Δορυφορικές εικόνες δείχνουν τη λίμνη Κορώνεια να σβήνει

Μια προστατευόμενη λίμνη της Κεντρικής Μακεδονίας ανατολικά της Θεσσαλονίκης, η Κορώνεια, εμφανίζεται στις πιο πρόσφατες δορυφορικές λήψεις σχεδόν χωρίς νερό: από περίπου 42,8 τετραγωνικά χιλιόμετρα ανοιχτής επιφάνειας το 1984 σε μόλις 2,7 φέτος, απώλεια κοντά στο 94% (ΣΚΑΪ, iEidiseis). Η εικόνα εντυπωσιάζει διπλά, γιατί η κατάρρευση ήρθε αμέσως μετά από μια προσωρινή ανάκαμψη, πάνω σε μια λίμνη που η Ελλάδα είχε ήδη καταδικαστεί από ευρωπαϊκό δικαστήριο να προστατεύσει. Μπαίνει στο ίδιο μοτίβο με άλλες ελληνικές λίμνες και ταμιευτήρες που υποχώρησαν φέτος (To Brief).

Πριν διαβάσουμε το 94% ως ετυμηγορία, αξίζει να δούμε τι ακριβώς μετρά η εικόνα. Ο δορυφόρος δεν «βλέπει» νερό όπως εμείς. Ξεχωρίζει υλικά από τον τρόπο που ανακλούν το φως: το νερό ρουφά σχεδόν όλη την υπέρυθρη ακτινοβολία, ενώ το χώμα και η βλάστηση την πετούν πίσω, και πάνω σε αυτή τη διαφορά ειδικοί δείκτες χαρακτηρίζουν κάθε εικονοστοιχείο (pixel) ως πιθανό ανοιχτό νερό (Remote Sensing). Κάθε τέτοιο εικονοστοιχείο καλύπτει από 10 έως 30 μέτρα εδάφους. Στην όχθη, ένα και μόνο εικονοστοιχείο μπορεί να περιέχει μαζί νερό, λάσπη και καλάμια, ενώ ρηχό ή θολό νερό μπερδεύεται εύκολα με υγρό έδαφος (σύγκριση αισθητήρων).

Γι' αυτό τα 2,7 τ.χλμ. λένε πόσο μεγάλο ήταν το βρεγμένο αποτύπωμα της λίμνης εκείνη τη μέρα, όχι πόσο βαθύ ήταν το νερό ούτε πόσα κυβικά απέμειναν. Είναι σαν να φωτογραφίζεις από ψηλά μια ρηχή μπανιέρα: βλέπεις το σχήμα του νερού, όχι πόσα λίτρα κρύβει. Για να μεταφραστεί η έκταση σε όγκο θα χρειαζόταν κι ένας χάρτης του ανάγλυφου του πυθμένα, που δεν προκύπτει από τον ουρανό.

Υπάρχει και μια πιο πεζή εκκρεμότητα: το πρωτογενές αρχείο του Αστεροσκοπείου δεν είναι δημόσιο. Δεν γνωρίζουμε τις ακριβείς ημερομηνίες ούτε τα στοιχεία ταυτότητας των εικόνων του 2016 και του 2024-2026 (πότε τραβήχτηκαν, με ποιον αισθητήρα), άρα ούτε αν συγκρίνεται ο ίδιος μήνας του υδρολογικού έτους (ΣΚΑΪ). Οι μικρές αποκλίσεις στα δημοσιεύματα, 42,8 ή 42,5 τ.χλμ. και μια λεζάντα που φαίνεται να χρονολογεί λάθος την εικόνα του 1984, είναι συμπτώματα του ίδιου κενού.

Από την εικόνα στην ευθύνη

Τίποτα από αυτά δεν κάνει τη λίμνη λιγότερο άδεια. Κάνει όμως πιο δύσκολο το επόμενο βήμα, από την εικόνα στην ευθύνη. Η Κορώνεια δεν στεγνώνει σε θεσμικό κενό: είναι υγρότοπος διεθνούς σημασίας (Ramsar) και περιοχή του ευρωπαϊκού δικτύου προστασίας Natura 2000, και στις 7 Φεβρουαρίου 2013 η Ελλάδα καταδικάστηκε από το Δικαστήριο της ΕΕ για την ανεπαρκή προστασία της (ΔΕΕ, C-517/11). Ακολούθησε σχέδιο αποκατάστασης της τάξης των 21 εκατ. ευρώ, με έργα όπως μια τάφρος περίπου 4,5 χλμ. που εκτρέπει νερό από τους χειμάρρους Σχολαρίου και Λαγκαδικίων προς τη λίμνη (ΣΚΑΪ). Όμως η ύπαρξη μιας υποδομής δεν αποδεικνύει πόσο νερό παρέδωσε τελικά, και οι συμβάσεις, τα πρωτόκολλα παραλαβής και οι μετρημένοι όγκοι δεν είναι δημόσια. Η σημερινή εικόνα δεν αποδεικνύει από μόνη της την αποτυχία ενός συγκεκριμένου έργου.

Το ερώτημα που η δορυφορική εικόνα δεν μπορεί να απαντήσει είναι ποιος άδειασε τη μπανιέρα. Η πτώση είναι απότομη και πρόσφατη: 29,8 τ.χλμ. το 2024, 17,9 το 2025, 2,7 φέτος (ΣΚΑΪ). Αποδεικνύει τεράστιο έλλειμμα, όχι το μερίδιο της αραιότερης βροχής, της εξάτμισης, της μειωμένης εισροής ή των αντλήσεων για άρδευση: λείπουν τα συγκεντρωμένα δημόσια δεδομένα για εισροές, στάθμη, υπόγεια νερά και πραγματικούς όγκους άντλησης που θα επέτρεπαν να μοιραστεί η ευθύνη (ΣΚΑΪ, Μακεδονικά Νέα).

Η προηγούμενη ανάκαμψη είχε έρθει μετά από παρεμβάσεις και ευνοϊκότερες υδρολογικές συνθήκες, όμως δεν ρίζωσε. Ήδη το 2024, με περισσότερο νερό στην επιφάνεια, καταγράφηκαν πράσινα στάσιμα νερά και νεκρά ψάρια: η έκταση από μόνη της δεν ισοδυναμεί με οικολογική ανάκαμψη (LiFO, ΣΚΑΪ). Μια ρηχή λίμνη ξαναγεμίζει και ξαναχάνεται γρήγορα όσο δεν ελέγχεται το συνολικό νερό που φεύγει.

Ο κατάλογος για να αποδοθεί αυτό το 94% σε αίτια, κι όχι μόνο σε εικονοστοιχεία, είναι γνωστός και σήμερα κενός. Από τη μεριά της υδρολογίας χρειάζονται βροχόμετρα και υδρομετρικοί σταθμοί στη λεκάνη, αισθητήρες πίεσης στα υπόγεια νερά, μητρώο γεωτρήσεων και υδρόμετρα στις αντλίες. Από τη μεριά της ευθύνης, δημοσιευμένες συμβάσεις και πρωτόκολλα παραλαβής, και οι όγκοι που παρέδωσαν πραγματικά τα έργα εκτροπής, ώστε να κλείσει η αλυσίδα σχέδιο, χρηματοδότηση, αρμόδιος, παραλαβή, λειτουργία, μετρημένο αποτέλεσμα. Και από τη μεριά του δορυφόρου, επίγεια επαλήθευση της ακτογραμμής. Γιατί η απόδειξη ότι κάτι πιάνει δεν θα είναι μια βροχερή χρονιά, αλλά δύο συνεχόμενα έτη χωρίς νέα πτώση της στάθμης (Science), μαζί με δημόσιους λογαριασμούς για το πού πήγαν τα λεφτά και το νερό των έργων.