Η ΕΕ προτείνει τέλος στις σιωπηλές χρεώσεις συνδρομών

Η εταιρεία πίσω από μια δωρεάν δοκιμή δεν θα μπορεί πια να τη μετατρέπει αθόρυβα σε πληρωμένη συνδρομή: θα πρέπει πρώτα να σας ειδοποιήσει και να πάρει ρητό «ναι». Αυτό προβλέπει ένα νέο σχέδιο ευρωπαϊκών κανόνων για το πώς σχεδιάζονται και πωλούνται οι ψηφιακές υπηρεσίες. Το σχέδιο, με το όνομα Digital Fairness Act, παρουσιάστηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 11 Νοεμβρίου και στοχεύει επίσης τις παραπλανητικές οθόνες αγορών, τις κρυφές διαφημίσεις influencers και τα loot boxes για ανηλίκους (πρόταση DFA). Για να γίνει νόμος χρειάζεται τη συμφωνία του Ευρωκοινοβουλίου και του Συμβουλίου.

Πώς η σιωπή γίνεται χρέωση

Η δωρεάν δοκιμή, όπως τη γνωρίζουμε, στηρίζεται σε μια προεπιλογή βολική για τον πωλητή. Δίνετε την κάρτα σας την πρώτη μέρα και, αν δεν κάνετε τίποτα, η σιωπή σας διαβάζεται ως «ναι». Η πρόταση αντιστρέφει αυτή την προεπιλογή. Σκεφτείτε ένα γυμναστήριο που σας χαρίζει έναν μήνα και μετά δεν μπορεί να χρεώσει ήσυχα την κάρτα σας: οφείλει να σας τηλεφωνήσει και να ρωτήσει αν μένετε, και αν δεν απαντήσετε, απλώς δεν είστε πια μέλος. Αυτό ζητά το σχέδιο: υπενθύμιση σε σταθερό μέσο, όπως email, με ημερομηνία λήξης, τιμή και τρόπο διακοπής, και ρητή συμφωνία πριν ξεκινήσει η πληρωμένη περίοδος (πρόταση DFA).

Η συνδρομή που ήδη πληρώνετε ακολουθεί ηπιότερη λογική. Πριν από την ανανέωση αρκεί έγκαιρη υπενθύμιση, χωρίς νέο «ναι» κάθε φορά. Για συμβάσεις τουλάχιστον έξι μηνών, η ειδοποίηση έρχεται από έναν μήνα έως 14 ημέρες πριν (πρόταση DFA). Όταν θελήσετε να φύγετε, η εταιρεία θα πρέπει να προσφέρει ευδιάκριτη λειτουργία ακύρωσης online, με επιβεβαίωση και απόδειξη, ώστε να μη χρειάζεται να ψάχνετε σε κρυμμένα μενού (Tech Policy Press).

Η ίδια λογική απλώνεται σε όλη την οθόνη αγοράς. Η Επιτροπή στοχεύει τις ψεύτικες ενδείξεις «μένουν μόνο δύο», τις αντίστροφες μετρήσεις χωρίς πραγματική προθεσμία, τα προεπιλεγμένα πρόσθετα επί πληρωμή και τις υποχρεωτικές χρεώσεις που εμφανίζονται μόνο στο τελευταίο βήμα (σύνοψη Επιτροπής). Οι πραγματικές εκπτώσεις και οι τιμές που ακολουθούν τη ζήτηση μένουν νόμιμες, γιατί ο στόχος είναι η απόκρυψη και όχι η τιμολόγηση (Pitch).

Για τους influencers, η σήμανση «διαφήμιση» ή «εμπορική συνεργασία» θα πρέπει να φαίνεται από την αρχή ως το τέλος του περιεχομένου, ακόμη κι όταν το αντάλλαγμα είναι ένα δωρεάν προϊόν. Για τη συμμόρφωση θα ευθύνεται και η εταιρεία που τους χρησιμοποιεί (ανάλυση Ευρωκοινοβουλίου). Ένα hashtag θαμμένο στην περιγραφή ενός βίντεο ομορφιάς δεν θα αρκεί.

Παιχνίδια, οθόνες και μια ένσταση

Στα παιχνίδια, τα πληρωμένα loot boxes είναι ψηφιακά «κουτιά έκπληξης» που αγοράζετε χωρίς να ξέρετε τι θα βγει. Το σχέδιο τα αντιμετωπίζει αυστηρότερα από τα πληρωμένα εικονικά νομίσματα. Τα νομίσματα, για τα παιδιά, θα είναι κλειστά ώσπου να τα ανοίξει ο γονέας. Τα loot boxes θα πρέπει να δηλώνουν περιεχόμενο και πιθανότητες και δεν θα προσφέρονται σε ανηλίκους κάτω των 18, όταν το παιχνίδι απευθύνεται σε αυτούς ή ο πωλητής ξέρει ότι παίζουν (πρόταση DFA). Οι ενώσεις EGDF και Video Games Europe χαρακτήρισαν την πρόταση «ανεφάρμοστη, αδικαιολόγητη και δυσανάλογη». Ζητούν να ισχύσει παντού η λογική του γονικού διακόπτη: αγορές κλειστές αρχικά για τα παιδιά, που τις ανοίγει ο γονέας (κοινή δήλωση).

Για τους ενήλικες, το σχέδιο ζητά εύχρηστους διακόπτες για την αυτόματη αναπαραγωγή, την ατέρμονη ροή και τις απρόσκλητες ειδοποιήσεις (πρόταση DFA). Είναι οι ίδιοι μηχανισμοί που η Επιτροπή έχει ήδη συνδέσει προκαταρκτικά με κινδύνους καταναγκαστικής χρήσης στο TikTok, με βάση τον νόμο για τις ψηφιακές υπηρεσίες (Επιτροπή). Η οργάνωση ψηφιακών δικαιωμάτων EDRi επισημαίνει ότι οι λειτουργίες δεν απαγορεύονται, απλώς κλείνουν. Η δυνατότητα απενεργοποίησης «δεν πρέπει αυτομάτως να θεωρείται επαρκής», είπε η Itxaso Domínguez de Olazábal, γιατί η πρωτοβουλία μένει στον χρήστη (Euronews).

Ο επίτροπος Michael McGrath, που παρουσίασε το πακέτο, το χαρακτήρισε τη σημαντικότερη μεταρρύθμιση του ευρωπαϊκού καταναλωτικού δικαίου εδώ και πάνω από 20 χρόνια (ομιλία Επιτροπής). Οι κυρώσεις προβλέπονται σε χωριστή πρόταση για την επιβολή. Σύμφωνα με αυτήν, η Επιτροπή θα μπορεί να ερευνά απευθείας μεγάλες εταιρείες για παραβάσεις που αγγίζουν τουλάχιστον 18 κράτη και να επιβάλλει πρόστιμο με ανώτατο όριο το 6% του παγκόσμιου τζίρου τους (πρόταση CPC).

Η οργάνωση καταναλωτών BEUC είχε χαιρετίσει από την παραμονή την πράξη ως «πολύ αναγκαίο εργαλείο», ώστε οι χρήστες να ξαναπάρουν τον έλεγχο του χρόνου και των χρημάτων τους (BEUC). Η Επιτροπή εκτιμά ότι τέτοιες πρακτικές κοστίζουν στους καταναλωτές τουλάχιστον 10,3 δισ. ευρώ φέτος. Το ποσό αντιστοιχεί σε πάνω από 20 ευρώ για καθέναν από τους περίπου 450 εκατομμύρια κατοίκους της Ένωσης (εκτίμηση επιπτώσεων).

Δεν υπάρχει ακόμη ημερομηνία συμφωνίας. Αν βρεθεί, οι κανόνες θα εφαρμοστούν 12 μήνες μετά την έναρξη ισχύος τους (Pitch). Αν περάσουν όπως γράφτηκαν, οι εταιρείες δεν θα μπορούν πια να διαβάζουν τη σιωπή σας ως συγκατάθεση για τα χρήματά σας, ενώ για τον χρόνο σας θα μπορούν, ώσπου να βρείτε μόνοι σας τον διακόπτη.