Δίκη Τεμπών: Αίτημα αναστολής λόγω έρευνας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας

Οι συνήγοροι 16 στελεχών της ΕΡΓΟΣΕ ζήτησαν να παγώσει η δίκη για τα Τέμπη, την ποινική διαδικασία για τη σύγκρουση των τρένων που σκότωσε 57 ανθρώπους. Ζήτησαν αναστολή της διαδικασίας ή προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο της ΕΕ, με το επιχείρημα ότι τα ίδια πρόσωπα ερευνώνται παράλληλα από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία για τη σύμβαση 717 (ProtoThema).

Στο εδώλιο κάθονται 36 κατηγορούμενοι. Η υπεράσπιση είχε ήδη ανοίξει αυτόν τον δρόμο νωρίτερα τον μήνα, αρνούμενη τον δόλο και ζητώντας σύνδεση με τη 717 (To Brief). Τώρα το κάνει πιο ευθέως, στη φάση των αυτοτελών ισχυρισμών, πριν καν μπει η δίκη στην ουσία της απόδειξης (Zougla).

Μέσα στην αίθουσα, μητέρα θύματος ξέσπασε: «αυτά δεν ήταν τρένα, δεν έπρεπε να αφήσετε τα παιδιά μας να μπουν» (Newsbomb). Για τους συγγενείς, το αίτημα δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια, είναι ο χρόνος να δουλεύει για τους κατηγορουμένους (Taxydromos).

Το νομικό εργαλείο λέγεται ne bis in idem, «όχι δις δικάζεσθαι»: κανείς δεν δικάζεται δύο φορές για την ίδια ουσιαστικά πράξη. Κατοχυρώνεται στο άρθρο 50 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ (EUR-Lex) και στο άρθρο 4 του 7ου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ (ECHR). Ακούγεται σαν σοβαρό εμπόδιο. Δεν είναι, όμως, εδώ.

Γιατί το επιχείρημα στέκει με το ζόρι

Για να μπλοκάρει δεύτερη δίκη, η αρχή απαιτεί τρία πράγματα μαζί: το ίδιο πρόσωπο, τις ίδιες υλικές πράξεις και μια προηγούμενη τελεσίδικη κρίση (CJEU Van Esbroeck). Καμία από τις τρεις προϋποθέσεις δεν συντρέχει εδώ. Η δίκη της Λάρισας κρίνει ανθρωποκτονίες και σωματικές βλάβες από τη σύγκρουση. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ερευνά κάτι διαφορετικό: αν η διαχείριση της σύμβασης 717, ενός συγχρηματοδοτούμενου έργου σηματοδότησης, ζημίωσε ευρωπαϊκούς και εθνικούς πόρους, με αδικήματα όπως απάτη σε επιχορηγήσεις, απιστία και ψευδή βεβαίωση, και εκτιμώμενη ζημία 14,5 εκατ. ευρώ (Dnews). Είναι το οικονομικό-συμβατικό σκέλος, όχι η θανατηφόρα σύγκρουση.

Ακόμη κι αν αγνοούσαμε αυτή τη διαφορά αντικειμένου, το ne bis in idem προϋποθέτει μια προηγούμενη τελεσίδικη κρίση, που εδώ απλώς λείπει. Η ευρωπαϊκή έρευνα είναι σε εξέλιξη και αφορά, κατά τα δημόσια ρεπορτάζ, 23 μη πολιτικά πρόσωπα, αν και νεότερες αναφορές μιλούν για 26 (News247). Χωρίς οριστική πρώτη κρίση, το «όχι δις δικάζεσθαι» ουσιαστικά δεν ενεργοποιείται καν. Πιο ρεαλιστικά, η υπεράσπιση δεν επικαλείται φραγμό δεύτερης δίκης, αλλά αίτημα συντονισμού τυλιγμένο σε βαριά ενωσιακή ορολογία.

Το παράδοξο

Εδώ κρύβεται η ανατροπή. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία φτιάχτηκε για να ενισχύει τη λογοδοσία εκεί που θίγονται τα κοινοτικά χρήματα (EPPO). Ήταν, μέχρι τώρα, το εξωτερικό αντίβαρο που κρατούσε ζωντανό το σκέλος της 717 όταν η εθνική διαδρομή σκόνταφτε. Τώρα η ίδια της η ύπαρξη προβάλλεται από την υπεράσπιση ως λόγος να παγώσει η εθνική δίκη. Ο μηχανισμός διαφάνειας μετατρέπεται σε δικονομική ασπίδα.

Το προδικαστικό ερώτημα, βεβαίως, δεν είναι από μόνο του παρελκυστικό: το προβλέπει το άρθρο 267 της Συνθήκης και το αποφασίζει το εθνικό δικαστήριο, όχι οι κατηγορούμενοι (EUR-Lex). Αλλά αν η έδρα το δεχθεί, η υπόθεση φεύγει στο Λουξεμβούργο και επιστρέφει μετά από χρόνια. Και το χρονικό στοιχείο εδώ δεν είναι ουδέτερο. Η υπόθεση των Τεμπών έχει ήδη σπάσει σε πέντε και πλέον χωριστές δικογραφίες, με τα αδικήματα να κινδυνεύουν να παραγραφούν το 2028. Κάθε παύση δουλεύει προς μία κατεύθυνση.

Το δικαστήριο δεν έχει ακόμη αποφασίσει αν θα απορρίψει, θα αναστείλει ή θα παραπέμψει. Όποια κι αν είναι η απόφαση, ένα είναι καθαρό: το ισχυρότερο νομικό όπλο που κατέθεσε η υπεράσπιση είναι όπλο χρόνου, όχι αθώωσης. Και σε αυτή τη δίκη, τον χρόνο τον χρωστά κάποιος σε 57 οικογένειες που περιμένουν να μάθουν ποιος τους σκότωσε τα παιδιά.