Η ΕΕ βλέπει λαγούμια στη ροή του TikTok

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την Πέμπτη 6 Νοεμβρίου προκαταρκτικό πόρισμα: η ροή «For You» του TikTok μπορεί να οδηγεί χρήστες σε «λαγούμια» επαναλαμβανόμενων βίντεο για θλίψη, απομόνωση ή εικόνα σώματος, ιδίως ανηλίκους και ευάλωτους ενηλίκους (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Δεν πρόκειται για οριστική απόφαση· η εταιρεία θα δει τον φάκελο και θα απαντήσει. Το ερώτημα όμως είναι καινούργιο για την Ευρώπη: όχι τι περιέχει η πλατφόρμα, αλλά πώς επιλέγει το επόμενο βίντεο, και πόσο δύσκολο είναι να αλλάξεις κατεύθυνση.

Σκεφτείτε τη ροή σαν έναν DJ που διαμορφώνει την επόμενη λίστα όσο χορεύετε. Ο χρόνος που μένετε σε ένα βίντεο, η ολοκλήρωσή του, ένα like, διαβάζονται ως ενδείξεις ενδιαφέροντος· το «Δεν με ενδιαφέρει» στέλνει αντίθετο μήνυμα. Ο DJ όμως δεν ξέρει γιατί έμεινες. Ένας έφηβος μπορεί να σταθεί σε ένα βίντεο για εικόνα σώματος επειδή τον αναστάτωσε, και η παραμονή του να διαβαστεί ως επιθυμία για περισσότερα παρόμοια. «Κάθε φορά που ένας χρήστης κάνει κύλιση ή βάζει like σε ένα βίντεο, ο αλγόριθμος τού προσφέρει περισσότερο από το ίδιο», είπε η εκτελεστική αντιπρόεδρος Henna Virkkunen (AP). Και το πιο κρίσιμο: το κουμπί «Δεν με ενδιαφέρει» μπορεί να έχει μικρότερο βάρος από τον ίδιο τον χρόνο θέασης, όταν ο χρήστης προσπαθεί να βγει από το λαγούμι (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Ο ευρωπαϊκός κανονισμός για τις ψηφιακές υπηρεσίες υποχρεώνει τις πολύ μεγάλες πλατφόρμες να αξιολογούν προβλέψιμους συστημικούς κινδύνους για την ψυχική ευεξία, ιδίως των ανηλίκων, χωρίς να περιμένουν να αποδειχθεί βλάβη σε συγκεκριμένο χρήστη, και να τους περιορίζουν με κατάλληλα μέτρα (DSA). Η Κομισιόν θεωρεί ότι το TikTok δεν το έκανε επαρκώς. Ζητά οι ρητές επιλογές να βαραίνουν περισσότερο από τον χρόνο θέασης, τα εργαλεία ελέγχου να γίνουν ουσιαστικότερα και η ροή να ελέγχεται τακτικά. Το επίδικο δεν είναι η αφαίρεση βίντεο, που μπορεί να είναι απολύτως νόμιμα, αλλά η επαναλαμβανόμενη διανομή τους, διευκρίνισε ο εκπρόσωπος Thomas Regnier (επίσημη ενημέρωση).

Σύμφωνα με αξιωματούχους που επικαλείται το The Record, η έρευνα βασίστηκε σε εσωτερικά έγγραφα και δεδομένα της εταιρείας και σε ανάλυση περίπου 20.000 βίντεο με τη συνδρομή ψυχολόγων και ψυχιάτρων· οι μέθοδοι δεν δημοσιοποιούνται, για να μην μπορούν οι πλατφόρμες να τις παρακάμψουν (The Record). Ούτε η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι μέτρησε κλινική βλάβη σε πραγματικά πρόσωπα· μιλά για κίνδυνο σχεδιασμού, και αυτό αρκεί για να ενεργοποιηθεί ο νόμος.

Το TikTok απορρίπτει τα ευρήματα. «Η Επιτροπή έκανε μια σειρά δηλώσεων που είναι θεμελιωδώς ανακριβείς και διαστρεβλώνουν την αρχιτεκτονική της πλατφόρμας μας και τη δέσμευσή μας για την ασφάλεια των χρηστών», δήλωσε εκπρόσωπός της (Euronews). Η εταιρεία μπορεί να απαντήσει γραπτώς πριν από τυχόν οριστική κρίση· αν αυτή καταλήξει σε διαπίστωση παράβασης, το πρόστιμο μπορεί να φτάσει το 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών της (AP).

Είναι το τρίτο προκαταρκτικό πόρισμα κατά του TikTok από τον Φεβρουάριο: τότε για τον εθιστικό σχεδιασμό, με την ατέρμονη κύλιση και τις ειδοποιήσεις (Επιτροπή), και τον Ιούλιο για την ασφάλεια των λογαριασμών ανηλίκων (EUR-Lex). Αυτό διαφέρει: δεν εξετάζει πόσο μένεις, αλλά τι επιστρέφει μπροστά σου όταν προσπαθείς να αλλάξεις κατεύθυνση. Και επειδή κάθε εξατομικευμένη ροή λειτουργεί με παρόμοια σήματα προσοχής, μια οριστική κρίση θα μπορούσε να γίνει σημείο αναφοράς και για άλλες μεγάλες πλατφόρμες.

Για την Ελλάδα, η υπόθεση προσθέτει ένα ερώτημα δίπλα στο ψηφισμένο ηλικιακό όριο για παιδιά κάτω των 15 ετών από το 2027 (To Brief): δεν αρκεί να ελέγξεις ποιος μπαίνει, αν η ροή στη συνέχεια προσφέρει στον χρήστη ό,τι τον κράτησε στην οθόνη. Δεν έχει ανακοινωθεί ημερομηνία για τελική απόφαση. Αν οι δύο πλευρές καταλήξουν σε δεσμεύσεις, το «Δεν με ενδιαφέρει» θα μπορούσε να αρχίσει να σημαίνει ό,τι λέει.

Η ουσία της υπόθεσης δεν είναι να φύγουν από το TikTok βίντεο για τη θλίψη ή το σώμα. Είναι να μη γυρίζουν πίσω το ένα μετά το άλλο, σαν ηχώ, σε κάποιον που στάθηκε εκεί για ένα δευτερόλεπτο παραπάνω. Αν η εικόνα της Κομισιόν αντέξει, το πιο δύσκολο ερώτημα δεν είναι τι βλέπει ένα παιδί, αλλά γιατί ένα κουμπί που λέει «όχι» μπορεί να μην ακούγεται.