Μια εκσκαφή δίπλα γκρέμισε πολυκατοικία στα Πετράλωνα

Επτά οικογένειες βρέθηκαν στον δρόμο και πέντε άνθρωποι πέρασαν από το αυτόφωρο επειδή στο διπλανό οικόπεδο κάποιος έσκαβε για ένα υπόγειο γκαράζ. Η τετραώροφη πολυκατοικία της Αλκμήνης 22 δεν κατέρρευσε από δικό της ελάττωμα, ούτε από σεισμό. Έπεσε γιατί το έδαφος κάτω από τα θεμέλιά της υποχώρησε, όσο δίπλα εκτελούνταν εργασίες εκσκαφής και ανέγερσης νέας οικοδομής (Iefimerida, LiFO). Ακόμη κι αν η άδεια του γειτονικού έργου υπήρχε, κάτι που μένει να επιβεβαιωθεί, το κρίσιμο είναι άλλο: από τη στιγμή που εκδόθηκε μέχρι τη στιγμή που το κτίριο σωριάστηκε, δεν φαίνεται να στάθηκε κανένας δημόσιος ελεγκτικός μηχανισμός ανάμεσα.

Τι πήγε στραβά στο εργοτάξιο

Η ακολουθία, όπως προκύπτει από τα ρεπορτάζ, είναι απλή. Είχε κατεδαφιστεί το παλιό κτίσμα στο όμορο οικόπεδο. Είχε σκαφτεί το πρώτο υπόγειο. Και την ώρα της κατάρρευσης ξεκινούσε η σκυροδέτηση των θεμελίων (Newsbeast). Όταν σκάβεις βαθύτερα από τα θεμέλια του διπλανού, παλιού κτιρίου, η τεχνική έχει όνομα: αντιστήριξη, δηλαδή ένα σύστημα που «κρατά» το έδαφος για να μην υποχωρήσει, ή υποθεμελίωση, δηλαδή ενίσχυση των γειτονικών θεμελίων (News247).

Δημοσιεύματα αναφέρουν ότι η λύση αντιστήριξης υπήρχε αλλά δεν επελέγη, καθώς και μήνυμα ιδιώτη μηχανικού που προειδοποιούσε για κίνδυνο και διαρροή, ώρες πριν (Newsbomb). Αυτά παραμένουν δικογραφικές και ρεπορταζιακές πληροφορίες, όχι επίσημο πόρισμα. Το βάθος της εκσκαφής, η ακριβής διάρκεια έκθεσης και το περιεχόμενο των μηνυμάτων θα κριθούν από την πραγματογνωμοσύνη.

Ό,τι σώθηκε, σώθηκε επειδή άνθρωποι στο πεδίο είδαν το έδαφος να υποχωρεί και φώναξαν στους ενοίκους να βγουν, λίγα λεπτά πριν το κτίριο γίνει σωρός (LiFO). Η διαφορά ανάμεσα σε επτά άστεγες οικογένειες και σε επτά κηδείες ήταν μια ανθρώπινη κραυγή στο τελευταίο λεπτό, όχι ένας θεσμικός συναγερμός.

Το χαρτί που δεν προλαβαίνει το τσιμέντο

Εδώ μπαίνει το δομικό ερώτημα. Η ΥΔΟΜ, η Υπηρεσία Δόμησης δηλαδή, εγκρίνει διοικητικά τον φάκελο μέσω της πλατφόρμας e-Άδειες, αλλά δεν στέκεται μόνιμος επόπτης πάνω από το εργοτάξιο (TEE). Κινείται με αυτοψία κυρίως όταν υπάρξει καταγγελία. Το πρόβλημα είναι ότι αυτός ο μηχανισμός συχνά δεν υπάρχει καν: μόνο 185 από τους 332 δήμους της χώρας διαθέτουν ΥΔΟΜ (CNN). Η ίδια η κυβέρνηση, προωθώντας τη μεταφορά αρμοδιοτήτων σε έναν ενιαίο ψηφιακό φορέα, τον ΕΟΚΕΔ, παραδέχεται ότι το σημερινό σύστημα είναι κατακερματισμένο και άνισα στελεχωμένο (ΥΠΕΝ).

Πρόκειται για γνώριμο μοτίβο. Στην Κόρινθο, όπως και αλλού, το κράτος εκδίδει άδεια «με αποκλειστική ευθύνη του μηχανικού» και ουσιαστικά αποσύρεται από τον επιτόπιο έλεγχο. Το ψηφιακό ίχνος του φακέλου δίνει νομιμότητα, όχι πρόληψη. Γι' αυτό και το ερώτημα δεν είναι «υπήρχε χαρτί;» αλλά «υπήρχε ουσιαστική αυτοψία, εντολή διακοπής εργασιών όταν φάνηκε ο κίνδυνος, έκθεση ελεγκτή δόμησης;». Αυτό ακριβώς το ίχνος ελέγχου λείπει ακόμη από τη δημόσια εικόνα (Protothema).

Για τους ίδιους τους πληγέντες, το πρακτικό μέτρο μέχρι τώρα είναι βοήθημα 3.000 ευρώ ανά οικογένεια από τον Δήμο Αθηναίων και αναζήτηση προσωρινής στέγασης μέσω Airbnb και ξενοδοχείων (News247). Είναι βοήθημα πρώτης ανάγκης, όχι αποκατάσταση, και χωρίς σαφές χρονοδιάγραμμα δεν ξέρουν αν και πότε θα γυρίσουν. Ούτε είναι σαφές αν οι ένοικοι του διπλανού, εκκενωμένου κτιρίου στην Αλκμήνης 24 καλύπτονται από το ίδιο σχήμα (Newsbomb).

Η ποινική έρευνα, σωστά, ψάχνει τους πέντε ανθρώπους του συγκεκριμένου έργου (Iefimerida). Η ανησυχία όμως που αφήνει η Αλκμήνης 22 δεν χωράει σε μία δικογραφία. Όσο η πραγματική εποπτεία μένει πίσω από την ταχύτητα της οικοδομής, ο επόμενος που θα ακούσει τοίχους να τρίζουν δίπλα του δεν έχει άλλη εγγύηση πέρα από την τύχη.