Η ΕΕ ζητά εξοικονόμηση ενέργειας πριν τον χειμώνα

Το 2024, το 19% των κατοίκων της Ελλάδας δήλωνε ότι δεν μπορεί να ζεστάνει επαρκώς το σπίτι του, όταν στην ΕΕ το ποσοστό ήταν 9,2% (Eurostat). Σε αυτή την πραγματικότητα φτάνει τώρα μια ευρωπαϊκή έκκληση για λιγότερη κατανάλωση. Ο επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν ζήτησε στις 25 Σεπτεμβρίου από τους υπουργούς Ενέργειας να εξετάσουν μέτρα εξοικονόμησης αερίου και ρεύματος «για όσο χρειαστεί», χωρίς να επιβάλει κανένα (Reuters). Η Κομισιόν δεν φοβάται ότι θα τελειώσει το αέριο. Φοβάται ότι θα πληρωθεί πολύ ακριβά.

Επάρκεια υπάρχει, αλλά κοστίζει

Στις 3 Σεπτεμβρίου η Ομάδα Συντονισμού Αερίου της Κομισιόν έκρινε ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος διακοπών. Επικαλέστηκε τις διαφοροποιημένες προμήθειες, τη δυνατότητα εισαγωγής υγροποιημένου αερίου (LNG, δηλαδή αερίου που έρχεται με πλοία) και τη χαμηλότερη ζήτηση. Στην ίδια εκτίμηση αναγνώριζε όμως χαμηλότερα αποθέματα και κλειστή παραγωγή LNG στο Κατάρ (Κομισιόν). Οι ροές παρέμεναν σταθερές. Το πρόβλημα βρίσκεται στο περιθώριο ασφαλείας.

Στις 23/9 οι ευρωπαϊκές αποθήκες ήταν γεμάτες κατά 70,3%, περίπου 12 ποσοστιαίες μονάδες λιγότερο από πέρυσι. Η εικόνα διαφέρει πολύ από χώρα σε χώρα: η Γερμανία βρισκόταν γύρω στο 57% και η Γαλλία στο 81% (Morgan Downey). Ο ευρωπαϊκός κανονισμός ζητά από κάθε κράτος να φτάσει το 90% κάποια στιγμή από 1 Οκτωβρίου έως 1 Δεκεμβρίου (EUR-Lex). Επομένως το 70% δεν αποτελεί παράβαση. Σημαίνει όμως ότι η Ευρώπη πρέπει να αγοράσει ακόμη πολύ αέριο μέσα σε λίγες εβδομάδες, και ότι κάθε κυβικό που δεν καίγεται σήμερα είναι ένα κυβικό λιγότερο που θα χρειαστεί να αγοράσει.

Εδώ φαίνεται γιατί η τιμή μπορεί να ανεβαίνει χωρίς να λείπει τίποτα. Το 57% της ενέργειας που είχε διαθέσιμη η ΕΕ το 2024 προερχόταν από καθαρές εισαγωγές, και στο πετρέλαιο η εξάρτηση έφτανε περίπου το 98% (Eurostat). Όποιος εισάγει σχεδόν τα πάντα βρίσκει τα φορτία του, αλλά πληρώνει όσο ορίζει ο διεθνής ανταγωνισμός. Το δεύτερο τρίμηνο του 2026, σε σύγκριση με τον μηνιαίο μέσο όρο του 2025, η αξία των ευρωπαϊκών εισαγωγών πετρελαίου αυξήθηκε 55,8%, ενώ ο όγκος τους μόλις 1,2% (Eurostat). Με άλλα λόγια, η Ευρώπη αγόρασε σχεδόν την ίδια ποσότητα και πλήρωσε πάνω από μιάμιση φορά περισσότερα.

Στο αέριο, το ευρωπαϊκό συμβόλαιο αναφοράς TTF κινούνταν στις 25/9 περίπου στα 72 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Η τιμή αυτή δεν είναι ακόμη ο λογαριασμός του σπιτιού: φτάνει εκεί μέσα από συμβόλαια, φόρους και χρεώσεις δικτύου, που καθορίζουν πόσο και πότε μεταφέρεται η αύξηση (ΕΚΤ). Η πίεση εντάθηκε αφού χτυπήθηκε ο σαουδαραβικός αγωγός που παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ και η Aramco άρχισε να ακυρώνει φορτία προς ευρωπαϊκά διυλιστήρια (To Brief).

Πρόταση, όχι εντολή

Τα παραδείγματα που μεταφέρει το Reuters είναι συγκεκριμένα: χαμηλότερη θέρμανση στα δημόσια κτίρια, λιγότερες υπαίθριες θερμάστρες, σβήσιμο του περιττού δημόσιου φωτισμού. Η επιστολή δεν ορίζει δεσμευτικό ποσοστό μείωσης. Δεν έχει επίσης σχέση με τις πιθανές υποχρεωτικές περικοπές ρεύματος που προέβλεπε ένα ευρωπαϊκό προσχέδιο το οποίο δεν έχει κατατεθεί (Reuters). Η τελευταία ευρωπαϊκή υποχρέωση του είδους, η μείωση της κατανάλωσης αερίου κατά 15%, έληξε στις 31 Μαρτίου 2024 (EUR-Lex).

Η προηγούμενη φορά που η Ευρώπη έκοψε κατανάλωση δείχνει τι μπορεί να εξασφαλίσει μια τέτοια κίνηση και τι όχι. Το 2022 η χρήση αερίου στην ΕΕ έπεσε κατά 13%. Στη μείωση συνέβαλαν ο ήπιος καιρός, οι υψηλές τιμές και η υποχώρηση της βιομηχανίας: περίπου τα μισά από την πτώση της βιομηχανικής ζήτησης οφείλονταν σε περικοπές παραγωγής ή σε αντικατάσταση ευρωπαϊκών προϊόντων με εισαγόμενα. Ο λογαριασμός εισαγωγών αερίου πάντως πλησίασε τα 400 δισ. ευρώ, πάνω από τριπλάσιος από το 2021 (IEA). Η χαμηλότερη κατανάλωση προστάτεψε τότε τις αποθήκες, όχι τα πορτοφόλια.

Στην Ελλάδα δεν έχει εντοπιστεί ούτε δημόσια απάντηση στην επιστολή ούτε νέο μέτρο εξοικονόμησης. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης είχε ανακοινώσει στις 24/9, πριν σταλεί η επιστολή, ότι οι αποφάσεις για τα καύσιμα κίνησης θα βγουν στις 30/9 και για το πετρέλαιο θέρμανσης στις 14/10 (Newsit). Οι αποφάσεις αυτές αφορούν τη στήριξη των τιμών, όχι τον περιορισμό της ζήτησης.

Όταν η εξοικονόμηση αφορά δημόσια κτίρια, το κόστος το σηκώνει το κράτος. Όταν περνά στην ιδιωτική κατανάλωση, η ανισότητα γίνεται ορατή. Στα υφιστάμενα προγράμματα ευελιξίας, οι μεγάλες επιχειρήσεις και οι φορείς που συγκεντρώνουν ευέλικτη κατανάλωση μπορούν να αμείβονται όταν μειώνουν τη χρήση τους σε συγκεκριμένες ώρες (IEA). Ένα νοικοκυριό που ήδη κρατά το καλοριφέρ κλειστό δεν έχει τι άλλο να κόψει. Για το 19% των κατοίκων της Ελλάδας που δεν ζεσταινόταν επαρκώς ούτε πριν από αυτή την κρίση (Eurostat), η εξοικονόμηση που ζητά τώρα η Ευρώπη δεν είναι επιλογή. Είναι η κατάσταση που ζουν ήδη.