Δύο ναυάγια, μία ερώτηση: ποιος έστριψε πρώτος

Δώδεκα άνθρωποι, ανάμεσά τους ένα βρέφος, πέθαναν μέσα σε λίγες ώρες ανοιχτά της Λέσβου και της Σάμου (AP, News247). Στις 20 Οκτωβρίου οι έρευνες για τρεις αγνοουμένους στη Σάμο συνεχίζονταν (ΕΡΤ). Τα δύο περιστατικά γράφονται συχνά μαζί, αλλά διαφέρουν: στη Λέσβο υπήρξε σύγκρουση με σκάφος του Λιμενικού, στη Σάμο ανατροπή. Για τη Λέσβο, η κυβέρνηση και οι επιζώντες περιγράφουν αντίθετους ελιγμούς του περιπολικού τη στιγμή που κρίθηκε η σύγκρουση.

Λέσβος: συμφωνούν πού χτύπησε, διαφωνούν ποιος έστριψε

Το πρώτο περιστατικό, που καταγράψαμε χθες (To Brief), έγινε τη νύχτα της 18ης προς 19η Οκτωβρίου, περίπου 3,5 ναυτικά μίλια νότια της Αγριελιάς. Ο απολογισμός ήταν έξι νεκροί και οκτώ διασωθέντες, ενώ ένας 37χρονος Τούρκος διασωθείς συνελήφθη ως φερόμενος χειριστής και διακινητής (ΕΡΤ).

Την επίσημη εκδοχή την παρουσίασε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, μεταφέροντας την περιγραφή του κυβερνήτη του περιπολικού. Κατά την περιγραφή αυτή, στρατιωτικό παρατηρητήριο εντόπισε το ταχύπλοο και έδωσε το στίγμα του. Το πλήρωμα του περιπολικού το πλησίασε με αναμμένους φάρο και προβολέα (Επίσημη ενημέρωση).

Ακολουθεί η κρίσιμη σειρά, πάντα όπως την περιγράφει ο κυβερνήτης. Το ταχύπλοο επιτάχυνε προς το περιπολικό. Εκείνο έστριψε «όλο δεξιά» για να το αποφύγει. Η πλώρη του ταχυπλόου το χτύπησε χαμηλά, στο μέσο της αριστερής πλευράς.

Ο υπουργός Ναυτιλίας Βασίλης Κικίλιας επανέλαβε την εκδοχή της πρόσκρουσης και απέδωσε τους θανάτους στους διακινητές. Αναγνώρισε πάντως ότι οι ακριβείς συνθήκες διερευνώνται (Το Βήμα). Ο Μαρινάκης μετέφερε επίσης, μέσω του Λιμενικού, τι φέρεται να είπε ο συλληφθείς στην απολογία του: ότι φοβήθηκε από τα φώτα, έστριψε προς την Τουρκία και δεν πρόλαβε να κόψει ταχύτητα. Πρακτικό της απολογίας δεν δημοσιεύτηκε (Επίσημη ενημέρωση).

Οι επιζώντες που επικαλείται η Εφημερίδα των Συντακτών λένε κάτι άλλο. Κατά την εκδοχή τους, στη διάρκεια της καταδίωξης το περιπολικό ανέκοψε την πορεία του ταχυπλόου, η πλώρη χτύπησε το πλάι του και άνθρωποι βρέθηκαν κάτω από το πλευρικό κύτος (Εφ.Συν.). Το ρεπορτάζ δεν κατονομάζει τους μάρτυρες ούτε περιγράφει πώς ελήφθησαν οι μαρτυρίες.

Οι δύο αφηγήσεις λοιπόν δεν διαφωνούν για το σημείο της επαφής. Διαφωνούν για το ποιο σκάφος άλλαξε πρώτο πορεία: στροφή αποφυγής κατά τον κυβερνήτη, ανακοπή κατά τους επιζώντες. Οι φωτογραφίες που κυκλοφόρησαν, και που αποδίδονται στο Λιμενικό, δείχνουν ζημιά χαμηλά στο μέσο της αριστερής πλευράς του περιπολικού (TheToc). Δείχνουν πού έγινε το χτύπημα. Δεν δείχνουν ποιος έστριψε πρώτος, και αυτό χωράει και στις δύο εκδοχές.

Σάμος: ανατροπή, χωρίς επιβεβαιωμένη σύγκρουση

Το πρωί της 19ης Οκτωβρίου, περίπου 3,7 ναυτικά μίλια βόρεια της Σάμου, ένα δεύτερο ταχύπλοο ανατράπηκε. Το είχε εντοπίσει πρώτα τουρκική ακταιωρός σε τουρκικά ύδατα και κατόπιν ελληνικό περιπολικό. Οι πρώτες πληροφορίες αποδίδουν την ανατροπή σε απότομο ελιγμό (ΕΡΤ). Ο υπότιτλος της Εφ.Συν. υπονοεί σύγκρουση και στα δύο νησιά, όμως το σώμα του ίδιου ρεπορτάζ περιγράφει για τη Σάμο ανατροπή, χωρίς πρόσκρουση σε άλλο σκάφος (Εφ.Συν.). Σύγκρουση στη Σάμο δεν έχει επιβεβαιωθεί δημόσια. Ο απολογισμός είναι έξι νεκροί και 15 διασωθέντες, ενώ τον αριθμό των τριών αγνοουμένων οι αρχές τον στηρίζουν σε πληροφορίες επιζώντων (ΕΡΤ).

Ποιος ερευνά τον ελιγμό

Η κυβερνητική ενημέρωση μιλά για προανάκριση και για διερεύνηση από «αρμόδιες λιμενικές αρχές». Δεν διευκρινίζει αν εξετάζονται χωριστά οι χειρισμοί του πληρώματος, ποιος εισαγγελέας εποπτεύει ή αν έχει διαταχθεί ΕΔΕ (Ένορκη Διοικητική Εξέταση). Το άρθρο 2 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ζητά, όταν σε θανάτους εμπλέκεται κρατική δράση, έρευνα έγκαιρη και ανεξάρτητη στην πράξη από όσους ενδέχεται να ευθύνονται (Οδηγός ΕΔΔΑ). Η Ελλάδα το έχει ζήσει: στην υπόθεση Safi για το Φαρμακονήσι, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο εξέτασε τόσο την ίδια την επιχείρηση όσο και την έρευνα που ακολούθησε (ΕΔΔΑ). Ο ΣΥΡΙΖΑ ζήτησε ανεξάρτητη διερεύνηση και διαφύλαξη των καταγραφών, η Νέα Αριστερά να δοθεί στους ερευνητές τυχόν υλικό από κάμερες (Dnews, Dnews).

Τη διαφωνία για τη Λέσβο μπορούν να τη λύσουν συγκεκριμένα ίχνη. Το πρώτο είναι χρονοσημασμένες θέσεις, πορείες και ταχύτητες των δύο σκαφών. Ακολουθούν η καταγραφή του παρατηρητηρίου, τυχόν εικόνα από κάμερα ή θερμική κάμερα, οι ασύρματες επικοινωνίες με το ΕΚΣΕΔ (το κέντρο που συντονίζει τις έρευνες και διασώσεις) και η τεχνική εξέταση και των δύο σκαφών. Η Refugee Support Aegean (RSA), οργάνωση υποστήριξης προσφύγων στο Αιγαίο, ζήτησε να συλλεγούν και να φυλαχτούν αυτά τα στοιχεία (RSA). Όταν δημοσιογράφος ρώτησε για κάμερες, ο Μαρινάκης απάντησε ότι γίνονται «οι προβλεπόμενες ενέργειες», χωρίς να επιβεβαιώσει ότι υπάρχει υλικό ή ότι έχει δεσμευτεί (Επίσημη ενημέρωση).

Έως σήμερα, το μόνο δημόσιο υλικό για τη στιγμή της σύγκρουσης είναι ένα χτύπημα στην αριστερή πλευρά ενός περιπολικού. Δείχνει πού συναντήθηκαν τα δύο σκάφη. Ποιο από τα δύο έστριψε πρώτο, μπορούν να το δείξουν μόνο δεδομένα πλοήγησης και εικόνα που δεν έχουν εντοπιστεί δημόσια.