Η ΕΕ χαλαρώνει όριο δαπανών για ελληνικά ενεργειακά έργα

Οι υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ ενέκριναν στις 9 Οκτωβρίου, στο Ecofin του Λουξεμβούργου, την επέκταση της ελληνικής εθνικής ρήτρας διαφυγής από την άμυνα στην ενεργειακή ασφάλεια (Συμβούλιο της ΕΕ). Η Ελλάδα μπορεί πλέον να ξοδεύει επιπλέον έως 0,3% του ΑΕΠ τον χρόνο για επιλέξιμες ενεργειακές επενδύσεις χωρίς να παραβιάζει τον ευρωπαϊκό κανόνα δαπανών (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Τα χρήματα που θα ξοδευτούν είναι ελληνικά, όχι ευρωπαϊκά, και δεν πηγαίνουν στους σημερινούς λογαριασμούς ρεύματος.

Τι ακριβώς εγκρίθηκε

Η διαδικασία κράτησε δύο μήνες. Η Αθήνα υπέβαλε το αίτημα στις 6 Αυγούστου και η Επιτροπή κατέθεσε την πρότασή της στις 17 Σεπτεμβρίου (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Το Συμβούλιο υιοθέτησε τη σύσταση σε συνεδρίαση υπό την προεδρία του Ιρλανδού υπουργού Οικονομικών Σάιμον Χάρις, με παρόντες τον Κυριάκο Πιερρακάκη και τον επίτροπο Βάλντις Ντομπρόβσκις (κατάλογος συμμετεχόντων). Την προηγούμενη μέρα, στο Eurogroup, οι ίδιοι είχαν συζητήσει τις ενεργειακές τιμές χωρίς να πάρουν απόφαση (To Brief).

Ο κανόνας που χαλαρώνει ορίζει πόσο επιτρέπεται να αυξάνονται κάθε χρόνο οι καθαρές δαπάνες του κράτους, δηλαδή οι δαπάνες χωρίς τους τόκους του χρέους. Το άρθρο 26 του κανονισμού 2024/1263 επιτρέπει προσωρινή απόκλιση από αυτόν όταν μια χώρα αντιμετωπίζει εξαιρετικές περιστάσεις που δεν ελέγχει, αρκεί να μη διακινδυνεύεται η βιωσιμότητα των οικονομικών της (κανονισμός 2024/1263). Το ενεργειακό σκέλος έχει όριο 0,3% του ΑΕΠ ανά έτος και 0,6% σωρευτικά για το 2026 έως το 2028. Μαζί με την αμυντική ευελιξία, η συνολική απόκλιση δεν ξεπερνά το 1,5% του ΑΕΠ (κείμενο Συμβουλίου).

Πού θα πάει το δισεκατομμύριο

Η κυβέρνηση έχει καταρτίσει κατάλογο οκτώ δράσεων που αθροίζουν 1,002 δισ. ευρώ και θα πληρωθούν από εθνικούς πόρους (CNN Greece). Πιο κοντά στο νοικοκυριό βρίσκονται τα 200 εκατ. για αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες, με στόχο 100.000 δικαιούχους, δηλαδή περίπου 2.000 ευρώ ο καθένας (Euro2day). Ακολουθούν 50 εκατ. για παρόμοιες παρεμβάσεις και φωτοβολταϊκά σε 10.000 δικαιούχους στη Δυτική Μακεδονία και τη Μεγαλόπολη (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Άλλα 200 εκατ. πηγαίνουν σε μπαταρίες για μονάδες ανανεώσιμης ενέργειας, ενώ η ενεργειακή αναβάθμιση του Δημοσίου παίρνει 117 εκατ. για 109 δημόσια και πανεπιστημιακά κτίρια και 45 εκατ. για 246 σχολεία (CNN Greece). Μικρότερα κονδύλια καλύπτουν τη δέσμευση άνθρακα στη βιομηχανία (50 εκατ.) και φορτιστές λεωφορείων (20 εκατ.), ενώ 320 εκατ. πηγαίνουν σε σιδηροδρομική ασφάλεια και επεκτάσεις, το μεγαλύτερο κονδύλι και σχεδόν το ένα τρίτο του πακέτου (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Τα έργα θα τα πληρώσει το Δημόσιο, και οι δαπάνες μετρούν κανονικά στο έλλειμμα και στο χρέος. Η μόνη αλλαγή είναι ότι όσες κριθούν επιλέξιμες δεν θα λογίζονται παραβίαση του ευρωπαϊκού ορίου (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Ο σχεδιασμός μοιράζει το περίπου 1 δισ. σε 300 εκατ. φέτος, 400 εκατ. το 2027 και 300 εκατ. το 2028 (Euro2day).

Για τους ακριβούς λογαριασμούς η απόφαση δεν προβλέπει τίποτα. Η ρήτρα δεν καλύπτει επιδοτήσεις, ούτε αποτελεί όρο της το σενάριο που περιέγραψαν δημοσιεύματα ως ελληνική πρόταση, να μπουν 400 εκατ. σε «κουμπαρά» άμεσης στήριξης (ΕΡΤ). Χωριστά, το προσχέδιο του προϋπολογισμού 2027 κρατά 200 εκατ. για ενδεχόμενες ενεργειακές ανάγκες, χωρίς να ορίζει δικαιούχους ή ποσό ανά λογαριασμό (προσχέδιο προϋπολογισμού 2027).

Ο έλεγχος που ακολουθεί

Η έγκριση της ρήτρας δεν σημαίνει ότι εγκρίθηκε και ολόκληρη η λίστα. Γίνεται επιλέξιμο μόνο ό,τι αποφασίστηκε μετά τις 28 Φεβρουαρίου 2026 και βοηθά τη χώρα να απομακρυνθεί από τα ορυκτά καύσιμα. Η Επιτροπή θα εξετάσει χωριστά κάθε μέτρο ως προς την επιλεξιμότητα, την πρόσθετη αξία, τη στόχευση και την οικονομική αποδοτικότητα, και η Αθήνα πρέπει να στέλνει στοιχεία έως τις 15 Απριλίου και τις 15 Οκτωβρίου κάθε χρόνου (κείμενο Συμβουλίου).

Ο ΣΥΡΙΖΑ ζητά να μάθει πού θα πάει κάθε ευρώ, με ποια κριτήρια επιλογής, ποια χρονοδιαγράμματα και ποιο μετρήσιμο κοινωνικό όφελος (Αυγή). Το ΚΚΕ υποστηρίζει ότι θα ωφεληθούν κυρίως οι ενεργειακοί όμιλοι (News247). Ο κατάλογος δεν ονομάζει ούτε αναδόχους ούτε τελικούς δικαιούχους, οπότε ούτε επιβεβαιώνει ούτε διαψεύδει τον ισχυρισμό.

Το πακέτο θα κριθεί τελικά από το αν μειώνει την εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα. Η ευρωπαϊκή εμπειρία στηρίζει μέρος του σχεδίου, αφού οι αντλίες θερμότητας είναι τρεις έως πέντε φορές αποδοτικότερες από τους λέβητες ορυκτών καυσίμων (Κοινό Κέντρο Ερευνών της ΕΕ). Όμως κανένα από τα οκτώ ελληνικά έργα δεν συνοδεύεται από δημοσιευμένους αριθμούς: πόση ενέργεια θα εξοικονομήσει, πόσο εισαγόμενο καύσιμο θα αντικαταστήσει. Η Αθήνα πήρε την άδεια να ξοδέψει. Τους αριθμούς που θα δείξουν αν τα χρήματα πιάνουν τόπο, ξεκινώντας από τα 320 εκατ. του σιδηροδρόμου, η κυβέρνηση τους χρωστά στην Κομισιόν ως τον Απρίλιο και στους φορολογουμένους από σήμερα.