Η ΕΕ μεγαλώνει τον δορυφορικό αστερισμό IRIS²

Το Starlink του Έλον Μασκ κυριαρχεί ήδη στον ουρανό. Η SpaceX μετρούσε περίπου 9.600 δορυφόρους και 10,3 εκατ. συνδρομητές σε 164 αγορές στις 31 Μαρτίου 2026 (Fidelity/SpaceX). Απέναντι σε αυτό, η Ευρώπη αποφάσισε να μεγαλώσει το δικό της, υπό ανάπτυξη ακόμη, δορυφορικό δίκτυο. Στις 7 Αυγούστου 2026 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η κοινοπραξία SpaceRISE υπέγραψαν τη συμφωνία υλοποίησης του IRIS², ενός ευρωπαϊκά ελεγχόμενου συστήματος ασφαλών επικοινωνιών (ESA). Το πρόγραμμα περνά πια από το σχέδιο στην κατασκευή. Ο αστερισμός μεγαλώνει κατά 66 δορυφόρους και φτάνει τους 348 συνολικά, με πρώτες εκτοξεύσεις το 2029 και υπηρεσίες από το 2030 (Euractiv).

Εδώ κρύβεται η πρώτη παρανόηση. Το IRIS² λέγεται συχνά «ευρωπαϊκό Starlink», αλλά δεν φτιάχνεται για το ίδιο πράγμα. Το Starlink είναι εμπορικό internet για ιδιώτες, πλοία και αεροπλάνα. Το IRIS² είναι κάτι πιο κοντά σε εφεδρικό κρατικό κορμό επικοινωνιών: μια γραμμή που πρέπει να δουλεύει όταν τα επίγεια δίκτυα πέφτουν, μπλοκάρονται ή δεν πρέπει να εξαρτώνται από ξένο πάροχο. Οι πρώτοι χρήστες δεν είναι καταναλωτές, αλλά κυβερνήσεις, ένοπλες δυνάμεις, πολιτική προστασία, συνοριακή επιτήρηση, πρεσβείες και κρίσιμες υποδομές (EUSPA).

Τι κάνουν πραγματικά οι 66 νέοι δορυφόροι

Το αρχικό σχέδιο μετρούσε περίπου 290 δορυφόρους. Η νέα αρχιτεκτονική φτάνει τους 348: 330 σε χαμηλή τροχιά (LEO) και 18 σε μεσαία (MEO) (Copernicus). Οι δορυφόροι LEO πετούν χαμηλά, με μικρή καθυστέρηση αλλά και μικρή κάλυψη ο καθένας, οπότε χρειάζονται πολλοί. Σκεφτείτε τους σαν πολλά γρήγορα μηχανάκια courier. Οι λιγότεροι, ψηλότεροι δορυφόροι MEO είναι σαν υπεραστικά λεωφορεία που καλύπτουν μεγαλύτερες αποστάσεις.

Οι 66 πρόσθετοι είναι όλοι LEO και αποτελούν ένα πρόσθετο στρώμα αφιερωμένο σε άμυνα, ασφάλεια και υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης (EUSPA). Είναι σαν να προσθέτεις περισσότερα μηχανάκια στον στόλο των επειγόντων: δεν αλλάζει η διαδρομή, αυξάνεται η ικανότητα άμεσης επέμβασης. Η Επιτροπή αποδίδει σε αυτή τη διάταξη 60% περισσότερη ασφαλή κυβερνητική χωρητικότητα εντός ΕΕ και 54% παγκοσμίως (Επιτροπή, Brussels Times). Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι σε μια κρίση μπορούν να επικοινωνούν ταυτόχρονα περισσότερες υπηρεσίες, χωρίς να πέφτουν οι ταχύτητες ή να κορεστεί το δίκτυο.

Το γιατί η Ευρώπη το θέλει τώρα το έδειξε ο πόλεμος. Μετά την επίθεση στο δορυφορικό δίκτυο Viasat KA-SAT στην αρχή της εισβολής στην Ουκρανία και τον κεντρικό ρόλο του Starlink στο μέτωπο, οι Βρυξέλλες αντιλήφθηκαν ότι δεν μπορούν να στηρίζουν κρίσιμες επικοινωνίες σε έναν και μόνο, ξένο, εμπορικό πάροχο (Belfer Center).

Το IRIS² στήνεται ως εταιρική σχέση δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Σκεφτείτε την Επιτροπή ως τον ιδιοκτήτη του έργου, την ESA ως τον τεχνικό σύμβουλο που εγγυάται ότι όλα γίνονται σωστά, και την EUSPA ως τον υπεύθυνο πιστοποίησης ασφάλειας για τους κρατικούς χρήστες (eu-space). Ο εργολάβος που χτίζει και θα λειτουργεί το δίκτυο είναι η κοινοπραξία SpaceRISE, δηλαδή SES, Eutelsat και Hispasat, μαζί με κατασκευαστές όπως Airbus, Thales Alenia Space και OHB (SES).

Το ερώτημα του λογαριασμού

Εδώ αρχίζουν οι αστερίσκοι. Το αρχικό μέγεθος του έργου ήταν περίπου 10,6 δισ. ευρώ, με γύρω στα 6 δισ. από την ΕΕ, 550 εκατ. από την ESA και 4,1 δισ. ιδιωτικά (eu-space, Taylor & Francis). Με περισσότερους δορυφόρους, πιο σύνθετη αρχιτεκτονική και νέες απαιτήσεις ασφάλειας, το ποσό αυτό δεν αρκεί πλέον. Η Hispasat μίλησε για 15,6 δισ. ευρώ, αν και η Επιτροπή δεν δημοσίευσε δικό της επίσημο νούμερο, οπότε ο αριθμός παραμένει ρεπορταζιακός (SpaceNews). Η ίδια η επίσημη ενημέρωση παραδέχεται ανάγκη για πρόσθετη χρηματοδότηση από τον προϋπολογισμό 2028-2034 (EUSPA). Μένει και το πιο υλικό εμπόδιο: η Ευρώπη πρέπει να εκτοξεύσει 348 δορυφόρους με περιορισμένη δική της χωρητικότητα και τον Ariane 6 σε καθυστερήσεις, ενώ κάθε αστερισμός χρειάζεται έγκαιρο διεθνή συντονισμό φάσματος μέσω της ITU (ITU).

Για τον πολίτη, τίποτα δεν αλλάζει το 2026 ή το 2027. Το ενδιάμεσο εργαλείο είναι το ήδη ενεργό GOVSATCOM για δημόσιους χρήστες, ενώ για ασφαλείς επικοινωνίες μεγάλης κλίμακας η Ευρώπη εξακολουθεί να στηρίζεται σε ξένες υποδομές. Το 2029 θα μάθουμε αν το IRIS² είναι το πρώτο βήμα προς την ευρωπαϊκή διαστημική κυριαρχία ή άλλο ένα σχέδιο που έμεινε στα χαρτιά.