Ο δραστήριος Ήλιος επιταχύνει την πτώση του Hubble

Το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble, το όργανο που εδώ και δεκαετίες μας δίνει τις πιο εμβληματικές εικόνες του σύμπαντος, χάνει σιγά σιγά ύψος, και ο Ήλιος έχει βάλει το χεράκι του. Το τηλεσκόπιο δεν είναι νεκρό, δουλεύει ακόμη. Αλλά το 2026 η NASA πέρασε από το ερώτημα «αν είναι χρήσιμο» στο «τι κάνουμε με το τελευταίο του κεφάλαιο».

Ας ξεκαθαρίσουμε πρώτα γιατί αφορά τον καθένα. Το Hubble παραμένει από τα πιο περιζήτητα εργαλεία της επιστήμης. Έπειτα από 36 χρόνια σε τροχιά έχει ξεπεράσει τα 1,7 εκατομμύρια παρατηρήσεις, και οι αστρονόμοι ζητούν χρόνο παρατήρησης περίπου έξι φορές πάνω από ό,τι υπάρχει διαθέσιμος (Earth.com, Nature). Δεν μιλάμε δηλαδή για ένα σκουριασμένο μνημείο, αλλά για ένα εργαλείο που ακόμη κόβει την ουρά της ζήτησης στα δύο.

Πώς σε «φρενάρει» το κενό διάστημα

Εδώ κρύβεται το ενδιαφέρον κομμάτι. Το Hubble δεν έχει κανένα φρένο, κι όμως επιβραδύνεται. Ο λόγος είναι ότι, ακόμη και εκατοντάδες χιλιόμετρα πάνω από τη Γη, το «κενό» δεν είναι απόλυτα άδειο. Υπάρχουν ελάχιστα, αραιά μόρια αέρα. Φανταστείτε ένα ποδήλατο που τρέχει μέσα σε σχεδόν αόρατη ομίχλη. Κάθε πέρασμα του τηλεσκοπίου μέσα από αυτά τα ίχνη ατμόσφαιρας του τρώει μια σταγόνα ορμής. Ασήμαντο σε μία τροχιά, καθοριστικό σε δεκαετίες, καθώς το τηλεσκόπιο κατεβαίνει σιγά σιγά χαμηλότερα (NASA).

Και εδώ μπαίνει ο Ήλιος. Ο αστέρας μας περνά έναν κύκλο δραστηριότητας περίπου 11 ετών, και ο τρέχων Ηλιακός Κύκλος 25 έφτασε στο μέγιστό του το 2024 (NOAA). Όσο πιο ταραγμένος ο Ήλιος, τόσο περισσότερη υπεριώδη και ακτινοβολία Χ εκπέμπει, που θερμαίνει και «φουσκώνει» την ανώτερη ατμόσφαιρα της Γης. Η ατμόσφαιρα διογκώνεται προς τα πάνω, γίνεται λίγο πιο πυκνή στα ύψη όπου κινείται το Hubble, και το φρενάρισμα δυναμώνει. Ο Ήλιος δεν «ρίχνει» το τηλεσκόπιο, ρυθμίζει πόσο παχιά είναι η ομίχλη μέσα στην οποία τρέχει.

Πόσο κοντά είναι το τέλος, και ποιος αποφασίζει

Απέναντι στα νούμερα χρειάζεται ψυχραιμία. Η μόνη επίσημη γραμμή της NASA που στέκει είναι ότι, χωρίς ανύψωση της τροχιάς, το Hubble θα έκανε φυσική επανείσοδο κάποια στιγμή μετά τα μέσα της δεκαετίας του 2030 (NASA). Πιο κλειδωμένη ημερομηνία δεν υπάρχει, γιατί ο ρυθμός της πτώσης εξαρτάται από κάτι που κανείς δεν προβλέπει με ακρίβεια: πόσο ταραγμένος θα μείνει ο Ήλιος τα επόμενα χρόνια.

Το πραγματικά νέο είναι θεσμικό. Μέσα στο 2026 η NASA συγκρότησε ομάδα εργασίας που ζυγίζει δύο δρόμους. Είτε παράταση ζωής, ανεβάζοντας το τηλεσκόπιο σε ψηλότερη και σταθερότερη τροχιά, είτε μια μελλοντική ρομποτική αποστολή που θα το οδηγήσει σε ελεγχόμενη πτώση στον ωκεανό. Τον Ιούλιο οι αστρονόμοι κλήθηκαν να καταθέσουν τις προτεραιότητές τους για την επόμενη δεκαετία, και αργότερα μέσα στη χρονιά η ομάδα θα στείλει τις εισηγήσεις της στη NASA και στο Κογκρέσο (Nature). Στο φόντο υπάρχει και ο λογαριασμός: το Hubble κοστίζει περίπου 98 εκατομμύρια δολάρια τον χρόνο (Nature).

Και η ιδιωτική διάσωση; Δεν υπάρχει τεκμηρίωση ότι η NASA «απέρριψε» έτοιμη αποστολή της SpaceX. Αυτό που έγινε ήταν μια μελέτη επιλογών του 2022, μέσω μιας συμφωνίας χωρίς χρηματοδότηση, δηλαδή αξιολόγηση ρίσκου, κόστους και οφέλους, όχι εγκεκριμένη αποστολή που κόπηκε (NASA).

Παράλληλα ετοιμάζεται η σκυτάλη. Το Roman δεν είναι ο λόγος που αποσύρεται το Hubble, είναι ο διάδοχος που τυχαίνει να φτάνει την ίδια περίοδο. Το τηλεσκόπιο Nancy Grace Roman τρέχει μπροστά από το χρονοδιάγραμμα, με στόχο εκτόξευσης νωρίτερα από το παλιό όριο του Μαΐου 2027, ακόμη και προς τα τέλη Αυγούστου ή τον Σεπτέμβριο του 2026 (NASA Roman Blog, ScienceDaily).

Το Roman είναι κομμάτι μιας νέας εποχής στην αστρονομία, όπου μηχανές όπως το παρατηρητήριο Vera C. Rubin χαρτογραφούν τον ουρανό σε βιομηχανική κλίμακα (To Brief). Σε αυτό το τοπίο, το Hubble δεν σβήνει με μια βλάβη. Χάνει ύψος τροχιά με την τροχιά, και η NASA έχει ένα παράθυρο λίγων ετών για να αποφασίσει αν θα το σπρώξει ψηλότερα ή θα του δώσει ένα ελεγχόμενο τέλος.