Η ΕΕ ποινικοποιεί τα deepfakes κακοποίησης παιδιών

Με την προσωρινή συμφωνία στην οποία κατέληξαν Ευρωκοινοβούλιο και Συμβούλιο στις 22 Ιουνίου 2026, ένα θύμα σεξουαλικής κακοποίησης στην παιδική ηλικία θα μπορεί να ζητήσει δίωξη του δράστη πρακτικά μέχρι τα 50 του χρόνια. Η αναθεωρημένη οδηγία αυξάνει τις ποινές, αλλά η πραγματική της τομή είναι αλλού: ο νόμος μετακινείται στον κόσμο όπου η κακοποίηση παιδιού μπορεί να παραχθεί, να διακινηθεί και να χρησιμοποιηθεί για εκβιασμό χωρίς καμία καταγεγραμμένη φυσική πράξη (European Parliament).

Γιατί ο χρόνος μετράει τόσο

Η μεγάλη αλλαγή στις παραγραφές δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Απαντά σε ένα γνωστό πρόβλημα. Πολλά θύματα χρειάζονται χρόνια, συχνά δεκαετίες, πριν μπορέσουν να μιλήσουν. Μέχρι τότε ο παλιός νόμος είχε ήδη «κλείσει» την υπόθεση. Για τα βαρύτερα αδικήματα, όπως ο βιασμός παιδιού, το ελάχιστο όριο γίνεται πλέον 32 χρόνια από την ενηλικίωση του θύματος, για άλλες κατηγορίες προβλέπονται 20 και 15 χρόνια (European Parliament, Euronews). Είναι η πρώτη φορά που η ΕΕ θέτει ενιαία ελάχιστα όρια, κάτι που οργανισμοί προστασίας θυμάτων χαιρέτισαν ως καθοριστικό (Eurochild).

Παράλληλα αυστηροποιούνται οι ποινές. Η απόκτηση ή κατοχή υλικού κακοποίησης τιμωρείται με τουλάχιστον 2 χρόνια, η διανομή του με τουλάχιστον 3 (European Parliament).

Το κενό που άνοιξε η τεχνητή νοημοσύνη

Εδώ είναι η πραγματική καινοτομία. Η προηγούμενη οδηγία, του 2011, είχε γραφτεί για έναν κόσμο όπου το παράνομο υλικό ήταν κατά βάση η καταγραφή μιας πραγματικής κακοποίησης (EUR-Lex). Κάλυπτε ήδη κάποιες «ρεαλιστικές εικόνες», αλλά είχε συνταχθεί πριν την έκρηξη των generative AI, των deepfakes και των εφαρμογών που παράγουν ψεύτικα γυμνά. Δεν έπιανε καθαρά την παραγωγική αλυσίδα: το εργαλείο, την οδηγία, τη συνθετική εικόνα, τη διακίνηση, τον εκβιασμό.

Η νέα συμφωνία βάζει ρητά στο ποινικό πεδίο τα deepfake και AI-generated υλικά. Προχωρά όμως ένα βήμα πιο πέρα: ποινικοποιεί την απόκτηση, κατοχή ή διάδοση συστημάτων AI ειδικά σχεδιασμένων ή προσαρμοσμένων για να παράγουν τέτοιο υλικό, με ποινή έως 2 χρόνια. Στο κάδρο μπαίνουν ακόμη και τα «εγχειρίδια» οδηγιών (European Parliament, European Commission).

Γιατί έχει σημασία η διάκριση; Πάρτε μια αθώα σχολική φωτογραφία ενός 13χρονου από ένα προφίλ social media. Κάποιος μπορεί να δημιουργήσει ψεύτικο γυμνό υλικό χρησιμοποιώντας εφαρμογή AI. Το σώμα στην εικόνα δεν είναι πραγματικό. Όμως το πρόσωπο αναγνωρίζεται από συμμαθητές και γείτονες, και η ταπείνωση, ο εκβιασμός, η απώλεια ελέγχου είναι απολύτως πραγματικά (HCR Law). Το νομικό επιχείρημα ότι «δεν υπήρξε κάμερα» παύει να ισχύει.

Η οδηγία περιγράφει επίσης ολόκληρη την αλυσίδα του διαδικτυακού εγκλήματος: το grooming για είσοδο, τη ζωντανή μετάδοση κακοποίησης, το sextortion για έλεγχο. Αυτό κουμπώνει με τα διεθνή ψηφιακά κυκλώματα που ήδη παρακολουθούμε, δίκτυα όπου θύμα, δράστης, server και πληρωμές βρίσκονται σε διαφορετικές χώρες. Πρόσφατη επιχείρηση επτά ευρωπαϊκών χωρών εντόπισε 34 ύποπτες υποθέσεις και 27 πιθανά θύματα σε ιστοσελίδες, εφαρμογές μηνυμάτων και πλατφόρμες συνδρομής (INTERPOL).

Τι δεν λύνει η οδηγία

Είναι κρίσιμο να μην παρερμηνευτεί το εύρος της. Η οδηγία είναι εργαλείο ποινικού δικαίου: ορίζει ποια πράξη είναι έγκλημα και πώς διώκεται. Δίπλα της λειτουργούν τρία διαφορετικά εργαλεία, που η οδηγία δεν αντικαθιστά.

Πρώτον, οι διαδικασίες αφαίρεσης παράνομου περιεχομένου ανήκουν στον Digital Services Act, που υποχρεώνει τις πλατφόρμες να αντιδρούν σε εντολές αρχών (European Commission). Δεύτερον, οι κανόνες σήμανσης για συνθετικό περιεχόμενο ανήκουν στον AI Act (EUR-Lex). Τρίτον, η υποχρέωση των υπηρεσιών να σκανάρουν ιδιωτικά μηνύματα για υλικό κακοποίησης παραμένει αντικείμενο ξεχωριστής, πολιτικά αμφιλεγόμενης πρότασης, που συχνά αποκαλείται «chat control» και δεν έχει ακόμη υιοθετηθεί (EUR-Lex).

Και κάτι ακόμη: δεν ισχύει αύριο. Χρειάζεται τυπική έγκριση, δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα, και μετά τα κράτη μέλη, μεταξύ τους η Ελλάδα, έχουν τρία χρόνια για ενσωμάτωση στο εθνικό δίκαιο (European Commission). Το ζητούμενο για την Αθήνα είναι πώς θα μεταφράσει τους νέους ορισμούς για το AI-generated υλικό και τις διευρυμένες παραγραφές, και αν θα προλάβει τους δράστες πριν χρειαστεί ένα θύμα δεκαετίες για να μιλήσει.