Η ΕΕ παραπέμπει την Ελλάδα για 66 ΧΥΤΑ

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε την Πέμπτη να παραπέμψει την Ελλάδα στο Δικαστήριο της ΕΕ για τους Χώρους Υγειονομικής Ταφής Αποβλήτων (ΧΥΤΑ). Κατά την κρίση της, 66 από τους 81 ΧΥΤΑ που εξακολουθεί να εξετάζει δεν συμμορφώνονται με το ευρωπαϊκό δίκαιο (Euronews, Insider). Η δεύτερη αιτίαση είναι βαρύτερη, γιατί δεν αφορά μεμονωμένους χώρους αλλά όλο το σύστημα: η χώρα δεν διαθέτει αρκετές μονάδες ώστε τα σκουπίδια του κάδου να υφίστανται επεξεργασία πριν θαφτούν.

Από την επιστολή του 2021 στο Λουξεμβούργο

Η υπόθεση ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 2021, όταν η Επιτροπή έστειλε στην Αθήνα προειδοποιητική επιστολή, το πρώτο τυπικό βήμα μιας διαδικασίας επί παραβάσει. Τον Δεκέμβριο του 2024 ακολούθησε η αιτιολογημένη γνώμη, δηλαδή η τελευταία γραπτή ευκαιρία να διορθωθούν τα πράγματα πριν από το δικαστήριο (Επιτροπή). Δεν έφτασε. Την ίδια μέρα με την Ελλάδα παραπέμφθηκε και η Κύπρος για τη διαχείριση των αποβλήτων της (Euronews).

Οι αριθμοί έχουν τη δική τους διαδρομή. Η υπόθεση άνοιξε με 84 χώρους ταφής, τρεις φαίνεται πως έκλεισαν στο μεταξύ, και από τους 81 που απέμειναν η Επιτροπή βρίσκει προβλήματα σε 66, δηλαδή σε περισσότερους από τέσσερις στους πέντε (ΕφΣυν, Insider). Πέντε χρόνια επίσημης πίεσης έκλεισαν λοιπόν τρεις χωματερές. Ονομαστικός κατάλογος των 66 δεν έχει δημοσιοποιηθεί, ούτε η αιτία μη συμμόρφωσης ανά εγκατάσταση· ο πολίτης δεν μπορεί, προς το παρόν, να ελέγξει αν ο ΧΥΤΑ της περιοχής του είναι στη λίστα.

Τι ζητά η Ευρώπη και τι μετράει η Αθήνα

Η υποχρέωση γράφτηκε το 1999. Η οδηγία για την υγειονομική ταφή ορίζει ότι τα απόβλητα πρέπει να έχουν υποστεί επεξεργασία πριν μπουν σε ΧΥΤΑ, είτε με διαλογή είτε με βιολογική, χημική ή θερμική διαδικασία που μειώνει όγκο ή κινδύνους (οδηγία 1999/31/ΕΚ). Δεν επιβάλλει συγκεκριμένη τεχνολογία, άρα η Ελλάδα έχει περιθώριο να υπερασπιστεί τις δικές της λύσεις μπροστά στους δικαστές. Δεν προβλέπει όμως εξαίρεση επειδή οι μονάδες αργούν.

Και αργούν. Την παραμονή της παραπομπής, στις 30 Σεπτεμβρίου, ο αρμόδιος γενικός γραμματέας Εμμανουήλ Γραφάκος παρουσίασε τον κυβερνητικό απολογισμό: 14 μονάδες επεξεργασίας λειτουργούν, 28 κατασκευάζονται και 10 δημοπρατούνται (ΑΠΕ-ΜΠΕ).

Ο ευρωπαϊκός έλεγχος δίνει άλλη εικόνα. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, που ελέγχει πώς ξοδεύονται τα κοινοτικά κονδύλια, κατέγραψε καθυστερήσεις στις υποδομές στην έκθεσή του του 2025 (ΕΕΣ). Σύμφωνα με σύνοψη της έκθεσης, έως το 2024 λειτουργούσαν οκτώ από τις 33 νέες μονάδες που είχαν προβλεφθεί (aftodioikisi.gr). Οι δύο απολογισμοί αφορούν διαφορετικές χρονιές και δεν συγκρούονται κατ' ανάγκην.

Κανένας τους όμως δεν απαντά στο ερώτημα που θα κρίνει την υπόθεση: πόσοι τόνοι σύμμεικτων, δηλαδή όσων πετιούνται ανάμεικτα στον κοινό κάδο, επεξεργάζονται πράγματι κάθε χρόνο. Η κυβέρνηση μετρά μονάδες και δεν δημοσιεύει τη δυναμικότητα της καθεμιάς. Η Επιτροπή, από την πλευρά της, χαρακτηρίζει τη δυναμικότητα ανεπαρκή χωρίς να δίνει το έλλειμμα σε αριθμούς.

Τα επιμέρους παραδείγματα δείχνουν τον ρυθμό. Στο Ηράκλειο, η νέα μονάδα εντάχθηκε στο ΕΣΠΑ (Εταιρικό Σύμφωνο για το Πλαίσιο Ανάπτυξης) το 2021, τη χρονιά της πρώτης προειδοποίησης, η σύμβαση υπογράφηκε το 2022 και η κατασκευή ξεκίνησε το 2025 (Δήμος Ηρακλείου). Για Λαμία και Χαλκίδα εγκρίθηκε τον Ιανουάριο 2026 σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα ύψους περίπου 161 εκατ. ευρώ (Υπουργείο Οικονομικών), έγκριση που απέχει ακόμη πολύ από τη λειτουργία.

Τι ακολουθεί για κράτος, δήμους και πολίτες

Η παραπομπή δεν είναι καταδίκη ούτε πρόστιμο. Το Δικαστήριο θα κρίνει αν η Ελλάδα παραβίασε το ενωσιακό δίκαιο, και αν το διαπιστώσει, η χώρα οφείλει να συμμορφωθεί· μόνο αν δεν το κάνει μπορεί η Επιτροπή να επανέλθει και να ζητήσει κατ' αποκοπή ποσό ή ημερήσια ποινή (άρθρα 258 και 260 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ). Η Ζάκυνθος είναι το πρόσφατο παράδειγμα αυτής της δεύτερης φάσης, όπου η κύρωση ήρθε αργότερα (ΔΕΕ).

Οι δήμοι και οι φορείς διαχείρισης έχουν ήδη μοιρασμένες αρμοδιότητες για συλλογή και επεξεργασία (ΕΟΑΝ). Με αφορμή την παραπομπή δεν έχει ανακοινωθεί απόφαση που να αλλάζει την αποκομιδή ή τα δημοτικά τέλη, ούτε εντοπίστηκε δημόσια τοποθέτηση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Το διακύβευμα για τον πολίτη είναι πιο απλό και πιο παλιό: τι παθαίνει το σακούλι του πριν φτάσει στο χώμα.

Η Ελλάδα δεν έχει καταδικαστεί. Μπαίνει όμως στο Λουξεμβούργο με 66 χώρους που η Επιτροπή κρίνει μη συμμορφούμενους και με έναν απολογισμό που μετρά εργοτάξια, ενώ οι δικαστές θα ζητήσουν τόνους.