Δίωξη 18 αξιωματούχων για εννέα νεκρούς στις πλημμύρες Daniel

Τρία χρόνια μετά τις πλημμύρες που έπνιξαν τον κάμπο της Καρδίτσας τον Σεπτέμβριο του 2023 (η κακοκαιρία Daniel), η Εισαγγελία Πρωτοδικών Καρδίτσας άσκησε ποινική δίωξη σε 18 αιρετούς και υπηρεσιακούς για τους εννέα ανθρώπους που χάθηκαν στον νομό. Είναι η στιγμή που η ευθύνη για την καταστροφή περνά από την πολιτική αντιπαράθεση στην ποινική διαδικασία. Με μια επιφύλαξη στη διατύπωση: οι 18 διώκονται, δεν έχουν παραπεμφθεί σε δίκη.

Η δικογραφία μόλις έφυγε από την Καρδίτσα για την Εισαγγελία Εφετών Λάρισας. Ο λόγος είναι ότι ανάμεσα στους διωκόμενους υπάρχουν αιρετοί, και εδώ ισχύει η «ιδιάζουσα δωσιδικία»: ο κανόνας που στέλνει τα πλημμελήματα δημάρχων και περιφερειαρχών, όταν συνδέονται με τα καθήκοντά τους, σε ανώτερο δικαστικό επίπεδο (Ελευθερία, ΚΠΔ). Ο εισαγγελέας Εφετών θα ελέγξει τη δίωξη και τον νομικό χαρακτηρισμό. Θα κρίνει μετά αν η υπόθεση πάει απευθείας στο ακροατήριο ή στο Συμβούλιο Εφετών, που μπορεί να παραπέμψει, να απαλλάξει ή να ζητήσει και άλλη έρευνα. Κλητήριο θέσπισμα, βούλευμα ή δικάσιμος δεν υπάρχουν ακόμη, και η εκτίμηση για εξελίξεις «μετά το φθινόπωρο» είναι δημοσιογραφική, όχι δικονομική προθεσμία.

Τι κατηγορούνται και ποιοι

Τα δύο αδικήματα είναι ανθρωποκτονία από αμέλεια κατά συρροή και πρόκληση πλημμύρας από αμέλεια από την οποία επήλθε θάνατος (in.gr, Star). Το «κατά συρροή» μετρά τις εννέα περιπτώσεις, δεν προδικάζει ενοχή. Και η «πρόκληση πλημμύρας» δεν σημαίνει ότι κάποιος έφτιαξε τη θεομηνία, αλλά ότι εξετάζεται αν πράξεις ή παραλείψεις επιδείνωσαν τον κοινό κίνδυνο. Κατονομάζονται ο τότε περιφερειάρχης Θεσσαλίας Κώστας Αγοραστός, ο τότε αντιπεριφερειάρχης Καρδίτσας Κώστας Νούσιος και οι τότε δήμαρχοι Παλαμά και Σοφάδων, Γιώργος Σακελλαρίου και Θανάσης Σκάρλος. Οι υπόλοιποι 14 περιγράφονται μόνο ως υπηρεσιακοί παράγοντες, και πλήρης ονομαστικός κατάλογος δεν έχει δημοσιοποιηθεί (OnLarissa).

Οι εννέα θάνατοι είναι μόνο ένα κομμάτι του απολογισμού. Ο Daniel σκότωσε 17 ανθρώπους σε Θεσσαλία και Φθιώτιδα, αλλά η δικογραφία της Καρδίτσας αφορά αποκλειστικά τον νομό της· οι επτά θάνατοι στη Μαγνησία και ο ένας στο Πετρωτό Δομοκού ερευνώνται χωριστά (Ταχυδρόμος, Zougla). Οι προκαταρκτικές σε Λάρισα, Τρίκαλα και Μαγνησία παραμένουν ανοιχτές και, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, περιμένουν πόρισμα της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας για τις οικονομικές διαστάσεις (Data Journalists). Η Καρδίτσα προχώρησε πρώτη, χωρίς να το περιμένει.

Το δύσκολο βήμα που απομένει

Η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία (ΕΜΥ) είχε προειδοποιήσει από τις 4 Σεπτεμβρίου 2023 για ισχυρές βροχές, άρα ο κίνδυνος ήταν προβλέψιμος (Πολιτική Προστασία). Ποινική ευθύνη, όμως, σημαίνει κάτι πολύ πιο στενό: για καθέναν από τους 18 πρέπει να αποδειχθεί συγκεκριμένο καθήκον, πραγματική δυνατότητα να δράσει, και μια παράλειψη που συνδέεται με έναν συγκεκριμένο θάνατο. Οι αρμοδιότητες ήταν σκορπισμένες. Το 112 εκπέμπεται κεντρικά, η απομάκρυνση αποφασίζεται από τον δήμαρχο, η Πυροσβεστική διασώζει, η Περιφέρεια έχει τα υδατορέματα, οι δασικές υπηρεσίες την ορεινή υδρονομία (ν. 4662/2020, ν. 3852/2010). Το πλήρες αρχείο των μηνυμάτων 112 ανά οικισμό και η αντιστοίχιση παράλειψης με θύμα δεν έχουν δημοσιοποιηθεί.

Η εισαγγελική παραγγελία δεν κοίταξε μόνο τις ημέρες του Daniel, αλλά και τι έγινε από τον Ιανό του 2020: προειδοποιήσεις, έργα, δαπάνες. Το πολυσυζητημένο πακέτο των περίπου 134 εκατ. ευρώ που έλαβε η ΤΕΡΝΑ δεν ήταν ολοκληρωμένο αντιπλημμυρικό σύστημα για Παλαμά και Σοφάδες· περιλάμβανε κυρίως δρόμους, τέσσερις γέφυρες, ένα Κέντρο Υγείας, τοίχους αντιστήριξης και περιορισμένες διευθετήσεις ρεμάτων (Newsbeast, Το Βήμα). Ποια ακριβώς έργα και συμβάσεις εντάσσει η Εισαγγελία στην αιτιώδη αλυσίδα δεν έχει γίνει γνωστό. Παραδόθηκαν πραγματικές αποκαταστάσεις, αλλά όχι συνολική θωράκιση της πεδιάδας όπου έπεσαν οι περισσότεροι νεκροί.

Πολιτικά, η δίωξη βαραίνει τον Αγοραστό χωρίς να τον μετακινεί: παραμένει περιφερειακός σύμβουλος και επικεφαλής της αντιπολίτευσης, επίσημος υποψήφιος της ΝΔ το 2019 και το 2023. Ο ίδιος υπερασπίζεται τα έργα του και μιλά για φαινόμενα «τάξης χιλιετίας» (OnLarissa). Η μεγάλη ανατροπή τον είχε ήδη προσπεράσει: έχασε την περιφέρεια τον Οκτώβριο του 2023 από τον Δημήτρη Κουρέτα (Liberal).

Ο Κουρέτας διοικεί από το 2024 και κρίνεται πλέον για τη δική του ετοιμότητα. Τον Αύγουστο του 2026 παραδεχόταν ότι η Θεσσαλία δεν είναι έτοιμη για νέο Daniel και ότι τα μεγάλα έργα τραβούν ως το 2027-2028 (ΕΡΤ). Στο μεταξύ ο ν. 5106/2024 έφτιαξε τον Οργανισμό Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας και νεότερη ρύθμιση τραβά υποχρεωτικά κάτω από αυτόν τα αρδευτικά δίκτυα των δήμων μέσα σε έναν χρόνο (Ταχυδρόμος, OpenGov). Ενοποιεί τη διαχείριση του νερού, όχι όμως ολόκληρη την αλυσίδα προστασίας: το 112, η Πολιτική Προστασία, τα δασικά έργα και τα μεγάλα έργα του υπουργείου μένουν σε διαφορετικά χέρια.

Η δίωξη 18 προσώπων είναι η πρώτη φορά που η καταστροφή αποκτά κατηγορούμενους με όνομα. Το αν θα γίνει δίκη κρίνεται σε ένα και μόνο πράγμα: αν το Εφετείο Λάρισας μπορέσει να δέσει μια συγκεκριμένη παράλειψη με έναν συγκεκριμένο θάνατο, μέσα στον ίδιο κατακερματισμό αρμοδιοτήτων που άφησε το νερό να περάσει.