Δύο παραιτήσεις σε τρεις μέρες: πώς το κύκλωμα στις πολεοδομίες έφτασε ως το Υπουργείο Πολιτισμού

Στις 11 Ιουνίου παραιτήθηκε ο γενικός γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού Γιώργος Διδασκάλου, δεύτερος γενικός γραμματέας μέσα σε λίγα 24ωρα μετά τον Ευθύμιο Μπακογιάννη στο ΥΠΕΝ (News247). Η κίνηση μετέφερε την υπόθεση των πολεοδομιών από τις δημοτικές υπηρεσίες δόμησης σε ένα νέο πεδίο: τα κεντρικά γνωμοδοτικά συμβούλια του κράτους. Και εκεί φαίνεται το πραγματικό διακύβευμα, όχι ποιος παραιτείται, αλλά ένας ολόκληρος μηχανισμός μέσα στη διοίκηση όπου παράγεται η αξία ενός ακινήτου, ανεξάρτητα από το αν αποδειχθεί προσωπική εμπλοκή οποιουδήποτε γραμματέα.

Για να καταλάβει κανείς γιατί η έρευνα ανέβηκε επίπεδο, πρέπει να δει τι ακριβώς πουλούσε το κύκλωμα. Η ΕΛ.ΑΣ. περιέγραψε οργάνωση που εκμεταλλευόταν θέσεις ευθύνης σε πολεοδομικές υπηρεσίες της Αττικής, με τουλάχιστον 29 περιπτώσεις δωροληψίας, ποσά από 1.000 έως 30.000 ευρώ ανά υπόθεση και κατασχεμένα μετρητά 334.895 ευρώ (Υπ. Προστασίας του Πολίτη). Οι έξι βασικοί κατηγορούμενοι κρίθηκαν προφυλακιστέοι μετά τις απολογίες τους (ERT, LiFO).

Τον τιμοκατάλογο τον γνωρίζαμε ήδη (To Brief). Το κρίσιμο είναι τι αγόραζε κανείς με αυτά τα ποσά. Οι επί πληρωμή παρεμβάσεις δεν εξασφάλιζαν απλώς «προτεραιότητα» στην ουρά. Εξασφάλιζαν τακτοποιήσεις αυθαιρέτων, μειώσεις προστίμων, αρχειοθετήσεις καταγγελιών και θετικές γνωμοδοτήσεις. Δηλαδή αποφάσεις που κρίνουν αν ένα ακίνητο είναι νόμιμο, οικοδομήσιμο και τελικά πόσο αξίζει (CNN Greece).

Γιατί ένα τοπικό κύκλωμα χρειάζεται τα κεντρικά συμβούλια

Εδώ μπαίνει το Υπουργείο Πολιτισμού. Σε ακίνητα που είναι νεώτερα μνημεία, γειτνιάζουν με μνημεία ή βρίσκονται σε προστατευόμενους οικισμούς, η υπηρεσία δόμησης δεν εκδίδει άδεια σαν να πρόκειται για κοινό οικόπεδο. Χρειάζεται προηγούμενη έγκριση άλλων υπηρεσιών, συχνά του ΥΠΠΟ (Μίτος). Το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων είναι το ανώτατο γνωμοδοτικό όργανο του υπουργείου για τη νεότερη κληρονομιά (ΥΠΠΟ). Δεν βγάζει το ίδιο την τελική πράξη, γνωμοδοτεί. Αλλά χωρίς θετική γνωμοδότηση, δεν προχωρά κατεδάφιση, αποκατάσταση, αλλαγή χρήσης ή νέα οικοδόμηση. Το ίδιο ισχύει για τα διατηρητέα, όπου το ΥΠΕΝ απαιτεί έγκριση Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής πριν την άδεια (ΥΠΕΝ).

Αυτό μετατρέπει τα συμβούλια σε «λαιμό μπουκαλιού». Όποιος έχει πρόσβαση εκεί, δεν επισπεύδει απλώς έναν φάκελο: μπορεί να ξεκλειδώσει ή να μπλοκάρει την ίδια την υπεραξία ενός ακινήτου. Η δικογραφία, όπως μεταφέρεται δημοσιογραφικά, περιγράφει ακριβώς τέτοιους κόμβους: απαίτηση 30.000 ευρώ για θετική γνωμοδότηση Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής σε ακίνητο στον Κεραμεικό, παρεμβάσεις για κατεδαφίσεις στα Πετράλωνα και πρόσωπα με διαδρομή σε ΣΥΠΟΘΑ (Μηχανή του Χρόνου, Enikos). Πρέπει να ειπωθεί καθαρά: δεν υπάρχει δημόσιο πρωτογενές απόσπασμα δικογραφίας που να κατονομάζει ρητά το ΚΣΝΜ στην ποινική αλυσίδα. Η σύνδεση προκύπτει από τον θεσμικό ρόλο των οργάνων και από το ρεπορτάζ.

Πάνω σε αυτό χτίζεται η πολιτική διαμάχη. Ο Διδασκάλου αρνείται «οποιαδήποτε εμπλοκή», λέει ότι η παραίτηση ζητήθηκε «στο πλαίσιο ανανέωσης» και ότι το φερόμενο εμπλεκόμενο μέλος του ΚΣΝΜ δεν ήταν υπάλληλος του ΥΠΠΟ αλλά πρόσωπο προταθέν από άλλον φορέα (Iefimerida). Κυβερνητικές πηγές μιλούν για γραμματείς που «έκλεισαν τον κύκλο τους» (ProtoThema). Το ΠΑΣΟΚ καταγγέλλει «επιδημία» παραιτήσεων (Newsit), ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ ζητά βαθύτερη έρευνα στις υποθέσεις που πέρασαν από τα όργανα στα οποία προήδρευε ο γραμματέας (News247).

Η κυβέρνηση έχει ένα υπαρκτό σημείο: δεν έχει δημοσιοποιηθεί στοιχείο προσωπικής ποινικής εμπλοκής των δύο γραμματέων. Το βάρος, όμως, έχει ήδη μετατοπιστεί από την ενοχή στην εποπτεία. Και εκεί λείπει το ουσιώδες: δεν έχουν δοθεί δημόσια χρόνοι διεκπεραίωσης ανά υπηρεσία, αρχεία μεταβολών του συστήματος e-Άδειες, πρακτικά ή δηλώσεις αποχής μελών για τις επίμαχες υποθέσεις. Χωρίς αυτά, η εικόνα δείχνει μια ποινική εξάρθρωση μετά το γεγονός και πολιτική αποσυμπίεση, όχι αποδεδειγμένο προληπτικό έλεγχο. Το ερώτημα που μένει δεν είναι ποιος θα παραιτηθεί επόμενος, αλλά πόσοι φάκελοι πέρασαν, και πόσοι νόμιμοι ιδιοκτήτες περίμεναν πίσω τους.