ΔΠΔ: νέα στοιχεία συνδέουν σφαγές Σουδάν με ηγεσία

Ο πόλεμος στο Σουδάν, που παρακολουθούμε εδώ και μήνες (To Brief), μπήκε σε νέα φάση, όχι στο πεδίο αλλά στα δικαστήρια. Μέσα σε 48 ώρες, μια ανεξάρτητη αποστολή του ΟΗΕ χαρακτήρισε τις σφαγές στο Ελ Φάσερ γενοκτονία, και το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ) ανακοίνωσε ότι απέκτησε «ισχυρά στοιχεία» που συνδέουν τα εγκλήματα του Νταρφούρ με «επίπεδα ηγεσίας» (Straits Times/Reuters, BBC). Το δεύτερο είναι το πραγματικά νέο, γιατί αλλάζει το ποιος κινδυνεύει: η έρευνα μετακινείται από την καταγραφή θηριωδιών προς την αλυσίδα διοίκησης, και μαζί με την ηγεσία εκθέτει και όσους την τροφοδοτούν απ' έξω.

Για να καταλάβει κανείς το βάρος αυτής της εξέλιξης, χρειάζεται να θυμηθεί τι έγινε στο Ελ Φάσερ. Οι Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (RSF), οι παραστρατιωτικοί του Μοχάμεντ Χαμντάν Νταγκάλο, γνωστού ως «Χεμέτι», πολιόρκησαν την πόλη επί 18 μήνες, κόβοντας τροφή, νερό και ιατρική περίθαλψη. Τον Οκτώβριο του 2025 μπήκαν μέσα. Ο ΟΗΕ εκτίμησε αργότερα ότι πάνω από 6.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν σε τρεις ημέρες (BBC). Η Διεθνής Αμνηστία κατέγραψε στοχευμένη βία κατά της μη αραβικής κοινότητας των Ζαγκάουα, με εκτελέσεις, μαζικούς βιασμούς και εξαφανίσεις (The Guardian).

Η «αποδεικτική σύνδεση» που φτάνει στην κορυφή

Στη διεθνή ποινική δικαιοσύνη, το δύσκολο δεν είναι να αποδειχθεί ότι έγιναν σφαγές. Είναι να αποδειχθεί ποιος στην κορυφή διέταξε, γνώριζε ή ανέχθηκε. Αυτό ακριβώς επιδιώκει η λεγόμενη αποδεικτική σύνδεση (linkage evidence): μαρτυρίες εσωτερικών πηγών, έγγραφα, εντολές, βίντεο και ιατροδικαστικό υλικό που δένουν το έγκλημα του πεδίου με τον εντολέα του. Η αναπληρώτρια εισαγγελέας Ναζχάτ Σαμίμ Χαν μίλησε για «ορόσημο» (breakthrough) στην έρευνα (Straits Times/Reuters).

Υπάρχει όμως ένα σαφές όριο. Η Χαν δεν είπε σε ποια δύναμη ανήκουν αυτά τα «επίπεδα ηγεσίας», ούτε αν ζητήθηκαν εντάλματα. Το ασφαλές συμπέρασμα είναι ότι η ασυλία της απόστασης στενεύει για την ηγεσία των RSF, όχι ότι το ΔΠΔ κατονόμασε δημόσια τον Χεμέτι.

Κι εδώ η νομική πρόοδος γίνεται γεωπολιτικό βάρος. Όσο η έρευνα ανεβαίνει την αλυσίδα διοίκησης, τόσο πιο εκτεθειμένος γίνεται όποιος τη διευκόλυνε. Η ίδια λογική, δηλαδή γνώση, ουσιώδης συμβολή και σύνδεση με συγκεκριμένα εγκλήματα, ισχύει και για τους εξωτερικούς προμηθευτές όπλων, χρήματος και μαχητών. Η Human Rights Watch τεκμηρίωσε ότι εταιρεία με έδρα το Άμπου Ντάμπι, η Global Security Services Group, φέρεται να προσέλαβε Κολομβιανούς μαχητές που αναπτύχθηκαν υπέρ των RSF, στήριξη που «θα μπορούσε να συνιστά συνέργεια» σε εγκλήματα (HRW). Ο χρυσός παραμένει ο μηχανισμός επιβίωσης του πολέμου, με τα ΗΑΕ κρίσιμο εμπορικό κόμβο (The Guardian). Η Refugees International υποστηρίζει ότι χωρίς αυτή τη ροή η κατάληψη του Ελ Φάσερ πιθανότατα δεν θα είχε συμβεί (Refugees International).

Το Άμπου Ντάμπι αρνείται κατηγορηματικά κάθε στρατιωτική ή οικονομική στήριξη. Παρουσιάζεται ως μεσολαβητής υπέρ εκεχειρίας και ασφαλών διαδρόμων, μέλος του τετραμερούς σχήματος διαμεσολάβησης (Quad) μαζί με ΗΠΑ, Σαουδική Αραβία και Αίγυπτο (UAE MOFA, DW). Η άρνηση δεν ισούται με αθώωση, όπως οι κατηγορίες δεν ισούνται με δικαστική ενοχή. Αλλά όταν η διεθνής γλώσσα φτάνει στη λέξη «γενοκτονία», κάθε ένδειξη για όπλα και μισθοφόρους γίνεται δυσκολότερο να απορριφθεί ως «αφήγηση αντιπάλων».

Αυτό ακριβώς στριμώχνει και την Αθήνα. Ως εκλεγμένο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, ζήτησε στις 26 Ιουνίου λογοδοσία για τις επιθέσεις σε αμάχους (UN transcript). Στη Γενεύη όμως ζήτησε από «όλους τους εξωτερικούς δρώντες» να σταματήσουν τη στήριξη, χωρίς να κατονομάσει κράτος (MFA Greece). Ο λόγος είναι υλικός: τα ΗΑΕ και η Αίγυπτος είναι ταυτόχρονα μέρος της εξίσωσης του Σουδάν και κεντρικοί εταίροι της στην ενέργεια και την άμυνα. Την ίδια σιωπή τηρούν και οι Βρυξέλλες, κάτι που η HRW αποδίδει σε πολιτική επιλογή, όχι σε έλλειψη πληροφόρησης (HRW).

Το βαθύτερο πρόβλημα δεν είναι νομικό, είναι πολιτικό. Το ΔΠΔ και ο ΟΗΕ τεκμηριώνουν με πρωτοφανή ακρίβεια. Αλλά μόνο το Συμβούλιο Ασφαλείας μπορεί να επιβάλει εμπάργκο ή κυρώσεις στα δίκτυα χρυσού και εφοδιασμού, και παραμένει στις δηλώσεις. Ο κόσμος ξέρει ήδη αρκετά για να προβλέψει το επόμενο Ελ Φάσερ στο Ελ Ομπέιντ, όπου το ίδιο μοτίβο πολιορκίας και επιθέσεων με drones έχει ήδη αρχίσει. Αυτό που λείπει δεν είναι η απόδειξη. Είναι η βούληση να μετατραπεί η έγκαιρη προειδοποίηση σε έγκαιρη πίεση, πριν το φιλμ ξαναπαιχτεί.