Δύο νεκροί εργάτες, ένας έλεγχος ανά είκοσι χρόνια

Ο θάνατος ενός 52χρονου τεχνικού του ΔΕΔΔΗΕ σε υποσταθμό στα Κάτω Πατήσια (Iefimerida · LiFO) και ενός 46χρονου εργάτη σε εκσκαφή στη Βουνοπλαγιά Ιωαννίνων (News247 · Ethnos) την ίδια μέρα, αποτελούν το ορατό κομμάτι ενός συστήματος όπου ο έλεγχος είναι αραιός, η δίκη αργή και το πρόστιμο μικρό σε σχέση με το όφελος της μη συμμόρφωσης.

Πώς πέθανε ο εργαζόμενος στα Πατήσια, πώς στα Ιωάννινα

Σε έναν υποσταθμό, ο πραγματικός κίνδυνος είναι το arc flash: ηλεκτρικό τόξο που σε κλάσμα δευτερολέπτου παράγει ακραία θερμότητα, πίεση και θραύσματα (HSE). Το ευρωπαϊκό πρότυπο EN 50110 ζητάει πλήρη αποσύνδεση, ασφάλιση έναντι επανατροφοδότησης, επιβεβαίωση απουσίας τάσης με όργανο και γείωση όπου χρειάζεται (BSI). Η Οδηγία 89/391/ΕΟΚ και ο Ν. 3850/2010 απαιτούν εκτίμηση κινδύνου, εκπαίδευση και οργάνωση πρόληψης (EUR-Lex). Αν τηρήθηκαν, ο ΔΕΔΔΗΕ θα το αποδείξει. Αλλιώς, θα το δείξει η προανάκριση.

Στα Ιωάννινα, η κατάπτωση χωμάτων μέσα σε σκάμμα είναι κλασικός, προβλέψιμος κίνδυνος. Γι' αυτό η νομοθεσία απαιτεί αντιστήριξη, δηλαδή πρακτικά την υποστήριξη των τοιχωμάτων του σκάμματος με ξύλα ή μεταλλικά πλαίσια (trench boxes) για να μην καταρρεύσουν (ΠΔ 1073/1981). Το ΠΔ 305/1996 ζητάει συντονιστή ασφάλειας και Σχέδιο Ασφάλειας και Υγείας (ΣΑΥ) σε κάθε εργοτάξιο (ΠΔ 305/1996). Η σύλληψη του υπευθύνου εργοταξίου (ProtoThema) δείχνει ότι η εισαγγελία θα ψάξει ακριβώς αυτό: υπήρχε ΣΑΥ; αντιστήριξη;

Γιατί δεν προλήφθηκαν

Η Επιθεώρηση Εργασίας σχεδιάζει 72.133 ελέγχους για φέτος, με παραβατικότητα στην αγορά εργασίας πάνω από 27% (Newsbeast). Στα Τρίκαλα, τέσσερις επιθεωρητές αναλογούν σε 12.000 επιχειρήσεις (To Brief). Στατιστικά, μια επιχείρηση μπορεί να περιμένει επιθεώρηση μία φορά κάθε δύο δεκαετίες.

Το χάσμα στις μετρήσεις

Η ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψε 4.847 εργατικά ατυχήματα για το 2023 (ELSTAT), ενώ η ΟΣΕΤΕΕ μετράει πάνω από 200 νεκρούς ετησίως (To Brief). Η απόκλιση οφείλεται στο ότι οι φορείς μετρούν με διαφορετική μεθοδολογία. Η ΕΛΣΤΑΤ ακολουθεί τη μεθοδολογία ESAW της Eurostat: εργατικό ατύχημα είναι αιφνίδιο συμβάν με πάνω από τρεις χαμένες εργάσιμες, θανατηφόρο όταν ο θάνατος επέρχεται εντός έτους. Η ίδια η Eurostat προειδοποιεί ότι η κάλυψη διαφέρει ανά χώρα (Eurostat). Ο e-ΕΦΚΑ βλέπει μόνο το ασφαλιστικό ίχνος, όσα περνάνε από το σύστημα παροχών (e-ΕΦΚΑ). Τα συνδικάτα κρατούν running log από ρεπορτάζ και καταγγελίες, πιάνοντας πιο γρήγορα τους ανασφάλιστους, τους εργολαβικούς, τους riders που καταγράφονται ως τροχαία, τους μετανάστες αγρότες.

Ποιος πληρώνει στο τέλος

Η EU-OSHA εκτιμά ότι οι εργατικοί τραυματισμοί και οι επαγγελματικές ασθένειες κοστίζουν συνολικά 3,3% του ΑΕΠ της ΕΕ (EU-OSHA). Κάθε εργατικό δυστύχημα αποτελεί μακροοικονομικό μέγεθος, που για την Ελλάδα μεταφράζεται σε εκατομμύρια ώρες χαμένης εργασίας, παροχές ΕΦΚΑ, νοσηλεία ΕΣΥ, διοικητικό και δικαστικό κόστος. Ο εργοδότης πληρώνει κυρίως όταν υπάρξει έλεγχος, πρόστιμο ή αστική αποζημίωση. Όλους τους άλλους τους πληρώνει το κοινωνικό σύνολο.

Αυτό που μειώνει αποδεδειγμένα τους εργατικούς θανάτους διεθνώς είναι ο συνδυασμός: πυκνοί στοχευμένοι έλεγχοι, follow-up, υψηλή πιθανότητα εντοπισμού, κλιμακούμενες ποινές για υποτροπή, ισχυρή φωνή σωματείων και δικαίωμα του εργαζόμενου να φύγει από άμεσο κίνδυνο χωρίς αντίποινα (ILO C81, OECD). Στην Ελλάδα του 2026, με τέσσερις επιθεωρητές για 12.000 επιχειρήσεις στα Τρίκαλα, αυτή η πιθανότητα παραμένει αριθμητικά κοντά στο μηδέν.

Δύο νεκροί σε μία ημέρα είναι θρήνος. Δύο νεκροί σε ένα σύστημα που, στατιστικά, δεν τους περίμενε να σωθούν, είναι πολιτική επιλογή.