Η ΕΕ επενδύει 30 δισ. σε AI εργοστάσια με ξένα chips

Ένα φιλόδοξο ευρωπαϊκό σχέδιο, οι λεγόμενες AI gigafactories, τεράστια βιομηχανικά κέντρα για την εκπαίδευση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, μπήκε επιτέλους σε φάση υλοποίησης. Στις 30 Ιουλίου 2026 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή άνοιξε διαγωνισμό για έως επτά τέτοιες μονάδες, με στόχο να κινητοποιήσει επενδύσεις άνω των 30 δισ. ευρώ και να υπερδιπλασιάσει την υπολογιστική ισχύ της Ευρώπης στην AI (European Commission, AP). Και εδώ κρύβεται το παράδοξο: η Ευρώπη ξοδεύει μια περιουσία για να γίνει «αυτόνομη», αγοράζοντας αρχικά τσιπ της αμερικανικής Nvidia και της AMD.

Η δίψα για υπολογιστική ισχύ είναι υπαρκτή. Όταν οι Βρυξέλλες ζήτησαν προκαταρκτικές εκδηλώσεις ενδιαφέροντος, έλαβαν 76 προτάσεις από 16 κράτη σε 60 τοποθεσίες, με τους ενδιαφερόμενους να μιλούν συνολικά για τουλάχιστον 3 εκατ. GPUs τελευταίας γενιάς (Data Center Dynamics).

Το μέγεθος της απόστασης εξηγεί γιατί η Κομισιόν βιάζεται. Σήμερα οι ΗΠΑ ελέγχουν το 74% της παγκόσμιας υπολογιστικής ισχύος υψηλών επιδόσεων για AI, η Κίνα το 14% και η ΕΕ μόλις το 4,8% (Federal Reserve). Το 2024 οι Αμερικανοί πρόσθεσαν 5,8 GW νέας ισχύος μέσα σε έναν χρόνο. Η Ευρώπη μόνο 1,6 GW (Federal Reserve). Δεν είναι διαφορά ταχύτητας, είναι διαφορά κατηγορίας.

Τι αγοράζει πραγματικά η Ευρώπη

Για να μετρήσουμε τι κερδίζει η Ευρώπη, αξίζει πρώτα να δούμε τι ακριβώς αγοράζει. Ξεχάστε την εικόνα ενός μεγάλου server room. Μια gigafactory σχεδιάζεται με πάνω από 100.000 προηγμένα chips η καθεμία, περίπου τετραπλάσια ισχύ από τα σημερινά ευρωπαϊκά κέντρα AI (EuroHPC JU). Ο αριθμός εντυπωσιάζει, αλλά από μόνος του δεν λέει τίποτα. Σκεφτείτε ένα στάδιο με 100.000 μουσικούς. Το εντυπωσιακό δεν είναι το πλήθος, αλλά ότι παίζουν το ίδιο κομμάτι συγχρονισμένα. Χωρίς μαέστρο, ακουστική και ρεύμα, οι μουσικοί είναι απλώς θόρυβος.

Στην AI, ο «μαέστρος» είναι το λογισμικό, η «ακουστική» τα υπερταχέα δίκτυα που δένουν τα chips σε μία ενιαία μηχανή, και η «ηλεκτρική εγκατάσταση» το ρεύμα και η ψύξη. Γι' αυτό η Επιτροπή δεν πουλά έναν αριθμό, αλλά ένα πακέτο: επεξεργαστές, λογισμικό, δίκτυο και ενεργειακά αποδοτικά data centres μαζί (European Commission). Το πραγματικό προϊόν είναι η ικανότητα να χτίζεις και να τρέχεις πολύ μεγάλα μοντέλα εντός ΕΕ, χωρίς πλήρη εξάρτηση από αμερικανικά cloud.

Το χρηματοδοτικό σχήμα είναι πιο σύνθετο απ' όσο δείχνουν οι τίτλοι. Τα έως 10 δισ. δημόσια δεν βγαίνουν όλα από τις Βρυξέλλες: περίπου τα μισά αναμένεται να τα βάλουν τα κράτη-μέλη, βάσει των κανόνων που απαιτούν εθνική συνεισφορά (Data Center Dynamics). Τα 20 δισ. είναι ιδιωτικά, όχι δεύτερο δημόσιο ταμείο. Θα τα βάλουν τα κοινοπρακτικά σχήματα που θα κερδίσουν τον διαγωνισμό και θα λειτουργήσουν τις μονάδες, με το δημόσιο να κρατά αναλογικό μερίδιο πάνω στο υπολογιστικό κομμάτι (Brussels Times).

Πού σταματά η «κυριαρχία»

Εδώ το αφήγημα της αυτονομίας συναντά τα όριά του. Εκπρόσωπος της Κομισιόν παραδέχθηκε στη Le Monde ότι η Ευρώπη δεν παράγει σήμερα τα κορυφαία chips που χρειάζονται αυτές οι εγκαταστάσεις (Le Monde). Δημοσιογραφικές αναφορές λένε ότι η Επιτροπή έχει ήδη εξασφαλίσει επιστολές πρόθεσης για hardware από AMD, Nvidia και Qualcomm (DW, Reuters/Yahoo). Ευρωπαϊκές εναλλακτικές υπάρχουν, όπως ο επεξεργαστής Rhea1 της γαλλικής SiPearl που πέρασε φέτος σε φάση δοκιμών, αλλά είναι CPU, όχι υποκατάστατο των κορυφαίων AI GPUs, και κατασκευάζεται στην Ταϊβάν (SiPearl).

Είναι σαν να χτίζεις δικό σου λιμάνι, ενώ τα μεγαλύτερα πλοία ανήκουν σε άλλον. Η Ευρώπη κερδίζει έλεγχο στην πρόσβαση, στα δεδομένα και στη δικαιοδοσία, όχι όμως τη μηχανή που τρέχει μέσα, ούτε το λογισμικό που την κατευθύνει, όπως το κυρίαρχο CUDA της Nvidia που παραμένει το ξένο σύστημα πλοήγησης.

Και μένει το πιο δύσκολο εμπόδιο: η υποδομή που θα τα τροφοδοτεί. Η κατανάλωση ρεύματος των ευρωπαϊκών data centres, ήδη γύρω στις 70 TWh το 2024, μπορεί να φτάσει τις 115 TWh ως το 2030 (DG Energy). Το νερό είναι ο δεύτερος κρυφός περιορισμός: η ψύξη τέτοιων κέντρων απαιτεί τεράστιες ποσότητες, οπότε η επιλογή τοποθεσίας θα κρίνεται και από την τοπική υδατική διαθεσιμότητα. Πόσο εύθραυστη είναι αυτή η εξάρτηση φάνηκε μόλις χθες, όταν η πτώση της στάθμης του Δούναβη ανάγκασε ρουμανικό πυρηνικό σταθμό να χάσει το 10% της παραγωγής του (To Brief).

Η προθεσμία κλείνει στις 12 Νοεμβρίου 2026, οι αναθέσεις έρχονται το 2027, το πρώτο ρεύμα στις μηχανές όχι πριν από τα τέλη του 2028. Και ώσπου να ανάψουν, οι ΗΠΑ, με τον σημερινό ρυθμό, θα έχουν προσθέσει πολλαπλάσια της ισχύος που όλη αυτή η ευρωπαϊκή προσπάθεια φιλοδοξεί να φτάσει.