Εκεχειρία 60 ημερών για άνοιγμα του Ορμούζ

Στο τραπέζι δεν υπάρχει ειρηνευτική συμφωνία. Υπάρχει ένα προσωρινό μνημόνιο 60 ημερών που θα παγώσει τα μεγάλα μέτωπα όσο διαπραγματεύεται κανείς το δύσκολο (Axios, Reuters). Η Ευρωπαϊκή Ένωση παρακολουθεί ήδη με αμερικανική προτροπή την επέκταση της EUNAVFOR ASPIDES στον Κόλπο, αν η εκκρεμότητα μετατραπεί σε αποτυχία (ABC News/AP).

Το προσχέδιο, όπως διαρρέει, στηρίζεται σε τέσσερις πυλώνες. Πάγωμα των μεγάλων στρατιωτικών κινήσεων και επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ με ελεύθερη ναυσιπλοΐα, χωρίς διόδια. Σταδιακή χαλάρωση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού με περιορισμένα oil waivers. Μετάθεση του πυρηνικού πακέτου σε δεύτερη φάση (CBS). Η αμερικανική πλευρά κρατάει τέσσερις κόκκινες γραμμές: άνοιγμα του Ορμούζ, καμία ιρανική πυρηνική κεφαλή, επαληθεύσιμη διαχείριση του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, όχι πλήρης οικονομική ανακούφιση προκαταβολικά (Al-Monitor).

Η Τεχεράνη, διά στόματος Εσμαΐλ Μπαγαεΐ και Αμπάς Αραγτσί, επιμένει ότι «τελική συμφωνία δεν υπάρχει» και ότι οι ΗΠΑ μεταβάλλουν θέσεις (PressTV, Xinhua). Τέσσερα ρήγματα κρατούν το κείμενο στον αέρα.

Το αγκάθι των 440 κιλών

Όπως καταγράψαμε χθες, 440,9 κιλά ιρανικού ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60% παραμένουν σε άγνωστη τοποθεσία, χωρίς πρόσβαση επιθεωρητών, ενώ οι διελεύσεις στο στενό έχουν καταρρεύσει (To Brief). Για να καταλάβει κανείς γιατί το νούμερο τρομάζει, χρειάζεται μια αναλογία. Το φυσικό ουράνιο περιέχει 0,7% U-235. Ο πολιτικός αντιδραστήρας θέλει 3 με 5%. Το οπλικό φτάνει στο 90%. Το 60% είναι λογιστικά ένα βήμα πριν τη βόμβα (WDEZ/Reuters).

Μια σοβαρή προσωρινή συμφωνία θα έπρεπε να ορίζει με ακρίβεια τι γίνεται με το απόθεμα. Οι επιλογές είναι τρεις: downblending σε χαμηλότερο εμπλουτισμό, μεταφορά σε τρίτη χώρα, ή σφράγιση επί τόπου με συνεχή παρακολούθηση. Καμία δεν λειτουργεί χωρίς να ξαναμπεί η IAEA με κάμερες και σφραγίδες. Με ό,τι ο διεθνής οργανισμός αποκαλεί continuity of knowledge, δηλαδή αδιάλειπτη γνώση για το πού βρίσκεται κάθε γραμμάριο (Ahram/AFP). Η Τεχεράνη επιμένει ότι δεν δέχεται παράδοση αποθεμάτων σε αυτό το στάδιο.

Τα όρια της προεδρικής υπογραφής

Με προεδρικό διάταγμα παγώνουν γρήγορα οι δευτερογενείς κυρώσεις. Αυτές αφορούν αγορές ιρανικού αργού από τρίτες χώρες, ναυτιλία, ασφαλιστικά, ορισμένα τραπεζικά κανάλια. Αυτό έκανε και το JCPOA του 2015 μέσω OFAC licensing (U.S. State Department).

Αυτό που δεν μπορεί να εγγυηθεί μόνος του ο Λευκός Οίκος είναι η κατάργηση των statutory sanctions. Αυτές απαιτούν Κογκρέσο. Ούτε μπορεί να εγγυηθεί ότι ο επόμενος πρόεδρος δεν θα ανατρέψει το πακέτο. Ο νόμος INARA δίνει εξάλλου στο Κογκρέσο ρητό ρόλο εποπτείας σε κάθε πυρηνική συμφωνία με την Τεχεράνη (CRS).

Το φάντασμα του 2018

Εδώ ζει ο πραγματικός φόβος της Τεχεράνης. Τον Μάιο του 2018 ο Ντόναλντ Τραμπ απέσυρε μονομερώς τις ΗΠΑ από το JCPOA και επανέφερε όλες τις κυρώσεις (Trump White House). Οι ευρωπαϊκοί μηχανισμοί διάσωσης δεν στάθηκαν ικανοί να προστατεύσουν τις ιρανικές εξαγωγές (EEAS).

Το ιρανικό αίτημα σήμερα δεν είναι ρητορικό. Ζητά πράξεις πριν τις υπογραφές. Αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων, μετρήσιμη επιστροφή ξένων αγοραστών, ορίζοντα που θα πείσει τις αγορές ότι το πακέτο δεν εξαφανίζεται σε λίγους μήνες. Το ίδιο πρόσωπο που έσχισε το προηγούμενο κείμενο καλείται τώρα να το ξαναγράψει.

Ο διακόπτης που δεν υπάρχει

Το «άνοιγμα» του στενού δεν είναι διακόπτης. Σημαίνει αποναρκοθέτηση, απομάκρυνση εμποδίων, αποκατάσταση transit calls, υποχώρηση των war-risk premiums. Όσο ο IRGC κρατά την επιλογή του «τέλους διέλευσης», η ασφάλεια ναυσιπλοΐας μένει πολιτικό όπλο και όχι τετελεσμένο. Η συζήτηση για επέκταση της EUNAVFOR ASPIDES, σήμερα αμυντικής αποστολής στην Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο του Άντεν (Council of the EU), δείχνει πόσο εύθραυστο θεωρούν οι ίδιοι οι Ευρωπαίοι το προσχέδιο.

Το κείμενο μοιάζει με χρονόμετρο. Εξήντα ημέρες για να μετατραπεί η εκεχειρία σε καθεστώς. Αν το ουράνιο μείνει σφραγισμένο, οι κυρώσεις χαλαρώσουν μετρήσιμα και ο Ορμούζ ξαναλειτουργήσει χωρίς διόδια, θα φανεί. Αν όχι, η ίδια θαλάσσια αρτηρία θα είναι αύριο πάλι το πεδίο εκβιασμού. Η συμφωνία θα κριθεί στις κάμερες της IAEA, όχι στα μικρόφωνα της Ουάσιγκτον.