Οι εφοριακοί: μεγάλοι έλεγχοι λήγουν πριν βγει ο φόρος

Κάθε φορολογικός έλεγχος στην Ελλάδα έχει προθεσμία: ένα έτος για να ολοκληρωθεί, το πολύ δύο με παρατάσεις, σύμφωνα με το άρθρο 28 του ν. 5104/2024 (ΦΕΚ Α΄ 58/19.4.2024). Η ΠΟΕ-ΔΟΥ, η ομοσπονδία των εφοριακών, προειδοποιεί ότι σε μεγάλες και σύνθετες υποθέσεις η προθεσμία μπορεί να λήξει πριν η εφορία βγάλει καταλογισμό, δηλαδή την πράξη που βεβαιώνει ότι ο ελεγχόμενος χρωστά φόρο (Εφ.Συν.). Αν χάθηκαν χρήματα στην πράξη, κανείς δεν τα έχει μετρήσει δημόσια.

Τι γίνεται όταν λήξει ο χρόνος

Η βασική διάρκεια ενός ελέγχου είναι δώδεκα μήνες (ΦΕΚ). Αν ο έλεγχος έχει ξεκινήσει μέσα σε αυτούς, η υπηρεσία μπορεί να πάρει εξάμηνη παράταση (κωδικοποιημένο κείμενο). Άλλοι έως έξι μήνες επιτρέπονται μόνο σε εξαιρετικές, ειδικά αιτιολογημένες περιπτώσεις, οπότε οι 24 μήνες είναι ταβάνι και όχι κανόνας (ΦΕΚ).

Το κρίσιμο είναι τι γίνεται όταν τελειώσει ο χρόνος. Η παράγραφος 3 του ίδιου άρθρου ορίζει ότι, αν ο έλεγχος δεν ολοκληρωθεί εμπρόθεσμα, δεν επιτρέπεται νέος έλεγχος στο αντικείμενο της αρχικής εντολής, εκτός αν προκύψουν νέα στοιχεία (ΦΕΚ). Στην πράξη, ο ελεγκτής δεν μπορεί να ξανανοίξει τον ίδιο φάκελο με μια καινούργια εντολή.

Η παραγραφή είναι δεύτερη, χωριστή προθεσμία, και μετρά άλλο πράγμα: πόσο καιρό έχει το κράτος για να κοινοποιήσει πράξη προσδιορισμού φόρου. Κατά το άρθρο 37, ο κανόνας είναι πέντε έτη από το τέλος της χρονιάς στην οποία λήγει η προθεσμία της δήλωσης. Φτάνει τα δέκα μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις, όπως όταν δεν υποβλήθηκε δήλωση ή εμφανίζονται πραγματικά νέα στοιχεία (ΦΕΚ). Για τα εισοδήματα του 2024, που δηλώθηκαν το 2025, η γενική πενταετία κρατά ανοιχτή τη δυνατότητα καταλογισμού έως τις 31/12/2030 (νομική ανάλυση).

Ο νόμος ορίζει ρητά ότι η διάρκεια ενός ελέγχου ούτε αναστέλλει ούτε επιμηκύνει την παραγραφή (ΦΕΚ). Αν λοιπόν λήξει ένας έλεγχος που ξεκίνησε το 2025, η ημερομηνία της παραγραφής μένει ίδια. Ο δρόμος του επανελέγχου στο ίδιο αντικείμενο όμως κλείνει, εκτός αν φανούν νέα στοιχεία. Σε αυτόν τον συνδυασμό στηρίζεται η ανησυχία των εφοριακών.

Η προειδοποίηση και όσα λείπουν

Η Εφημερίδα των Συντακτών δημοσιοποίησε στις 27 Σεπτεμβρίου υπόμνημα της ΠΟΕ-ΔΟΥ με ημερομηνία 19 Αυγούστου, όπου η ομοσπονδία κάνει λόγο για απώλειες «εκατομμυρίων ευρώ» τον χρόνο, ενώ ο τίτλος του δημοσιεύματος μιλά για «δισεκατομμύρια» (Εφ.Συν.). Κανένα από τα δύο ποσά δεν συνοδεύεται από καταμέτρηση φακέλων ή μέθοδο υπολογισμού, και η προειδοποίηση στηρίζεται σε υποθετικό παράδειγμα, όχι σε κατονομασμένη υπόθεση. Το υπόμνημα γράφτηκε τις ημέρες που οι εφοριακοί απείχαν από τους επιτόπιους προληπτικούς ελέγχους σε επιχειρήσεις (To Brief).

Το δημοσίευμα χρεώνει πολιτικά τη διάταξη στον τότε υπουργό Οικονομικών Κωστή Χατζηδάκη. Ανεξάρτητο αντίγραφο του υπομνήματος, με υπογραφές και παραλήπτες, δεν έχει δημοσιευθεί. Ούτε έχει εντοπιστεί απάντηση του υπουργείου ή της ΑΑΔΕ, ή η αιτιολογική έκθεση που θα εξηγούσε γιατί επιλέχθηκε αυτή η διάρκεια.

Το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ ενός αυστηρού ορίου είναι η ασφάλεια δικαίου: ο ελεγχόμενος πρέπει να ξέρει πότε τελειώνει μια διαδικασία που κρέμεται πάνω από την επιχείρησή του. Άλλες χώρες βάζουν επίσης όρια, αλλά σε άλλο σημείο. Στο Ηνωμένο Βασίλειο η φορολογική αρχή έχει κατά κανόνα 12 μήνες για να ξεκινήσει έρευνα σε μια συνηθισμένη δήλωση, όχι για να την τελειώσει. Αν η έρευνα καθυστερεί, ο φορολογούμενος μπορεί να ζητήσει από το δικαστήριο να διατάξει το κλείσιμό της, και η αρχή μπορεί να αποδείξει ότι έχει εύλογο λόγο να συνεχίσει (UK, §9A, UK, §28A).

Αν ένας έλεγχος λήξει χωρίς πράξη ενώ ο φόρος οφειλόταν, κερδίζει ο φορολογούμενος που γλίτωσε τον πρόσθετο φόρο. Το κόστος το σηκώνουν το Δημόσιο και οι ανταγωνιστές του που πλήρωσαν κανονικά.

Η προθεσμία πιέζει περισσότερο όσο λιγότεροι είναι οι ελεγκτές. Το επιχειρησιακό σχέδιο της ΑΑΔΕ για το 2026 θέτει στόχο τουλάχιστον 72.800 ελέγχων, από τους οποίους 900, λίγο πάνω από το 1%, αφορούν μεγάλη φοροδιαφυγή και ξέπλυμα χρήματος (in.gr). Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύματα αποδίδουν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το 2023 το 22% του προσωπικού της ΑΑΔΕ δούλευε σε ελέγχους και έρευνες, έναντι 32,2% κατά μέσο όρο στην ΕΕ (Dnews). Αυτό σημαίνει λιγότερους ελεγκτές για κάθε σύνθετο φάκελο, χωρίς να αποδεικνύει ότι έληξε κάποιος συγκεκριμένος έλεγχος.

Η ΑΑΔΕ δεν έχει δημοσιεύσει πόσοι έλεγχοι έληξαν χωρίς πράξη, πόσες παρατάσεις ζητήθηκαν και εγκρίθηκαν, πόσοι επανέλεγχοι έγιναν με νέα στοιχεία, ούτε τι φόρο εκτίμησε, βεβαίωσε και εισέπραξε σε αυτούς τους φακέλους. Τέτοιος πίνακας δεν εντοπίζεται ούτε στην πύλη ανοιχτών δεδομένων. Η ΑΑΔΕ είναι η μόνη που ξέρει πόσοι έλεγχοι εξάντλησαν τη διετία του νόμου χωρίς καταλογισμό. Μέχρι να δημοσιεύσει τον αριθμό, μένουν ανεπιβεβαίωτα και τα «δισεκατομμύρια» και η βεβαιότητα ότι δεν χάθηκε τίποτα.