογαριασμό πρώτα στον δανειολήπτη. Τον Απρίλιο το μέσο επιτόκιο στα νέα στεγαστικά κυμαινόμενου ήταν 3,49% (ΤτΕ). Οι καταθέσεις, όμως, δεν ακολουθούν: το μέσο επιτόκιο νέων καταθέσεων ήταν 0,31% και οι όψεως νοικοκυριών μόλις 0,03%, αφήνοντας ένα spread νέων δανείων-καταθέσεων 4,45 μονάδων.

Αυτή η ασυμμετρία, όμως, δεν αφορά μόνο τις τράπεζες. Το βάρος του πληθωρισμού πέφτει άνισα στα νοικοκυριά. Σε προηγούμενο ενεργειακό σοκ η ΕΚΤ μέτρησε ότι το κόστος του πληθωρισμού έφτασε το 12,28% του εισοδήματος για το φτωχότερο πεμπτημόριο, έναντι 5,69% για το πλουσιότερο (ECB).

Όσο για το αν έρχεται και δεύτερη κίνηση μέσα στο καλοκαίρι, η ΕΚΤ δεν προδεσμεύτηκε. Η γραμμή είναι «meeting-by-meeting». Πηγές στο Reuters βλέπουν πιθανότερη παύση τον Ιούλιο αν δεν εκτιναχθεί ξανά το πετρέλαιο (MarketScreener), ενώ ο Γιάννης Στουρνάρας τόνισε ότι δεν υπάρχει δέσμευση «ούτε για Ιούλιο ούτε για Σεπτέμβριο» (Econostream). Οι αγορές, πάντως, τιμολογούν τον Σεπτέμβριο ως το πιθανότερο παράθυρο για δεύτερη αύξηση (Morningstar).

Η σύγκριση με τις άλλες κεντρικές τράπεζες είναι αποκαλυπτική. Μπροστά στο ίδιο σοκ, η Fed κράτησε τα επιτόκιά της στο 3,50%-3,75%, αναγνωρίζοντας μεν την ενεργειακή πίεση αλλά περιμένοντας (Federal Reserve). Η ΕΚΤ ήταν η πρώτη που μετέτρεψε τον γεωπολιτικό φόβο σε αύξηση. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν τιμωρεί σωστά έναν κίνδυνο που δεν ελέγχει, ή αν σφίγγει την πίστωση πριν επιβεβαιωθεί ότι το σοκ έγινε μόνιμο.