Ο εκλογικός νόμος της Μελόνι ευνοεί ίσως την αντιπολίτευση

Στις 15 Σεπτεμβρίου η ιταλική Γερουσία ενέκρινε με 113 ψήφους υπέρ, 71 κατά και δύο αποχές μια εκλογική μεταρρύθμιση που η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι προωθεί ως εγγύηση σταθερότητας (Γερουσία). Με τους νέους κανόνες, όμως, την πλειοψηφία μπορεί να την κερδίσει η κεντροαριστερή αντιπολίτευση, αρκεί εκείνη να χτίσει τη σωστή συμμαχία και η δεξιά να κατέβει διχασμένη.

Σήμερα στην Ιταλία ισχύει το Rosatellum, ένα μικτό σύστημα όπου ένα κομμάτι των εδρών (147 στη Βουλή, 74 στη Γερουσία) κρίνεται σε μονοεδρικές περιφέρειες: όποιος βγει πρώτος στην περιοχή παίρνει την έδρα, ακόμη και χωρίς απόλυτη πλειοψηφία (Sky TG24). Το 2022 αυτός ο μηχανισμός εκτόξευσε την ενωμένη κεντροδεξιά: με περίπου 43,8% των ψήφων κέρδισε γύρω στο 59% των βουλευτικών εδρών, επειδή οι αντίπαλοί της κατέβηκαν χωριστά και έχαναν τη μία μονοεδρική μετά την άλλη (Il Fatto Quotidiano, στοιχεία 2022).

Το μπόνους των 42%

Η νέα ρύθμιση καταργεί τις περισσότερες μονοεδρικές και περνά σε αναλογική κατανομή με ένα σταθερό μπόνους: 70 έδρες στη Βουλή και 35 στη Γερουσία για τη λίστα ή τη συμμαχία που θα βγει πρώτη, εφόσον συγκεντρώσει τουλάχιστον 42% και στα δύο σώματα (Corriere della Sera, ANSA). Αν κανείς δεν φτάσει το 42%, το μπόνους δεν απονέμεται και οι έδρες μοιράζονται αναλογικά. Η Γερουσία πρόσθεσε και κάτι ακόμη: τα μικρά συμμαχικά κόμματα κάτω από το όριο εισόδου του 3% μετράνε για το 42% της συμμαχίας τους, χωρίς όμως να παίρνουν δικές τους έδρες (Avvenire).

Το κέντρο βάρους, δηλαδή, μετατοπίζεται από τις τοπικές μάχες στη συγκρότηση μεγάλων προεκλογικών συνασπισμών. Κι εδώ αρχίζει το πρόβλημα για την κυβέρνηση. Η συμμαχία της Μελόνι (τα Fratelli d'Italia, η Lega, το Forza Italia και οι Noi Moderati) βρίσκεται σήμερα στο 41,1%, κάτω από το κατώφλι, ενώ ο κεντροαριστερός πυρήνας μένει στο 39,4% και φτάνει το 43,2% μόνο αν προσθέσει τα κεντρώα Italia Viva και +Europa (YouTrend/AGI). Νεότερη μέτρηση δίνει στην κεντροαριστερά 42,2%, που δείχνει πόσο ρευστή είναι η εικόνα (TG La7).

Μια προσομοίωση της YouTrend το κάνει συγκεκριμένο. Αν το Futuro Nazionale, το κόμμα του Ρομπέρτο Βανάτσι, κατέβει μόνο του, η ευρεία κεντροαριστερά κερδίζει το μπόνους και φτάνει τις 221 βουλευτικές έδρες, έναντι 139 της κυβέρνησης. Αν όμως ο Βανάτσι συμπράξει με τη δεξιά, ο διευρυμένος συνασπισμός πιάνει 48,7%, παίρνει 226 έδρες και ρίχνει την κεντροαριστερά στις 157 (Sky TG24, ANSA). Το δικό της ποσοστό δεν άλλαξε καθόλου, μένει 43,2%· χάνει όμως 64 βουλευτικές έδρες, γιατί το μπόνους το κρίνει η σύνθεση της αντίπαλης συμμαχίας, όχι το ποσοστό του καθενός. Την πιθανότητα να ωφεληθεί η αντιπολίτευση την καταγράφει και το Reuters (Reuters).

Υπάρχει και δεύτερη αλλαγή που αφορά άμεσα τον ψηφοφόρο. Ο νόμος εισάγει έως τρεις σταυρούς προτίμησης, όμως ο επικεφαλής κάθε λίστας ορίζεται από το κόμμα και εκλέγεται πρώτος χωρίς να χρειάζεται σταυρό. Αν ένα κόμμα πάρει μία μόνο έδρα σε μια περιφέρεια, την παίρνει ο επικεφαλής που όρισε το κόμμα· οι σταυροί μετράνε μόνο όταν προκύπτουν επιπλέον έδρες (Il Post). Ο πολίτης αποκτά πραγματική, αλλά περιορισμένη, επιρροή στην επιλογή προσώπων.

Τίποτα από αυτά, πάντως, δεν έχει κλειδώσει. Ακόμη κι αν ψηφιστεί οριστικά, η μεταρρύθμιση δεν φέρνει εκλογές μέσα στο 2026: η κοινοβουλευτική περίοδος τρέχει κανονικά ως το 2027 (Pagella Politica). Και δεν έχει ψηφιστεί ακόμη οριστικά: επειδή η Γερουσία άλλαξε το κείμενο, οι 113 ψήφοι δεν φτιάχνουν νόμο. Το νομοσχέδιο επιστρέφει στη Βουλή, που πρέπει να εγκρίνει το ίδιο ακριβώς κείμενο για να ολοκληρωθεί η διαδικασία (Il Sole 24 Ore). Ο νόμος που φιλοδοξεί να ορίσει την επόμενη ιταλική κυβέρνηση κρίνεται πρώτα ο ίδιος, ξανά, στην αίθουσα από την οποία ξεκίνησε.