Η ΕΕ προωθεί τρεις ελληνικές διασυνδέσεις, αλλά ψαλιδίζει τη χρηματοδότηση

Στις 26 Ιουνίου οι υπουργοί Ενέργειας της ΕΕ έδωσαν πολιτικό πράσινο φως σε τρία έργα που η Αθήνα θεωρεί στρατηγικά: τον Great Sea Interconnector Ελλάδας-Κύπρου, τον Κάθετο Διάδρομο φυσικού αερίου και τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις στον άξονα Ουγγαρίας-Ρουμανίας-Βουλγαρίας-Ελλάδας. Την ίδια στιγμή, όμως, έκοψαν τον πιο φιλόδοξο μηχανισμό κοινής ευρωπαϊκής χρηματοδότησης που είχε προτείνει η Κομισιόν. Αυτό σημαίνει ότι ο λογαριασμός για τις νέες υποδομές θα μείνει, σε μεγάλο βαθμό, στους εθνικούς προϋπολογισμούς και στους καταναλωτές.

Τι ακριβώς ενέκριναν (και τι όχι)

Καταρχάς, μια διευκρίνιση που αλλάζει την ανάγνωση. Το Συμβούλιο δεν ψήφισε νόμο ούτε διέθεσε χρήματα. Ενέκρινε τη λεγόμενη «διαπραγματευτική θέση», δηλαδή το κείμενο με το οποίο τα κράτη-μέλη μπαίνουν στις τελικές διαπραγματεύσεις με το Ευρωκοινοβούλιο για το European Grids Package (Euronews). Δεσμευτικός κανόνας θα υπάρξει μόνο αφού κλείσουν οι λεγόμενοι τριμερείς διάλογοι (Agora Energiewende).

Τα τρία έργα μπαίνουν, λοιπόν, ψηλότερα στη σειρά προτεραιότητας της ΕΕ για ταχύτερες άδειες και πρόσβαση σε ευρωπαϊκά εργαλεία. Δεν σημαίνει «βρέθηκαν τα λεφτά». Η αναβάθμιση είναι θεσμική, όχι ταμειακή (Finnish government).

Το κλειδί: ο «κουμπαράς» που μίκρυνε

Εδώ είναι η ουσία. Όταν μια διασυνοριακή ηλεκτρική γραμμή δεν επαρκεί, η περιορισμένη χωρητικότητά της αποκτά αξία λόγω διαφοράς τιμών μεταξύ χωρών. Τα έσοδα που προκύπτουν λέγονται «έσοδα συμφόρησης» (congestion revenues), και σήμερα τα κρατούν κυρίως οι εθνικοί διαχειριστές δικτύων υπό τους ρυθμιστές (Steptoe).

Η Κομισιόν ήθελε να μετατρέψει ένα μέρος αυτών των εσόδων σε υποχρεωτικό κοινό ταμείο για νέες διασυνδέσεις: 25% δεσμευμένο για έργα της ευρωπαϊκής λίστας (EMPN, Schoenherr). Τα κράτη-μέλη το ψαλίδισαν: 10% από το 2028, με σταδιακή άνοδο στο 25% το 2031, και μόνο για αδιάθετα διασυνοριακά έσοδα. Τα εσωτερικά έσοδα μένουν εκτός, ενώ αχρησιμοποίητα ποσά επιστρέφουν στην εθνική χρήση μετά από οκτώ χρόνια (Brussels Times, Reuters).

Το κοινό ταμείο, λοιπόν, γίνεται μικρότερο και έρχεται αργότερα. Όποιος έλπιζε ότι η Βρυξέλλες θα σήκωνε νωρίς ένα μεγαλύτερο κομμάτι της δαπάνης, τώρα ξέρει ότι αυτή μένει πιο κοντά στα εθνικά συστήματα.

Ποιος πληρώνει τελικά

Η θεσμική αναβάθμιση δεν φέρνει φθηνότερο ρεύμα. Όπου ο ρυθμιστής επιτρέπει την ανάκτηση επενδύσεων, το κόστος μετακυλίεται σταδιακά στις ρυθμιζόμενες χρεώσεις δικτύου, δηλαδή σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Για να αντιληφθεί κανείς πώς λειτουργεί αυτός ο μηχανισμός, αρκεί να δει την τρέχουσα ελληνική πρακτική: η ΡΑΑΕΥ ενέκρινε επιτρεπόμενο έσοδο 478,8 εκατ. ευρώ για το 2025, ποσό που καταλήγει στους καταναλωτές μέσω των χρεώσεων χρήσης του συστήματος (energymag.gr).

Ο Great Sea Interconnector δείχνει πόσο εύθραυστη είναι η εικόνα. Έχει εξασφαλίσει 657 εκατ. ευρώ από το Connecting Europe Facility (ADMIE), όμως το κυπριακό υπουργείο Οικονομικών το έχει χαρακτηρίσει δημοσιονομικό ρίσκο, με μελέτες που το θεωρούν μη βιώσιμο υπό τους παρόντες όρους (Politis). Στον Κάθετο Διάδρομο, οι προηγούμενες δημοπρασίες δυναμικότητας έκλεισαν με ισχνό ενδιαφέρον, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα αν θα υπάρξει εμπορική ζήτηση που να δικαιολογεί το κόστος (Greek Reporter).

Και πάνω από όλα κρέμεται η γεωπολιτική ευαλωτότητα. Ο GSI πρέπει να ποντιστεί σε θαλάσσιες ζώνες όπου η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει τον τεχνικό συντονισμό σε πολιτική άδεια (DW). Το πιο ακριβό και στρατηγικό ελληνικό καλώδιο είναι ταυτόχρονα και το πιο εκτεθειμένο.

Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι αν η ΕΕ «στηρίζει» τα έργα. Είναι αν η ευρωπαϊκή προτεραιότητα θα καταλήξει εθνικός λογαριασμός για υποδομές που μπορεί να αργήσουν, να ακριβύνουν ή να μην αξιοποιηθούν εμπορικά όσο υπόσχονται.