€788 εκατομμύρια στον λογαριασμό χωρίς ψηφοφορία: Η «αόρατη» χρέωση της Άμυνας

Ενώ η πολιτική επικαιρότητα αναλώνεται στην καθημερινότητα, μια υπογραφή στις Βρυξέλλες το απόγευμα της Δευτέρας δέσμευσε τη χώρα για τις επόμενες δεκαετίες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή άναψε το πράσινο φως για το ελληνικό σχέδιο στο πλαίσιο του προγράμματος SAFE (Security Action for Europe), εγκρίνοντας δάνεια ύψους €787,67 εκατομμυρίων.

Το ποσό δεν είναι αμελητέο —αγγίζει το 0,36% του ΑΕΠ— αλλά το πιο εντυπωσιακό δεν είναι το νούμερο. Είναι η σιωπή. Μια δανειακή σύμβαση που προστίθεται στο δημόσιο χρέος πέρασε χωρίς τυμπανοκρουσίες, αλλά και χωρίς την παραμικρή κοινοβουλευτική συζήτηση.

Τι ακριβώς συνέβη πίσω από τις κλειστές πόρτες και γιατί πρέπει να σας νοιάζει;

Η «πιστωτική κάρτα» της Άμυνας

Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι βασικό που συχνά χάνεται στη μετάφραση των δελτίων Τύπου: Το SAFE δεν είναι δώρο. Δεν είναι επιδότηση τύπου ΕΣΠΑ. Είναι δάνειο.

Η κυβέρνηση ζήτησε €1,2 δισ. και πήρε τελικά περίπου €788 εκατ. Η «παγίδα» —ή η ευκαιρία, ανάλογα πώς το βλέπει κανείς— βρίσκεται στους όρους. Τα δάνεια αυτά έρχονται με εξαιρετικά προνομιακούς όρους και, το κυριότερο, με 10ετή περίοδο χάριτος.

Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι η σημερινή κυβέρνηση μπορεί να παραγγείλει εξοπλισμούς τώρα, να καρπωθεί πολιτικά την ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων, αλλά τον λογαριασμό να τον πληρώσει κάποιος άλλος Πρωθυπουργός (και οι φορολογούμενοι) το 2036. Είναι ο ορισμός της ετεροχρονισμένης πολιτικής ευθύνης.

Η Βουλή στο σκοτάδι

Εδώ εντοπίζεται το σοβαρότερο θεσμικό κενό. Η διαδικασία έγκρισης του ελληνικού σχεδίου έγινε αποκλειστικά σε επίπεδο εκτελεστικής εξουσίας. Υπουργείο Εθνικής Άμυνας και Μαξίμου έστειλαν το φάκελο, η Κομισιόν τον ενέκρινε, και το χρέος φορτώθηκε.

Η έρευνα δείχνει πως δεν υπήρξε καμία ψηφοφορία στη Βουλή για την ένταξη στο πρόγραμμα. Οι βουλευτές —και κατ' επέκταση οι πολίτες— θα κληθούν πιθανότατα να επικυρώσουν τις συμβάσεις αφού έχουν υπογραφεί, όταν πλέον θα είναι τετελεσμένο γεγονός. Ακόμη χειρότερα, δεν γνωρίζουμε καν ποια είναι τα «8 προγράμματα» που εγκρίθηκαν. Μιλάμε για Patriot; Για drones; Για κυβερνοασφάλεια; Η αδιαφάνεια βαφτίζεται «εθνική ανάγκη».

Ο κίνδυνος του 2028: «Κανόνια ή Βούτυρο;»

Γιατί όμως η κυβέρνηση βιάζεται να δανειστεί; Η απάντηση κρύβεται στους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ. Αυτή τη στιγμή, η Ευρώπη κάνει τα στραβά μάτια για τις αμυντικές δαπάνες. Υπάρχει μια άτυπη ρήτρα εξαίρεσης που επιτρέπει στα κράτη να ξοδεύουν χωρίς να «τιμωρούνται» για το έλλειμμα.

Αυτό όμως τελειώνει το 2028.

Οι αναλυτές προειδοποιούν για τον κίνδυνο του «crowding out» (εκτοπισμού). Όταν τελειώσει η περίοδος χάριτος και σφίξουν τα δημοσιονομικά λουριά, τα €788 εκατ. (συν τους τόκους) θα πρέπει να εξυπηρετηθούν. Αν η οικονομία δεν τρέχει με φρενήρεις ρυθμούς, η εξίσωση θα είναι αμείλικτη: Για να πληρωθούν τα οπλικά συστήματα του SAFE, ίσως χρειαστεί να κοπούν κονδύλια από την Υγεία ή την Παιδεία.

Ποιος κερδίζει πραγματικά; (Follow the Money)

Υπάρχει και μια τελευταία λεπτομέρεια στα ψιλά γράμματα: Ο κανόνας του 65%. Το πρόγραμμα SAFE απαιτεί το 65% των εξοπλισμών να προέρχεται από ευρωπαϊκές βιομηχανίες.

Αυτό ακούγεται ωραίο, αλλά η Ελλάδα δεν είναι παραγωγός, είναι πελάτης. Τα χρήματα αυτά θα καταλήξουν κυρίως στα ταμεία γαλλικών και γερμανικών κολοσσών. Η εγχώρια αμυντική βιομηχανία, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες σε drones και λογισμικό, θα πάρει τα ψίχουλα. Ουσιαστικά, δανειζόμαστε φθηνά από την Ευρώπη για να επιδοτήσουμε τη βιομηχανία της Βόρειας Ευρώπης, προσθέτοντας χρέος στον ελληνικό προϋπολογισμό.

Το διακύβευμα: Η αμυντική θωράκιση της χώρας είναι αδιαπραγμάτευτη ανάγκη. Ωστόσο, ο τρόπος που γίνεται —με δανεικά, χωρίς διαβούλευση και με μετακύλιση του κόστους στο μέλλον— θυμίζει πρακτικές του παρελθόντος που πληρώσαμε ακριβά. Το SAFE μπορεί να ακούγεται «ασφαλές», αλλά για τα δημόσια οικονομικά είναι άλλη μια ζαριά.