Δημοψήφισμα στην Ισλανδία για επανεκκίνηση συνομιλιών με την ΕΕ

Οι Ισλανδοί ψηφίζουν σήμερα αν η χώρα θα ξανακαθίσει στο τραπέζι των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την ΕΕ, εκείνων που πάγωσαν το 2013. Το ερώτημα στην κάλπη είναι λιτό, «ναι» ή «όχι» στην επανέναρξη (Euronews, Xinhua), αλλά πίσω του κρύβεται ένα βαθύτερο δίλημμα: πόσο έλεγχο στην αλιεία της είναι διατεθειμένη να ανταλλάξει μια χώρα που ήδη εφαρμόζει μεγάλο μέρος των ευρωπαϊκών κανόνων χωρίς να έχει λόγο στη σύνταξή τους.

Το αποτέλεσμα εκκρεμεί, και οι τελευταίες δημοσκοπήσεις έδειχναν μια κοινωνία κομμένη στα δύο. Η Maskína, στην τελευταία μέτρηση πριν την κάλπη, έδινε 51,3% στο «ναι» και 48,7% στο «όχι» μεταξύ όσων είχαν πάρει θέση, με το προβάδισμα των υπέρ να συρρικνώνεται σταθερά μέσα στο καλοκαίρι (Vísir). Η Gallup κατέγραφε σχεδόν ταυτόσημη εικόνα, 51,5% έναντι 48,5%, εντός στατιστικού σφάλματος (Arctic Today).

Δεν πρόκειται για την κλασική διεύρυνση προς μια ασταθή υποψήφια χώρα. Εδώ μια εύπορη βόρεια δημοκρατία ξαναζυγίζει πόσο βαθιά θέλει να δεθεί με την Ευρώπη, σε μια στιγμή που η ρωσική δραστηριότητα στην Αρκτική και η αβεβαιότητα για την αμερικανική δέσμευση φορτίζουν ξανά τον Βόρειο Ατλαντικό.

Το «ναι» ξεκινά από μια παραδοχή: η Ισλανδία ζει ήδη μέσα στην ευρωπαϊκή αγορά. Ως μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (του ΕΟΧ, της συμφωνίας που επεκτείνει την ενιαία αγορά της ΕΕ σε Ισλανδία, Νορβηγία και Λιχτενστάιν), έχει ενσωματώσει από το 1994 περίπου 13.000 ευρωπαϊκές πράξεις, χωρίς όμως να ψηφίζει όταν το Συμβούλιο και το Ευρωκοινοβούλιο τις εγκρίνουν (ESB Vaktin, Heimildin). Παίρνει τους κανόνες χωρίς θέση στο τραπέζι. Η υπουργός Εξωτερικών Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir το μεταφράζει σε γεωπολιτικό επιχείρημα: μια μικρή χώρα σε έναν πιο αβέβαιο κόσμο χρειάζεται «ομάδα ομοφρόνων κρατών» και μόνιμη θέση εκεί όπου παίρνονται οι αποφάσεις (Boston Herald/AP). Βαραίνει και το κόστος ζωής: τον Ιούνιο ο πληθωρισμός ήταν 5,1% έναντι 2,9% στην ΕΕ, με τις τιμές περίπου 53% πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (Ísland og ESB), ενώ η ασταθής κορόνα και το υψηλό κόστος δανεισμού τρέφουν τη σιωπηλή έλξη προς το ευρώ (Skandall).

Το «όχι» κρατά τον λόγο που η χώρα δεν μπήκε ποτέ: η αλιεία. Ο ΕΟΧ αφήνει έξω ακριβώς τα πεδία που το Ρέικιαβικ θεωρεί πυρήνα κυριαρχίας, την Κοινή Αλιευτική και την Κοινή Αγροτική Πολιτική και την τελωνειακή ένωση. Αν η αρμοδιότητα για τα ψάρια περνούσε στις Βρυξέλλες, η ΕΕ θα αποφάσιζε όρια αλιευμάτων, κατανομές και διαπραγματεύσεις με τρίτες χώρες (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Σύμφωνα με ανάλυση της οργάνωσης εργοδοτών αλιείας SFS, το βάρος ψήφου της Ισλανδίας σε αυτά τα όργανα θα κινούνταν, ανάλογα με το όργανο, από 0,09% έως 3,57%, πρακτικά ούτε κλάσμα της απόφασης (Tigull), ενώ ο σημερινός κανόνας που φράζει τους ξένους επενδυτές στο 25% μιας αλιευτικής εταιρείας θα χρειαζόταν ειδική εξαίρεση για να επιβιώσει (audlindin.is). Η Guðrún Hafsteinsdóttir, από το αντιπολιτευόμενο Κόμμα Ανεξαρτησίας, το συμπυκνώνει: τι αξίζει μια θέση στο τραπέζι, αν η Ισλανδία δεν κρατά τον τελευταίο λόγο; (KRDO/CNN)

Η χώρα δεν θα ξεκινούσε πάντως από το μηδέν. Πριν οι συνομιλίες παγώσουν το 2013 και εγκαταλειφθούν επίσημα το 2015, είχε ανοίξει 27 διαπραγματευτικά κεφάλαια κλείνοντας προσωρινά τα 11, με την αλιεία να μένει το πιο δύσκολο πολιτικά και να μην ανοίγει καν (France 24). Η αρμόδια Επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος έχει εκτιμήσει ότι μια επανεκκίνηση θα μπορούσε να ολοκληρωθεί σε ένα με δύο χρόνια (Euractiv). Το δίλημμα διχάζει τη χώρα εδώ και μήνες (To Brief).

Η ασφάλεια τρέχει στο φόντο αλλά δεν κρίνεται εδώ: η Ισλανδία δεν διαθέτει στρατό, όμως η θέση της στο θαλάσσιο πέρασμα Γροιλανδίας-Ισλανδίας-Βρετανίας, απ' όπου το ΝΑΤΟ επιτηρεί τα ρωσικά υποβρύχια στον Βόρειο Ατλαντικό, δεν αλλάζει από αυτή την κάλπη, καθώς η άμυνά της παραμένει αγκυρωμένη στο ΝΑΤΟ και όχι στις Βρυξέλλες (BBC, NATO).

Η κυβέρνηση της πρωθυπουργού Kristrún Frostadóttir έχει δεσμευτεί να σεβαστεί το αποτέλεσμα (Vísir). Ένα «ναι» δεν βάζει τη χώρα στην ΕΕ· ξανανοίγει μια διαπραγμάτευση της οποίας το τίμημα είναι ήδη γνωστό, περισσότερη ψήφος με αντάλλαγμα την αρμοδιότητα που σήμερα κρατά το Ρέικιαβικ. Και τον τελευταίο λόγο δεν θα τον έχει ούτε τότε η σημερινή κάλπη, αλλά ένα δεύτερο ισλανδικό δημοψήφισμα πάνω στην τελική συμφωνία και η ομόφωνη έγκριση και των 27 (European Parliament).