Εισηγητής ΟΗΕ: «εγκλήματα» τα αμερικανικά πλήγματα σε σκάφη ναρκωτικών

Εδώ κι έναν χρόνο, ο αμερικανικός στρατός ανατινάζει στην Καραϊβική και τον ανατολικό Ειρηνικό σκάφη που η Ουάσιγκτον χαρακτηρίζει «σκάφη ναρκωτικών», σκοτώνοντας σχεδόν όλους όσους επιβαίνουν. Ο απολογισμός σηκώνει διπλή καταμέτρηση: τουλάχιστον 68 πλήγματα και 223 νεκρούς ως τις 2 Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με ανεξάρτητους ειδικούς του ΟΗΕ (UN News, IDPC), και 70 πλήγματα με 234 νεκρούς κατά την πιο πρόσφατη καταμέτρηση, στις 21 Σεπτεμβρίου (USNI News). Στις 2 Σεπτεμβρίου, ο ανεξάρτητος ειδικός εισηγητής του ΟΗΕ Μπεν Σολ, μαζί με έναν δεύτερο εμπειρογνώμονα, έκρινε ότι υπάρχουν «εύλογες βάσεις» να θεωρηθούν οι θανατώσεις δολοφονίες που συνιστούν εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

Ο ρόλος του Σολ ορίζει το βάρος της κρίσης του. Είναι ο Ειδικός Εισηγητής του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην αντιτρομοκρατία, άμισθος εμπειρογνώμονας που μιλά σε προσωπική ιδιότητα και όχι υπάλληλος που εκφράζει συλλογικά «τον ΟΗΕ» (νομικός οδηγός Northeastern). Η αξιολόγησή του δεν είναι δικαστική απόφαση ούτε ψήφισμα· είναι δημόσια νομική εκτίμηση στο προκαταρκτικό κατώφλι των «εύλογων βάσεων». Δεν επιβάλλει κυρώσεις και δεν δεσμεύει κανένα δικαστήριο, μπορεί όμως να χτίσει θεσμικό αρχείο που τροφοδοτεί έρευνες, αγωγές και εισαγγελείς.

Το αμερικανικό επιχείρημα έχει σαφή λογική. Η κυβέρνηση έχει ενημερώσει το Κογκρέσο ότι θεωρεί πως βρίσκεται σε ένοπλη σύγκρουση με τα καρτέλ, ότι απόρρητες πληροφορίες συνδέουν τα σκάφη με χαρακτηρισμένες οργανώσεις και ότι υφίσταται συνεχής απειλή (American Journal of International Law). Το πρόβλημα είναι τι δεν δείχνει. Η Νότια Διοίκηση των ΗΠΑ (SOUTHCOM) δημοσιεύει συνήθως ένα βίντεο με ένα κινούμενο σκάφος και μια έκρηξη, χωρίς συντεταγμένες, σημαίες, ονόματα επιβαινόντων, ποσότητες ναρκωτικών ή στοιχεία άμεσης απειλής (AP). Το πλήγμα και ο θάνατος τεκμηριώνονται· οι λέξεις «διακινητές» και «ναρκοτρομοκράτες» παραμένουν αμερικανικός ισχυρισμός.

Εδώ πατά ο Σολ. Για να υπάρχει ένοπλη σύγκρουση δεν αρκεί να βαφτίσεις μια συμμορία «τρομοκρατική»: χρειάζονται οργανωμένη ένοπλη ομάδα και εχθροπραξίες επαρκούς έντασης, κάτι που η Ουάσιγκτον δεν έχει τεκμηριώσει δημόσια (ICRC). Και η αυτοάμυνα του άρθρου 51 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ, της ιδρυτικής συνθήκης των Ηνωμένων Εθνών, προϋποθέτει πραγματική ή άμεσα επικείμενη ένοπλη επίθεση· οι μελλοντικοί θάνατοι από ναρκωτικά, ύστερα από πολλούς ενδιάμεσους κρίκους, δεν είναι ένοπλη επίθεση κατά των ΗΠΑ (Καταστατικός Χάρτης ΟΗΕ, ICJ, Nicaragua).

Αν δεν ισχύει κανένα από τα δύο, τότε το περιστατικό διέπεται από τους κανόνες επιβολής του νόμου: αναχαίτιση, νηοψία, σύλληψη και διάσωση, με θανατηφόρα βία μόνο όταν είναι αναπόφευκτη για να προστατευθεί ζωή από άμεση απειλή (OHCHR).

Γιατί όμως «εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας» και όχι απλώς παράνομες θανατώσεις; Το άρθρο 7 του Καταστατικού της Ρώμης, της ιδρυτικής συνθήκης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, απαιτεί φόνο μέσα σε μια ευρεία ή συστηματική επίθεση κατά άμαχου πληθυσμού, που ακολουθεί κρατική πολιτική (Καταστατικό της Ρώμης). Τα 68 πλήγματα, οι 223 νεκροί, ο περίπου ένας χρόνος και η επανάληψη της ίδιας μεθόδου στηρίζουν το «ευρύ» και ίσως το «συστηματικό». Μένουν δύο δύσκολα σκέλη: να αποδειχθεί ότι οι νεκροί ήταν άμαχοι και όχι μαχητές (η μεταφορά ναρκωτικών δεν αφαιρεί από μόνη της την ιδιότητα του αμάχου) και ότι υπήρχε κρατική πολιτική παράνομων θανατώσεων, όχι μια πολιτική αναχαίτισης που η κυβέρνηση θεωρούσε νόμιμη.

Αυτό το κενό απόδειξης δεν είναι θεωρητικό. Δημοσιογραφικές έρευνες έχουν ταυτοποιήσει μέρος μόνο των νεκρών, ανάμεσά τους Κολομβιανούς και δύο άνδρες από το Τρινιντάντ που συγγενείς περιγράφουν ως ψαράδες ή εργάτες (El Espectador, CLIP). Οι οικογένειες πήγαν εκεί που δεν φτάνει ο εισηγητής, στα δικαστήρια: στις 27 Ιανουαρίου 2026 συγγενείς των δύο ανδρών κατέθεσαν την αγωγή Burnley κατά των ΗΠΑ στη Μασαχουσέτη (ACLU, NPR), ενώ η οικογένεια ενός Κολομβιανού προσέφυγε τον Δεκέμβριο του 2025 στη Διαμερικανική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (CNN).

Το ίδιο το Πεντάγωνο παραδέχθηκε φέτος ότι οι θάνατοι αμάχων από επιχειρήσεις των ΗΠΑ δεκαπλασιάστηκαν μέσα στο 2025 (To Brief). Και εδώ εμφανίζεται η πιο εύγλωττη αντίφαση. Η κυβέρνηση επικαλείται «ένοπλη σύγκρουση» για να δικαιολογήσει τη στόχευση, αλλά ταυτόχρονα υποστηρίζει ότι τα πλήγματα δεν είναι οι παρατεταμένες «εχθροπραξίες» που ενεργοποιούν τον νόμο περί πολεμικών εξουσιών, δηλαδή τον νόμο που απαιτεί έγκριση του Κογκρέσου για τέτοιες εχθροπραξίες (Just Security).

Το στοιχείο που θα έκρινε αν τα πλήγματα ήταν νόμιμα, το νομικό υπόμνημα που υποτίθεται ότι τα νομιμοποιεί, παραμένει απόρρητο: το υπουργείο Δικαιοσύνης επικαλείται προεδρικό απόρρητο και προστασία πηγών για να μη δώσει τη γνώμη του Γραφείου Νομικού Συμβούλου και την προεδρική οδηγία του 2025 (Guardian, ACLU). Επί έναν χρόνο τα πλήγματα και οι νεκροί καταγράφονται δημόσια. Το επιχείρημα που τα μετατρέπει από θανατώσεις σε πράξεις πολέμου μένει κλειδωμένο πίσω από μια σφραγίδα διαβάθμισης.