Η ΕΕ κατατάσσει το ChatGPT ως «μηχανή αναζήτησης»

Ένα chatbot που εκατομμύρια Ευρωπαίοι ρωτούν καθημερινά μόλις μπήκε στην ίδια ρυθμιστική κατηγορία με το Google Search. Στις 31 Αυγούστου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαρακτήρισε το ChatGPT «πολύ μεγάλη μηχανή αναζήτησης» και τα Reddit και Roblox «πολύ μεγάλες πλατφόρμες», εντάσσοντάς τα στο βαρύτερο καθεστώς που έχει η ΕΕ για ψηφιακές υπηρεσίες ευρωπαϊκής κλίμακας, τον νόμο για τις ψηφιακές υπηρεσίες (DSA) (European Commission). Πρακτικά, μια υπηρεσία όπως το Roblox, γεμάτη παιδιά, ή το ChatGPT, που μπορεί να σερβίρει σε έναν έφηβο μια πειστική αλλά επικίνδυνη συμβουλή, οφείλει πλέον να αποδεικνύει σε ετήσιο εξωτερικό έλεγχο ότι ο σχεδιασμός της δεν παράγει τέτοιες βλάβες (RTÉ).

Το κατώφλι για αυτή την κατηγορία είναι σαφές: 45 εκατ. μέσοι μηνιαίοι χρήστες στην ΕΕ. Οι αποστάσεις λένε την ιστορία. Το Roblox, με 46,6 εκατ., βρίσκεται μόλις πάνω από το όριο· το ChatGPT, με 159,1 εκατ., το τριπλασιάζει, με το Reddit στα 57,2 εκατ. στο ενδιάμεσο (Euronews, PPC Land). Οι αριθμοί είναι στοιχεία που δήλωσαν οι ίδιες οι εταιρείες στο πλαίσιο του DSA, όχι ανεξάρτητη μέτρηση της Κομισιόν.

Γιατί ένα chatbot γίνεται «μηχανή αναζήτησης»

Ο DSA ορίζει τη μηχανή αναζήτησης από τη δουλειά της: δέχεσαι ένα ερώτημα, ψάχνεις τον ιστό, επιστρέφεις ένα αποτέλεσμα «σε οποιαδήποτε μορφή» (EUR-Lex). Αυτό το «οποιαδήποτε μορφή» είναι το κλειδί: ο νόμος δεν απαιτεί το αποτέλεσμα να είναι μια κλασική λίστα με μπλε συνδέσμους, οπότε μια συνθετική απάντηση που ανακτά και αναδιατάσσει πληροφορία από τον ανοιχτό ιστό μετράει εξίσου. Όταν το ChatGPT σταματά να απαντά από τη «μνήμη» του και ψάχνει ζωντανά στο διαδίκτυο, κάνει ακριβώς αυτό· γι' αυτό η Επιτροπή το χαρακτηρίζει «υβριδική υπηρεσία» (Policy Review). Δεν είναι μια εγκυκλοπαίδεια που «τα ξέρει όλα», αλλά ένας βιβλιοθηκάριος που πηγαίνει στα ράφια του ιστού, διαλέγει πηγές και σου φέρνει έτοιμη σύνοψη αντί για μια λίστα τίτλων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε απάντηση του ChatGPT γίνεται πλέον «αποτέλεσμα αναζήτησης», ούτε ότι οι Βρυξέλλες θα εγκρίνουν εκ των προτέρων ό,τι λέει. Πολλές φορές το μοντέλο απαντά από την εκπαίδευσή του χωρίς να ψάξει πουθενά, και το πού ακριβώς τραβιέται αυτή η γραμμή παραμένει νομικά θολό, κάτι που αρκετοί νομικοί λένε ότι χρειάζεται αποσαφήνιση (Verfassungsblog). Ο DSA δεν ελέγχει τη μεμονωμένη απάντηση, ελέγχει το σύστημα.

Τι αλλάζει στην πράξη

Οι υπηρεσίες αυτού του μεγέθους υποχρεώνονται πλέον να κάνουν κάτι σαν ετήσιο έλεγχο ασφαλείας του ίδιου τους του σχεδιασμού: να χαρτογραφούν αν οι αλγόριθμοι και οι λειτουργίες τους μπορούν να ενισχύσουν παράνομο περιεχόμενο, να βλάψουν ανηλίκους ή να στρεβλώσουν τον δημόσιο διάλογο, και έπειτα να πάρουν αποδεδειγμένα μέτρα. Δεν αρκεί, δηλαδή, να καταγράψεις τις τρύπες στην υποδομή σου· είσαι υποχρεωμένος να τις κλείσεις (DSA).

Πάνω σε αυτόν τον αυτοέλεγχο μπαίνει ένα δεύτερο επίπεδο. Ανεξάρτητοι εξωτερικοί ελεγκτές εξετάζουν κάθε χρόνο αν τα μέτρα στέκουν, ενώ πιστοποιημένοι ερευνητές αποκτούν πρόσβαση στα δεδομένα των πλατφορμών ώστε να επαληθεύουν οι ίδιοι τους ισχυρισμούς τους, αντί να μένουν σε ένα «εμπιστευτείτε μας» (European Commission).

Οι δύο βασικοί ψηφιακοί νόμοι της ΕΕ κοιτάζουν διαφορετικά πράγματα. Ο AI Act ρυθμίζει το ίδιο το «μηχάνημα»: το μοντέλο, τον κατασκευαστή του, την υποχρέωση να ξέρεις ότι μιλάς με AI και να σημαίνονται τα deepfakes, κανόνες που μπήκαν σε εφαρμογή από τις 2 Αυγούστου 2026 (To Brief, AI Act). Ο DSA κοιτάζει τον «δρόμο»: πώς κυκλοφορεί η πληροφορία σε τεράστια κλίμακα και τι κοινωνικούς κινδύνους δημιουργεί (European Commission). Ο AI Act γράφει τους κανόνες για τον κινητήρα, ο DSA για την κυκλοφορία.

Ο χαρακτηρισμός δεν είναι ποινή. Ανοίγει ένα παράθυρο τεσσάρων μηνών συμμόρφωσης και μόνιμη, στενή εποπτεία. Το «έως 6% του παγκόσμιου τζίρου» που κυκλοφορεί ως απειλή είναι ανώτατο όριο μετά από πλήρη διαδικασία ελέγχου και ακρόασης, όχι αυτόματο πρόστιμο (European Commission).

Η βαρύτητα της στιγμής είναι ότι για πρώτη φορά ένα αυτόνομο συνομιλιακό AI μπαίνει στο ανώτατο επίπεδο του DSA (DSA Observatory, DW). Η ίδια λογική «συστημικού κινδύνου» που έφερε πρόστιμο 550 εκατ. ευρώ στην AliExpress για επικίνδυνα προϊόντα (To Brief) περνά τώρα από το εμπόριο και τα κοινωνικά δίκτυα στη μηχανή που μεσολαβεί την ίδια την πρόσβαση στην πληροφορία.

Οι πλήρεις αποφάσεις χαρακτηρισμού δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί, και την προθεσμία την τοποθετεί η ίδια η Κομισιόν έως τον Ιανουάριο του 2027 (European Commission). Από τότε, η συμμόρφωση θα μετράται στην πράξη.