Διπλωματικό ντόμινο για το βίντεο Μπεν Γκβίρ

Ένα βίντεο 20 δευτερολέπτων μετέτρεψε σε διπλωματική κρίση αυτό που η Αθήνα προσπαθούσε να χειριστεί ως προξενική υπόθεση. Ο Ισραηλινός υπουργός Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν Γκβίρ εμφανίζεται να περνά με την ισραηλινή σημαία μπροστά από γονατισμένους ακτιβιστές του Global Sumud Flotilla στο λιμάνι της Ασντόντ, καλώντας τους να κρατηθούν «για πολύ καιρό» σε φυλακές τρομοκρατών. Ανάμεσα στους κρατούμενους βρίσκονται τουλάχιστον 19 Έλληνες (Topontiki).

Το Reuters έκανε γεωεντοπισμό του υλικού και επιβεβαίωσε ότι γυρίστηκε στις 20 Μαΐου στην Ασντόντ (YouTube). Η εικόνα ανατινάζει την επίσημη ισραηλινή γραμμή ότι η αναχαίτιση ήταν εφαρμογή «νόμιμου ναυτικού αποκλεισμού» με σεβασμό στα δικαιώματα των κρατουμένων (Jerusalem Post). Μέσα σε ώρες, το γραφείο Νετανιάχου αναγκάστηκε να αποστασιοποιηθεί δημόσια, δηλώνοντας ότι η συμπεριφορά «δεν συνάδει με τις αξίες και τους κανόνες του Ισραήλ» και διατάσσοντας άμεσες απελάσεις (RTE).

Τι κάνει η Αθήνα

Η ελληνική αντίδραση κλιμακώθηκε σε δύο φάσεις. Στις 18 Μαΐου το ΥΠΕΞ είχε ήδη κάνει διάβημα προς το Ισραήλ για την ασφάλεια των Ελλήνων, θέτοντας την πρεσβεία στο Τελ Αβίβ σε προξενική ετοιμότητα (ΥΠΕΞ). Στις 20 Μαΐου, μετά τη μεταφορά των ακτιβιστών στην Ασντόντ, ο εκπρόσωπος του ΥΠΕΞ ανακοίνωσε ταχεία διαδικασία επαναπατρισμού και μετάβαση της Ελληνίδας πρέσβειρας στον χώρο κράτησης (Proto Thema). Μετά το βίντεο, ακολούθησε δεύτερο, σκληρότερο διάβημα: η Αθήνα χαρακτήρισε τη συμπεριφορά του Ισραηλινού υπουργού «απαράδεκτη και απολύτως καταδικαστέα» (Lifo).

Η προξενική προστασία, σε πρακτικούς όρους, σημαίνει πρόσβαση στους κρατουμένους, έλεγχο συνθηκών κράτησης, επικοινωνία με συγγενείς και πίεση για ταχύτερες διαδικασίες. Δεν σημαίνει μονομερή απελευθέρωση. Η Σύμβαση της Βιέννης απαιτεί άμεση ενημέρωση και προξενική επικοινωνία για κάθε αλλοδαπό κρατούμενο (UN Treaty) — και αυτό είναι το νομικό βάρος που τραβά τώρα η πρέσβειρα στην Ασντόντ.

Το διπλωματικό ντόμινο

Η κίνηση Μπεν Γκβίρ ενεργοποίησε σειρά κυβερνήσεων που μέχρι χθες περιορίζονταν σε δηλώσεις. Η Ισπανία κάλεσε επειγόντως την Ισραηλινή επιτετραμμένη ζητώντας απελευθέρωση και συγγνώμη, μετά από κοινή δήλωση 10 ΥΠΕΞ που χαρακτήριζαν τις κρατήσεις παραβίαση διεθνούς δικαίου (Exteriores). Η Γαλλία ζήτησε κλήση του Ισραηλινού πρεσβευτή (AFP via The Star), όπως και ο Καναδάς (Epoch Times) και η Αυστραλία (PerthNow). Η Κάγια Κάλας, για λογαριασμό της ΕΕ, μίλησε για «εξευτελιστική και λανθασμένη» μεταχείριση και για συμπεριφορά «ακατάλληλη για αξιωματούχο δημοκρατίας», χωρίς όμως να ανακοινωθεί συλλογικό ευρωπαϊκό μέτρο (Reuters via Devdiscourse).

Το βίντεο, με άλλα λόγια, μετατόπισε το ερώτημα. Η συζήτηση δεν είναι πια αν το Ισραήλ μπορούσε νομικά να σταματήσει τον στολίσκο σε διεθνή ύδατα, αλλά πώς μεταχειρίστηκε ανθρώπους που βρίσκονταν ήδη υπό τον πλήρη έλεγχό του.

Τι παραμένει ανοιχτό

Οι οργανωτές και η ισραηλινή οργάνωση Adalah καταγγέλλουν ξυλοδαρμούς, χρήση taser και στέρηση νερού και τροφής (Front Line Defenders). Αυτές οι βαρύτερες καταγγελίες δεν έχουν ακόμη ανεξάρτητη επιβεβαίωση από πολλαπλές πηγές. Το τεκμηριωμένο οπτικά είναι ο δημόσιος εξευτελισμός — και αυτό αρκούσε για να σπρώξει τέσσερις δυτικές πρωτεύουσες σε κλήση Ισραηλινών διπλωματών μέσα σε 24 ώρες.

Για την Αθήνα, το επόμενο 48ωρο είναι πρακτικό: επιστροφή των 19 και διαπίστωση της κατάστασής τους. Το πολιτικό ερώτημα είναι μεγαλύτερο. Όπως είχαμε καταγράψει στην προηγούμενη φάση της κρίσης (To Brief), η Ελλάδα κινείται με προξενική γλώσσα ενώ άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες χρησιμοποιούν διπλωματικά εργαλεία πίεσης. Το βίντεο Μπεν Γκβίρ ξανάφερε αυτή τη διαφορά στο προσκήνιο, σε μια στιγμή που το ίδιο το γραφείο Νετανιάχου έδειξε ότι ένας σύμμαχος που σπρώχνει πραγματικά, μπορεί να αλλάξει την ισραηλινή στάση μέσα σε λίγες ώρες.