Διπλωματικό «όχι» στο ρωσικό τελεσίγραφο στο Κίεβο

Εβδομήντα διπλωματικές αποστολές περπάτησαν ανάμεσα στα συντρίμμια της συνοικίας Λουκιανίβκα. Ήταν η φυσική απάντηση της Δύσης στο ρωσικό τελεσίγραφο εκκένωσης του Κιέβου, την επομένη του μαζικού πλήγματος. Συνοδεία του Ουκρανού υπουργού Εξωτερικών Αντρίι Σίμπιχα, οι πρέσβεις φωτογραφήθηκαν στα σημεία των χτυπημάτων (Ukrainska Pravda). Η εικόνα ήταν η ίδια η απάντηση: οι πρεσβείες δεν φεύγουν.

Η πρέσβης της ΕΕ στο Κίεβο δήλωσε ευθέως «δεν πάμε πουθενά», ενώ Γερμανία και Γαλλία δεν ενεργοποίησαν σχέδια εκκένωσης (RBC-Ukraine, IBTimes UK). Η ελληνική Πρεσβεία παραμένει επίσης ενεργή (ΥΠΕΞ), χωρίς νέα ταξιδιωτική οδηγία ή δημόσια τοποθέτηση από την Αθήνα που να απαντά ονομαστικά στη ρωσική ανακοίνωση. Η σιωπή αυτή έρχεται σε μια στιγμή που η Μόσχα έχει ήδη αναβαθμίσει την Ελλάδα σε «κατάλογο στόχων προτεραιότητας» μετά την ελληνογαλλική αμυντική συμφωνία (To Brief).

Η ρωσική κίνηση είχε επίσημο χαρακτήρα. Στις 25 Μαΐου το ρωσικό ΥΠΕΞ ανακοίνωσε «συστηματικά πλήγματα» κατά «κέντρων λήψης αποφάσεων» και «command posts» στο Κίεβο, καλώντας ξένους πολίτες, διπλωμάτες και διεθνείς οργανισμούς να αποχωρήσουν (Euronews, Meduza). Λίγες ώρες μετά, ο Σεργκέι Λαβρόφ μετέφερε το ίδιο αίτημα στον Μάρκο Ρούμπιο σε τηλεφωνική επαφή, ζητώντας απόσυρση αμερικανικού προσωπικού (Kyiv Independent). Η απειλή πέρασε από δημόσιο μήνυμα σε διπλωματική πίεση.

Το ρωσικό αφήγημα των αντιποίνων

Η Μόσχα παρουσιάζει την κλιμάκωση ως αναγκαστική απάντηση στο ουκρανικό πλήγμα της 22ας Μαΐου στο Σταρομπίλσκ του Λουγκάνσκ. Το ρωσικό υπουργείο Άμυνας μίλησε για «удар возмездия», πλήγμα ανταπόδοσης, ισχυριζόμενο ότι το Κίεβο χτύπησε σχολή με 21 νεκρούς αμάχους (RIA, RBC). Το ουκρανικό Γενικό Επιτελείο απαντά ότι ο στόχος ήταν αρχηγείο της ρωσικής μονάδας drones Rubikon (Interfax-Ukraine).

Στη μέση βρίσκεται μια καθοριστική παραδοχή. Ο ΟΗΕ δηλώνει ρητά ότι δεν μπορεί να επιβεβαιώσει ούτε τον αριθμό των θυμάτων ούτε τη φύση του στόχου, επειδή δεν έχει πρόσβαση στην κατεχόμενη περιοχή (UN Press, UN Geneva). Ούτε το Institute for the Study of War επιβεβαιώνει το ρωσικό framing (ISW). Η αλυσίδα «Λουγκάνσκ, νόμιμα αντίποινα στο Κίεβο» παραμένει ρωσικός ισχυρισμός χωρίς ανεξάρτητη διασταύρωση. Πάνω σε αυτόν τον ισχυρισμό χτίζεται η νομιμοποίηση για πλήγματα μέσα σε πόλη 3,3 εκατομμυρίων.

Τι σημαίνει «διοικητικός στόχος» μέσα σε πόλη

Εδώ βρίσκεται η ουσία της απειλής. Ο όρος «στρατιωτικοί στόχοι» περιγράφει βάσεις, εγκαταστάσεις drones, αμυντική παραγωγή. Ο όρος «διοικητικοί στόχοι» είναι σκόπιμα ασαφής. Μπορεί να σημαίνει υπουργεία και κρατικές υπηρεσίες. Μπορεί να επεκταθεί σε δημοτικές υποδομές που η Μόσχα θεωρεί μέρος της πολεμικής διοίκησης. Μπορεί να συμπεριλάβει κτίρια που γειτνιάζουν με πρεσβείες, σχολεία, νοσοκομεία. Στο πυκνό αστικό κέντρο του Κιέβου, όπου η επίθεση της 24ης Μαΐου άφησε ζημιές σε κάθε συνοικία (Kyiv Independent), αυτή η διατύπωση δεν περιγράφει χειρουργικά πλήγματα. Περιγράφει ζώνη ελεύθερης στόχευσης.

Βάσει του διεθνούς δικαίου, η προειδοποίηση εκκένωσης δεν δίνει νομικό «λευκό χαρτί» στη Μόσχα. Κάθε κτίριο που χτυπιέται πρέπει να έχει αποδεδειγμένη στρατιωτική χρήση, η επίθεση να είναι αναλογική, και να έχουν ληφθεί όλες οι εφικτές προφυλάξεις για τους αμάχους (ICRC Rule 14, ICRC Rule 15). Οι πρεσβείες απολαμβάνουν επιπλέον το απαραβίαστο της Σύμβασης της Βιέννης (UN VCDR). Μια γενική έκκληση «φύγετε από το Κίεβο» δεν αναιρεί αυτή την προστασία.

Η ασάφεια δεν είναι ατυχής διατύπωση. Είναι το εργαλείο. Η Μόσχα χτίζει εκ των προτέρων νομιμοποίηση για πλήγματα σε κυβερνητικά κτίρια, μετατοπίζοντας την ηθική ευθύνη σε όσους «επέλεξαν να μείνουν». Η απάντηση των πρεσβειών, να μείνουν και να φωτογραφηθούν δημόσια με τον Ουκρανό υπουργό Εξωτερικών, σπάει ακριβώς αυτό το σχέδιο.

Το πραγματικό κόστος της «διπλωματίας της παραμονής» θα φανεί όταν η πρώτη συστάδα κρατικών κτιρίων χτυπηθεί ως «κέντρο αποφάσεων» και η Μόσχα δείξει τη βιντεοσκοπημένη προειδοποίησή της ως άλλοθι. Σε εκείνη τη στιγμή, η ελληνική Πρεσβεία στη Λουκιανίβκα θα είναι ένα από τα κτίρια που μετράνε την απόσταση από τον κρατήρα.