ΕΔΔΑ: παραβίαση η παράταση της κράτησης Μπελέρη στην Αλβανία

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου καταδίκασε στις 10 Νοεμβρίου την Αλβανία για την προφυλάκιση του Φρέντη Μπελέρη (HUDOC). Ο Μπελέρης, Έλληνας της Χειμάρρας, συνελήφθη δύο ημέρες πριν από τις δημοτικές εκλογές του 2023 και εξελέγη δήμαρχος ενώ κρατούνταν. Η καταδίκη δεν αφορά όλη την κράτηση. Το Στρασβούργο έκρινε δικαιολογημένη την αρχική προφυλάκιση, όμως η συνέχισή της, τουλάχιστον από τις 19 Ιουλίου 2023, παραβίασε το άρθρο 5 §3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης (ανακοίνωση ΕΔΔΑ, Reporter.al). Το άρθρο αυτό ορίζει ότι όποιος κρατείται ως ύποπτος δικάζεται σε εύλογο χρόνο ή αφήνεται ελεύθερος ως τη δίκη, και ότι η προφυλάκιση πρέπει να δικαιολογείται για όσο διαρκεί.

Από τη σύλληψη στη δίκη

Κατά την απόφαση, η υπόθεση ξεκίνησε στις 8 Μαΐου 2023. Ένας ψηφοφόρος, που αναφέρεται με τα αρχικά A.R., κατήγγειλε ότι ο Μπελέρης και συνεργάτες του πρόσφεραν χρήματα για ψήφους (απόφαση ΕΔΔΑ). Η αλβανική έρευνα κατέγραψε υπόσχεση 300 ευρώ στον καταγγέλλοντα και 50 ευρώ ανά δυνητικό ψηφοφόρο, καθώς και κατάλογο 13 προσώπων. Ορισμένα από αυτά κατέθεσαν ότι τους προσφέρθηκαν χρήματα (απόφαση ΕΔΔΑ, §§9–17).

Ο Μπελέρης συνελήφθη στις 12 Μαΐου 2023, δύο ημέρες πριν από την κάλπη της 14ης Μαΐου (Gazeta Tema, iefimerida). Η ανακοίνωση του ΕΔΔΑ καταγράφει ότι εξελέγη στις 25 Μαΐου (ανακοίνωση ΕΔΔΑ). Σύμφωνα με το BalkanWeb, δεν του επετράπη να ορκιστεί και να αναλάβει καθήκοντα (BalkanWeb).

Η προφυλάκισή του είχε διαταχθεί στις 13 Μαΐου από το Δικαστήριο Περιφέρειας Αυλώνας, μετά από αίτημα της εισαγγελίας. Την επικύρωσαν το Ειδικό Πρωτοδικείο στις 22 Μαΐου και το Ειδικό Εφετείο την 1η Ιουνίου. Στις 15 Ιουνίου ο Μπελέρης ζήτησε πρώτη φορά να αντικατασταθεί η κράτηση με ηπιότερο μέτρο. Η αίτηση απορρίφθηκε στις 20 Ιουνίου και η έφεσή του στις 14 Ιουλίου. Στις 19 Ιουλίου απαγγέλθηκαν κατηγορίες και ο φάκελος πήγε για δίκη. Στις 25 Ιουλίου το Ανώτατο Δικαστήριο επικύρωσε την αρχική προφυλάκιση. Ακολούθησαν δύο ακόμη αιτήσεις, στις 31 Ιουλίου και στις 23 Δεκεμβρίου, που απορρίφθηκαν μαζί με όλες τις προσφυγές του, η τελευταία στις 26 Ιανουαρίου 2024 (απόφαση ΕΔΔΑ).

Στις 5 Μαρτίου 2024 καταδικάστηκε πρωτοδίκως σε δύο χρόνια φυλάκιση για ενεργητική εκλογική διαφθορά. Η ποινή επικυρώθηκε στην έφεση. Αποφυλακίστηκε υπό όρους τον Σεπτέμβριο του 2024, αφού είχε εκτίσει περίπου τα δύο τρίτα της (Pamfleti, Politiko.al).

Τι δέχθηκε και τι απέρριψε το Στρασβούργο

Τα αλβανικά δικαστήρια επικαλέστηκαν κίνδυνο διαφυγής και υποτροπής. Στηρίχθηκαν σε καταδίκη του 2006 σε τρία χρόνια φυλάκιση για υποκίνηση εθνικού μίσους και προσβολή της Δημοκρατίας και των συμβόλων της. Ο Μπελέρης δεν εξέτισε εκείνη την ποινή: κηρύχθηκε φυγόδικος και η εκτέλεσή της παραγράφηκε. Τα δικαστήρια επικαλέστηκαν επίσης κίνδυνο επηρεασμού μαρτύρων, λόγω της επιρροής του στην κοινότητα και βίντεο από κάμερες που δεν ανακτήθηκαν ή είχαν αλλοιωθεί. Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι στο πρώιμο εκείνο στάδιο οι λόγοι αυτοί ήταν επαρκείς (απόφαση ΕΔΔΑ, §§84–88). Δέχθηκε ακόμη ότι υπήρχε εύλογη υποψία σε βάρος του σε όλη τη διάρκεια της κράτησης, στηριγμένη σε επικοινωνίες που είχαν υποκλαπεί και σε μαρτυρίες (απόφαση ΕΔΔΑ, §77).

Ο Μπελέρης αντέτεινε ότι οι κίνδυνοι δεν ήταν ούτε συγκεκριμένοι ούτε επίκαιροι. Επικαλέστηκε την εκλογή του, την πρόθεσή του να αναλάβει καθήκοντα, για την οποία είχε ζητήσει άδεια από τη φυλακή, την οικογένεια και την επιχείρησή του στη Χειμάρρα. Θύμισε επίσης ότι στην υπόθεση του 2019 είχε παρουσιαστεί στις αρχές. Υποστήριξε ότι μετά τις 19 Ιουλίου κανένα στοιχείο δεν έμενε εκτεθειμένο και ότι η μόνη σχέση του με χώρο που είχε κάμερα ήταν πως ήταν πελάτης. Πρότεινε εγγύηση και επισήμανε ότι ο συγκατηγορούμενός του, ο P.K., είχε αφεθεί ελεύθερος με υποχρέωση εμφάνισης (απόφαση ΕΔΔΑ, §§33, 38, 42, 45).

Η κρίση του ΕΔΔΑ αλλάζει μετά την απαγγελία κατηγοριών. Τα αλβανικά δικαστήρια δεν προσδιόρισαν ποιο στοιχείο κινδύνευε ακόμη από παρέμβασή του, παρότι η έρευνα είχε ολοκληρωθεί (απόφαση ΕΔΔΑ, §101). Έδωσαν αποφασιστικό βάρος σε γεγονότα του 2003–2009 χωρίς να λάβουν υπόψη ότι είχε περάσει πάνω από δεκαετία. Δεν εξέτασαν τη συμπεριφορά του το 2019 ούτε τους δεσμούς του με τη Χειμάρρα. Αντιμετώπισαν την αρχική απόφαση σαν να είχε κριθεί οριστικά και ζητούσαν από τον κρατούμενο «νέα» στοιχεία. Έτσι, κατά το Δικαστήριο, μετέφεραν σε εκείνον το βάρος να αποδείξει γιατί έπρεπε να αφεθεί ελεύθερος (απόφαση ΕΔΔΑ, §§94–104). Η Αλβανία υποστήριξε ότι η κράτηση επανεξεταζόταν τακτικά. Το ΕΔΔΑ παρατήρησε ότι στην πράξη επανεξεταζόταν μόνο όταν το ζητούσε ο Μπελέρης (HUDOC).

Το ΕΔΔΑ σημείωσε ότι το αλβανικό Ανώτατο Δικαστήριο άλλαξε τη νομολογία του το 2026: η κράτηση αξιολογείται πλέον σε κάθε στάδιο, με το βάρος της αιτιολόγησης στην εισαγγελία (ανακοίνωση ΕΔΔΑ). Το ΕΔΔΑ εξέτασε μόνο αν υπήρχαν επαρκείς λόγοι για την κράτηση. Το υπόλοιπο μέρος της προσφυγής κρίθηκε απαράδεκτο (απόφαση ΕΔΔΑ, §§1, 55).

Τα χρήματα και οι αντιδράσεις

Το ΕΔΔΑ επιδίκασε 450 ευρώ για ηθική βλάβη και 5.000 ευρώ για δικαστικά έξοδα (Balkanweb). Ο Μπελέρης είχε ζητήσει 50.000 ευρώ για ηθική βλάβη. Ζήτησε επίσης αποζημίωση για τις χαμένες αποδοχές του δημάρχου, περίπου 2.600 ευρώ τον μήνα, αίτημα που απορρίφθηκε (Reporter.al).

Ο Μπελέρης χαρακτήρισε την απόφαση δικαίωση και τη συνέδεσε με τη στέρηση της ορκωμοσίας του. Μίλησε για πολιτική χειραγώγηση και για τα δικαιώματα της ελληνικής μειονότητας, και δήλωσε ότι θα συνεχίσει τον αγώνα για πολιτική και δικαστική δικαίωση (Athens Voice, SKAI). Ο υπουργός Σταύρος Παπασταύρου είπε στη Βουλή ότι ο ίδιος και η παράταξή του στήριξαν τον Μπελέρη και ότι η υπόθεση πρέπει να αναδειχθεί (Business Daily).

Η απόφαση εκδόθηκε από Τμήμα του Δικαστηρίου. Αλβανία και Μπελέρης έχουν τρεις μήνες για να ζητήσουν παραπομπή της στο Τμήμα Ευρείας Σύνθεσης (ανακοίνωση ΕΔΔΑ). Η κρίση του Στρασβούργου είναι ότι η κράτησή του τον Μάιο του 2023 είχε επαρκείς λόγους, αλλά από τις 19 Ιουλίου τα αλβανικά δικαστήρια τον κρατούσαν χωρίς να εξηγούν γιατί.