Δύο πιλότοι νεκροί στη συντριβή Phantom στην Τανάγρα

Δύο πιλότοι της Πολεμικής Αεροπορίας, ο Επισμηναγός Ιωάννης Μπλέσιας, 40 ετών, και ο Σμηναγός Δημήτριος Πέτρου, 37 ετών, σκοτώθηκαν το μεσημέρι του Σαββάτου 5 Σεπτεμβρίου, όταν το μαχητικό F-4E Phantom II που χειρίζονταν κατέπεσε στις 14:55 κατά τη διάρκεια της αεροπορικής επίδειξης Athens Flying Week, κοντά στην Τανάγρα και μπροστά σε θεατές (LiFO, CNN Greece). Το δυστύχημα το καλύψαμε από την πρώτη ώρα (To Brief). Δύο μέρες μετά, ένα βασικό στοιχείο παραμένει εκτός δημοσιότητας: το εγκεκριμένο σχέδιο πτήσης που θα έδειχνε τι ακριβώς είχε επιτραπεί να κάνει το Phantom πάνω από τους θεατές.

Το μόνο που έχει κλειδώσει επίσημα προέρχεται από την ανακοίνωση του ΓΕΑ, όπως αναπαράχθηκε από τα ΜΜΕ: επρόκειτο για F-4E της 338 Μοίρας της 117 Πτέρυγας Μάχης, που κατέπεσε νοτιοανατολικά της Τανάγρας, με τα αίτια να έχουν ανατεθεί σε αρμόδια επιτροπή της Πολεμικής Αεροπορίας (Newsbomb, Naftemporiki). Ο υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας κήρυξε τριήμερο πένθος στις Ένοπλες Δυνάμεις (Protothema).

Τι δείχνουν τα βίντεο και τι όχι

Γύρω από αυτόν τον σκελετό, τα υπόλοιπα είναι αναπαραστάσεις. Τα βίντεο των θεατών δείχνουν αλληλουχία και γεωμετρία: απογείωση, χαμηλό πέρασμα, απότομη απώλεια ύψους σε δεξιά στροφή και πρόσκρουση εκτός διαδρόμου, κοντά σε βιομηχανική ζώνη, με άμεση φωτιά (Newsit, iefimerida). Αυτό που δεν δείχνουν είναι εξίσου σημαντικό: τι έβλεπαν οι χειριστές στο πιλοτήριο, αν υπήρχε ένδειξη βλάβης σε κινητήρα, υδραυλικό ή σύστημα ελέγχου πτήσης, και αν ο ελιγμός ήταν μέσα στο εγκεκριμένο περιθώριο. Το αν ανέφεραν βλάβη θα το δείξουν οι συνομιλίες με τον πύργο ελέγχου (και, σύμφωνα με τον ΣΚΑΪ, με συντονιστή εδάφους), όχι όμως η τεχνική αιτία (ΣΚΑΪ, ΕΡΤ).

Η επίσημη ανακοίνωση δεν λέει ούτε «απλή διέλευση» ούτε «ακροβατική επίδειξη»· λέει μόνο ότι το αεροσκάφος «συμμετείχε» στη διοργάνωση. Δημοσιεύματα που επικαλούνται στρατιωτικές πηγές περιγράφουν προφίλ με άνοδο, πέρασμα πάνω από τους θεατές και δεξιά στροφή για ευθυγράμμιση με τον διάδρομο σε χαμηλό ύψος και υψηλή ταχύτητα. Σε αυτήν ακριβώς τη δεξιά στροφή, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το Phantom έχασε ύψος περίπου δύο με τρία ναυτικά μίλια από τον διάδρομο, απόσταση κοντινή στα τρία ναυτικά μίλια που αναφέρει η ανακοίνωση του ΓΕΑ για το σημείο της πτώσης (Capital, Star). Άλλες αναφορές το θέλουν «απλή διέλευση» και όχι σύνθετο πρόγραμμα, όμως αυτό εμφανίζεται ως ανώνυμη διευκρίνιση, όχι ως δημοσιοποιημένο σχέδιο πτήσης (Pentapostagma). Ποιο ήταν το εγκεκριμένο ελάχιστο ύψος, ποια η γραμμή επίδειξης, ποια τα περιθώρια αντίδρασης: τίποτε από αυτά δεν έχει δοθεί δημόσια.

Μένει και ο πειρασμός της εύκολης εξήγησης: το Phantom είναι παλιό. Πράγματι, ο διθέσιος τύπος μπήκε στην ελληνική υπηρεσία από τη δεκαετία του 1970 και πλησιάζει το τέλος της επιχειρησιακής του ζωής, ενώ ο στόλος ανανεώνεται με Rafale, F-16 Viper και, μελλοντικά, F-35 (CNN Greece). Η ηλικία όμως δεν είναι αίτιο. Για να συνδεθεί η παλαιότητα ή η συντήρηση με τη συγκεκριμένη πτώση χρειάζονται στοιχεία που δεν έχουν δημοσιοποιηθεί: αριθμός ουράς, ώρες πτήσης, τελευταίες επιθεωρήσεις, εκκρεμείς βλάβες, δεδομένα πτήσης και ευρήματα από τα συντρίμμια. Παλιά αεροσκάφη μπορούν να είναι αξιόπλοα όταν συντηρούνται με πρωτόκολλα· το ζητούμενο είναι να τεκμηριωθεί δημόσια, ειδικά μετά από θανατηφόρο δυστύχημα.

Ποιος ενέκρινε το προφίλ πτήσης

Δύο χειριστές χάθηκαν σε μια διοργάνωση που ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Κώστας Αρβανίτης χαρακτηρίζει ιδιωτική και εισιτηριακή, μέσα σε ενεργή στρατιωτική βάση, θέτοντας δημόσια το ερώτημα για τους όρους συμμετοχής προσωπικού, αεροσκαφών και υποδομών της Πολεμικής Αεροπορίας (Το Ποντίκι). Το επιχείρημα υπέρ τέτοιων εμφανίσεων είναι γνωστό: οι αεροπορίες παγκοσμίως βγαίνουν στο κοινό για εξωστρέφεια και εμπιστοσύνη. Το αντεπιχείρημα είναι εξίσου καθαρό: όταν στρατιωτικά αεροσκάφη πετούν σε τέτοια εκδήλωση, πρέπει να είναι δημόσιο ποιος ενέκρινε ποιο προφίλ πτήσης και ποιος είχε την επιχειρησιακή ευθύνη ασφαλείας.

Τη διερεύνηση την κάνει η ίδια η Πολεμική Αεροπορία, μέσα στη στρατιωτική δομή. Στην πολιτική αεροπορία, ο ευρωπαϊκός κανονισμός 996/2010 προβλέπει ανεξάρτητη διερεύνηση με στόχο την πρόληψη, όχι την απόδοση ευθυνών, ενώ ο κανονισμός 2018/1139 εξαιρεί ρητά τις στρατιωτικές δραστηριότητες (EUR-Lex, EUR-Lex). Το ίδιο μοτίβο κλειστής, εσωτερικής διερεύνησης είδαμε και στην αναγκαστική προσγείωση F-16 στη Ζάκυνθο (To Brief).

Γι' αυτό η ουσιαστική δοκιμασία δεν είναι ένα βίντεο ούτε η ηλικία του αεροσκάφους. Είναι αν η επιτροπή θα δώσει δημόσιες απαντήσεις στα συγκεκριμένα: ποιο ήταν το εγκεκριμένο σχέδιο πτήσης, ποια τα ελάχιστα ύψη και τα περιθώρια αντίδρασης, τι κατέγραψαν οι επικοινωνίες, ποιο ήταν το ιστορικό συντήρησης του αεροσκάφους και ποιος ενέκρινε τη συμμετοχή του Phantom στη διοργάνωση. Χωρίς αυτές τις απαντήσεις, κανείς δεν θα μπορεί να ξεχωρίσει μια μεμονωμένη αστοχία από ένα βαθύτερο πρόβλημα, και αυτό το χρωστά η Πολεμική Αεροπορία στους δύο πιλότους της.