«Εδώ δεν θα ξαναγίνουν εκλογές»: Ο Ορτέγα κλείνει και την τελευταία κάλπη

Στη Μανάγουα, σε επετειακή ομιλία για τα 47 χρόνια της Σαντινιστικής Επανάστασης, ο Ντανιέλ Ορτέγα είπε δημόσια αυτό που εδώ και χρόνια έκανε στην πράξη: «Aquí no volverán a haber elecciones», εδώ δεν θα ξαναγίνουν εκλογές, ώστε η αντιπολίτευση να μην μπορέσει να «αρπάξει» την κυβέρνηση και την εξουσία (EFE, Teleamazonas). «Que se olviden», ας το ξεχάσουν, πρόσθεσε για όσους χαρακτήρισε όργανα των «yanquis» και «somocistas». Ο 80χρονος πρόεδρος δεν απείλησε αόριστα. Ανακοίνωσε ότι θα εργαστεί με την Asamblea Nacional (την Εθνοσυνέλευση), το ελεγχόμενο κοινοβούλιο, για να υψώσει «un muro, un bloque», ένα τείχος απέναντι στους αντιπάλους (Infobae).

Η μάσκα που έπεσε

Για να καταλάβει κανείς το βάρος της φράσης, πρέπει να δει τι είχε ήδη προηγηθεί. Οι εκλογές στη Νικαράγουα ήταν προσχηματικές πολύ πριν καταργηθούν. Το 2021 το καθεστώς μπήκε στην αναμέτρηση αφού είχε ήδη συλλάβει ή εξουδετερώσει επτά προεδρικούς διεκδικητές. Χωρίς πραγματικό αντίπαλο στο ψηφοδέλτιο, ο Ορτέγα ανακηρύχθηκε νικητής με περίπου 76%, σε μια διαδικασία που η Ουάσιγκτον χαρακτήρισε «παντομίμα» (El País, openDemocracy).

Ανάμεσα στους διεκδικητές που φυλακίστηκαν ήταν ο Juan Sebastián Chamorro και η Cristiana Chamorro, δείγμα του πόσο βαθιά χτύπησε το καθεστώς ακόμη και ιστορικές οικογένειες της αντιπολίτευσης. Η μέθοδος ήταν ορατή εδώ και χρόνια. Από το 2018 έχουν κλείσει πάνω από 5.000 οργανώσεις, θρησκευτικές, φιλανθρωπικές, επαγγελματικές. Ειδικοί του Οργανισμού Αμερικανικών Κρατών μίλησαν για «εκκαθάριση του νομικού επαγγέλματος», με μαζικές αφαιρέσεις αδειών δικηγόρων (Chicago Tribune).

Το 2023, ο Chamorro ήταν ανάμεσα στους 222 πολιτικούς κρατούμενους που απελάθηκαν στις ΗΠΑ και στερήθηκαν την υπηκοότητά τους. Από την εξορία, σχολίασε ότι ο Ορτέγα «έβγαλε άλλη μία μάσκα» (Infobae). Στις φυλακές παραμένουν, κατά τον μηχανισμό καταγραφής πολιτικών κρατουμένων, τουλάχιστον 46 άνθρωποι, εκτίμηση οργάνωσης που η κυβέρνηση αρνείται (Chicago Tribune).

Γιατί πρόκειται για διαδοχή, όχι για νίκη

Η ουσία δεν είναι ότι ένας 80χρονος φοβάται μια κάλπη. Είναι ότι το καθεστώς λύνει το πρόβλημα της επόμενης μέρας. Οι συνταγματικές αλλαγές που τέθηκαν σε ισχύ στις αρχές του 2025 επέκτειναν την προεδρική θητεία στα έξι χρόνια και κατοχύρωσαν τη σύζυγό του, Rosario Murillo, ως «copresidenta», συμπρόεδρο (CNN en Español). Όσο υπάρχουν έστω και σκηνοθετημένες εκλογές, παραμένει η ιδέα ότι η εξουσία πρέπει περιοδικά να επανεπικυρώνεται. Όταν αδειάζουν, η πηγή νομιμοποίησης μεταφέρεται από την κάλπη στην ίδια τη δομή του καθεστώτος. Ο τίτλος της συμπροέδρου δημιουργεί ήδη από τώρα δεύτερο νόμιμο πόλο στην κορυφή. Η μετάβαση μετά τον Ορτέγα δεν θα χρειάζεται νέα λαϊκή εντολή, μόνο θεσμική συνέχεια της οικογένειας.

Αυτή η θεσμική θωράκιση έρχεται με γνώριμο ιδεολογικό ντύσιμο. Η επίκληση των «yanquis» και των «golpistas», των πραξικοπηματιών, δεν είναι τυχαία. Η Νικαράγουα έχει πραγματική ιστορία αμερικανικής επέμβασης, δικτατορίας Σομόσα και πολέμου των Contras. Αλλά το υπαρκτό τραύμα μετατρέπεται σε γενική άδεια αποκλεισμού: από το «υπάρχει κίνδυνος ξένης παρέμβασης» περνάμε στο «κάθε αντιπολίτευση είναι ξένη παρέμβαση».

Ο κόσμος έχει λίγα εργαλεία. Οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει πάνω από 2.000 περιορισμούς βίζας και κυρώσεις σε πρόσωπα του πυρήνα του καθεστώτος (CRS, NYT), ενώ η ΕΕ διατηρεί στοχευμένες κυρώσεις, παγώματα περιουσιών και ταξιδιωτικές απαγορεύσεις (Council of the EU). Καμία από αυτές τις πιέσεις δεν άλλαξε τον υπολογισμό της Μανάγουας. Το μάθημα από την Κούβα και τη Βενεζουέλα επαναλαμβάνεται: οι κυρώσεις σπάνια ρίχνουν καθεστώτα, απλώς περιορίζουν το παράθυρο επιβίωσής τους (CSIS).

Για την Ελλάδα, το μάθημα δεν αφορά αγορές ή τιμές. Αφορά τα όρια της αξιακής γλώσσας. Η Αθήνα στηρίζει τη θέση της στο Αιγαίο και στην Κύπρο πάνω στο διεθνές δίκαιο και στους θεσμούς. Η Νικαράγουα δείχνει πόσο επιλεκτικά μεταφράζεται αυτή η ρητορική σε πράξη, με κριτήριο τη μόχλευση και τη στρατηγική χρησιμότητα, όχι την καθαρότητα της αρχής. Όταν οι σύμμαχοι ζυγίζουν πότε θα εφαρμόσουν πίεση και πότε όχι, καμία χώρα δεν μπορεί να θεωρεί δεδομένο ότι η ηθική γλώσσα θα την καλύψει όταν το διακύβευμα γίνει δικό της.

Η Νικαράγουα δεν εισέρχεται σήμερα στη δικτατορία. Απλώς σταμάτησε να προσποιείται ότι δεν είναι. Και η θεσμική σφραγίδα της μετάβασης δεν είναι διάταγμα ή στρατός, αλλά ένας τίτλος: η σύζυγος του προέδρου, αναβαθμισμένη σε συμπρόεδρο χωρίς μία ψήφο.