Η ΕΕ ενέκρινε πέντε κοινά αμυντικά έργα

Το Συμβούλιο της ΕΕ αναγνώρισε σήμερα, 28 Σεπτεμβρίου, τα πρώτα πέντε Ευρωπαϊκά Αμυντικά Έργα Κοινού Ενδιαφέροντος. Είναι κοινά προγράμματα για μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones), θάλασσα, διάστημα, αεράμυνα και την ανατολική πτέρυγα της Ένωσης (Συμβούλιο της ΕΕ). Η απόφαση δεν δίνει χρήματα σε κανένα έργο. Τους δίνει το δικαίωμα να διεκδικήσουν ευρωπαϊκά κονδύλια (Κανονισμός EDIP). Σύμφωνα με την πρόταση του Ιουλίου, η Ελλάδα συμμετέχει στα τέσσερα από τα πέντε (πρόταση Επιτροπής).

Η σημερινή απόφαση ανήκει στα κράτη μέλη. Η Επιτροπή κατέθεσε την πρόταση στις 3 Ιουλίου, οι πρέσβεις των κρατών μελών τη στήριξαν στις 16 Σεπτεμβρίου και σήμερα το Συμβούλιο την έκανε απόφαση (Kyiv Independent). Κανένα από τα πέντε έργα δεν είναι σύστημα έτοιμο προς παράδοση. Είναι δυνατότητες που η Ευρώπη θέλει να αποκτήσει.

Η ανάγκη φάνηκε πριν από λίγες μέρες. Μαχητικό του ΝΑΤΟ κατέρριψε τότε μη επανδρωμένο αεροσκάφος κοντά στο Κάουνας της Λιθουανίας (To Brief). Η Επιτροπή συνδέει τα έργα ακριβώς με τέτοια κενά: την επιτήρηση, την αντιμετώπιση των drones και τον συντονισμό της αεράμυνας (οδικός χάρτης 2030).

Από την έγκριση στο χρήμα

Η αναγνώριση ανοίγει τον δρόμο προς το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Αμυντικής Βιομηχανίας (EDIP), το ταμείο της ΕΕ για την αμυντική παραγωγή (Κανονισμός EDIP). Για να φτάσουν χρήματα σε κάποιο έργο χρειάζονται ακόμη τρία βήματα: αξιολόγηση, απόφαση που κατανέμει τα κονδύλια και, για την κατασκευή ή την αγορά εξοπλισμού, συμβάσεις (Επιτροπή για το EDIP). Η απόφαση δεν αφορά ούτε το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας, που χρηματοδοτεί την έρευνα, ούτε τα δάνεια του SAFE για κοινές αγορές όπλων (Κανονισμός EDF, Κανονισμός SAFE).

Η ελληνική θέση

Η πρόταση του Ιουλίου τοποθετεί την Ελλάδα στα έργα για τα drones, τη θάλασσα, το διάστημα και την αεράμυνα (πρόταση Επιτροπής). Λείπει μόνο από το πέμπτο, την επιτήρηση της ανατολικής πτέρυγας. Η κατανομή ταιριάζει με τη γεωγραφία, αφού οι ελληνικές ανάγκες βρίσκονται στη θάλασσα και στον αέρα και όχι στα σύνορα με τη Ρωσία. Το τελικό παράρτημα της σημερινής απόφασης δεν έχει δημοσιοποιηθεί, οπότε η ελληνική συμμετοχή μένει να επιβεβαιωθεί στο οριστικό κείμενο.

Το πιο κοντινό έργο στα ελληνικά σχέδια είναι το EU-FIAMD, που συνδέει μεταξύ τους τα εθνικά συστήματα αεράμυνας και αντιπυραυλικής άμυνας. Θυμίζει την «Ασπίδα του Αχιλλέα», την πολυστρωματική αεράμυνα που σχεδιάζει η Αθήνα, αλλά η πρόταση δεν την αναφέρει. Για τα εξοπλιστικά της προγράμματα η κυβέρνηση βασίζεται εν μέρει στα δάνεια του SAFE, τα οποία η σημερινή απόφαση δεν αγγίζει.

Κοινά έργα, εθνικά συμφέροντα

Η λογική των κοινών έργων είναι απλή. Όταν τα κράτη χρησιμοποιούν τις ίδιες προδιαγραφές, τα συστήματά τους συνεργάζονται και οι παραγγελίες συγκεντρώνονται για εξοπλισμό που καμία χώρα δεν αντέχει οικονομικά μόνη της. Στην πράξη οι κοινές αγορές μένουν λίγες: το 2025 έφτασαν το 24% των δαπανών εξοπλισμού, κάτω από τον στόχο του 35% (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Άμυνας). Παλαιότερα πολυεθνικά προγράμματα, όπως το μεταγωγικό αεροσκάφος A400M, σκόνταψαν σε διαφωνίες για προδιαγραφές και για το ποια χώρα θα πάρει ποιο κομμάτι της παραγωγής (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Tagesschau).

Το ποσό που προβλέπεται δείχνει πόσο πρώιμο είναι το στάδιο. Για όλη αυτή την κατηγορία έργων το EDIP διαθέτει συνολικά 325 εκατ. ευρώ, χωρίς κατανομή ανά έργο ή ανά χώρα (Επιτροπή για το EDIP). Αν μοιράζονταν ισόποσα, θα αναλογούσαν περίπου 65 εκατ. σε κάθε έργο. Το ποσό αρκεί για σχεδιασμό και προδιαγραφές, όχι για να στηθεί μια ασπίδα. Το Παρίσι πιέζει ήδη να καταλήγουν τα ευρωπαϊκά αμυντικά κονδύλια σε ευρωπαϊκές εταιρείες (Defence24). Από τη σημερινή απόφαση καμία εταιρεία, ελληνική ή γαλλική, δεν έχει πάρει ακόμη παραγγελία.

Η Ελλάδα έχει προταθεί για τέσσερα από τα πέντε έργα, και σήμερα αυτά απέκτησαν το δικαίωμα να ζητήσουν χρήματα. Το αν η ελληνική βιομηχανία θα κατασκευάσει μέρος του εξοπλισμού ή θα αγοράσει ό,τι φτιάξουν άλλοι θα κριθεί στις συμβάσεις.